Creativity

Innovation

Originality

Imagination

 

Salient

Salient is an excellent design with a fresh approach for the ever-changing Web. Integrated with Gantry 5, it is infinitely customizable, incredibly powerful, and remarkably simple.

Download

Πρόλογος και Εισαγωγικό σημείωμα τού βιβλίου «Η νομοθεσία για τα άτομα με αναπηρίες», εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, 2004. Πρόλογος: Ι Κουκιάδης. Επιμέλεια: Π. Νάσκου-Περράκη / Μπ. Γάκη.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Οι νέες προσεγγίσεις για τα Άτομα με Αναπηρίες

Η προσφορά του Κέντρου Διεθνούς και Ευρωπαϊκού Οικονομικού Δικαίου με την παρούσα έκδοση συλλογής και κωδικοποίησης της νομοθεσίας για τα άτομα με αναπηρίες (ΑμεΑ) είναι ανεκτίμητη. Με αυτή δίνεται η ευκαιρία για μια πλήρη αποτίμηση του πολυσχιδούς μέχρι σήμερα αντιστοίχου νομοθετικού έργου σε εθνικό, κοινοτικό και διεθνές επίπεδο. Παράλληλα, το συγκεντρωμένο υλικό μας επιτρέπει να αξιολογήσουμε το δρόμο που διήνυσε η προσπάθεια για ενσωμάτωση των ΑμεΑ στην κοινωνία καθώς και τις αντιλήψεις που επικράτησαν, να εντοπίσουμε τα υπάρχοντα κενά και κυρίως να διαβλέψουμε τις αναδυόμενες νέες τάσεις στην όλη πολιτική για τα ΑμεΑ.

Το πολυσχιδές και ετερόκλητο των ρυθμίσεων δεν μπορεί να αναγιγνώσκεται πλέον με απλή αναφορά στην έννοια της προστασίας των ατόμων με ιδιαιτερότητες. Μια νέα αντίληψη, κυρίως με τη συνεισφορά της κοινοτικής νομοθεσίας τείνει να επικρατήσει που είναι όλο και περισσότερο διάχυτη στις νεότερες ρυθμίσεις. Είμαστε όμως ακόμα στην αρχή.

Το πρόβλημα των ΑμεΑ εντάσσεται πλέον στο γενικότερο πρόβλημα κατά του κοινωνικού αποκλεισμού, όπως αυτό απεικονίζεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής, «Σχέδιο της κοινής έκθεσης για την κοινωνική ενσωμάτωση». Με τη σειρά της η πολιτική για την κοινωνική ενσωμάτωση αντιμετωπίζεται ως μέρος της γενικότερης πολιτικής για βιώσιμη ανάπτυξη. Η όλη λοιπόν πολιτική για τα ΑμεΑ παίρνει έτσι πολύ ευρύτερες διαστάσεις, που δίνουν τη δυνατότητα για πιο ολοκληρωμένες λύσεις. Όμως, η αντιμετώπιση αυτή του προβλήματος απαιτεί σύνθετες ενέργειες, κάτι με το οποίο δεν είμαστε ιδιαίτερα εξοικειωμένοι.

Το πρώτο και χαρακτηριστικό της νέας αυτής αντίληψης που υποστηρίζει και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είναι η αναγνώριση ενός αυτοτελούς κοινωνικού δικαιώματος για ισότιμη συμμετοχή κάθε αποκλεισμένου στην κοινωνική και οικονομική ζωή, για την κατάργηση κάθε είδους φραγμού που το παραδοσιακό οικονομικό και κοινωνικό περιβάλλον θέτει για τη συμμετοχή ευάλωτων ομάδων σε αυτή.

Η γενική αυτή πολιτική ενσωμάτωσης δεν είναι αντίθετη με την ανάγκη εξειδίκευσης ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες κάθε ομάδας, με τις κινητικές, λοιπές σωματικές, ψυχικές ή άλλου είδους ιδιαιτερότητες. Απλώς, επιδιώκει να επιβάλλει ένα ισχυρό ιδεολογικό υπόβαθρο σύμφωνα με το οποίο δεν μπορεί να υπάρξει λειτουργία της δημοκρατίας χωρίς την ουσιαστική διασφάλιση των βασικών ατομικών και πολιτικών δικαιωμάτων, και για τα άτομα εκείνα τα οποία οι ιδιαιτερότητες τα εμποδίζουν να τα ασκήσουν. Στην αντίληψη αυτή εγκαταλείπεται το ιατρικό πρότυπο προσέγγισης για την αντιμετώπιση των ΑμεΑ. Η νέα προσέγγιση δεν τα αντιμετωπίζει ως φορείς προβλημάτων, αλλά ως φορείς δικαιωμάτων, αναγκαία προϋπόθεση για την πραγμάτωση της ίδιας της λειτουργίας της δημοκρατίας. Συνεπώς, η νέα πολιτική δεν περιορίζεται στην αναγνώριση κάποιων δικαιωμάτων, αλλά στη δημιουργία των προϋποθέσεων που θα καταστήσουν ικανά τα άτομα με ιδιαιτερότητες να ασκούν, όπως οι λοιποί πολίτες, το σύνολο των συνταγματικώς κατοχυρωμένων δικαιωμάτων.

Για παράδειγμα, από τη στιγμή που το δικαίωμα για ελεύθερη έκφραση προϋποθέτει το δικαίωμα στην πληροφόρηση, για να ασκηθεί θα πρέπει να εξασφαλιστεί στα άτομα αυτή η αντίστοιχη γλώσσα για την πληροφόρηση. Το ίδιο ισχύει για το δικαίωμα του εκλέγειν και το δικαίωμα του εκλέγεσθαι, που μένουν ανενεργά για ορισμένες κατηγορίες αναπήρων, όσο δεν υπάρχει μέριμνα για εξειδικευμένες ρυθμίσεις, που θα καθιστούν δυνατή την ψήφο για αυτούς.

Αλλά και από καθαρά οικονομική πλευρά η όλη αντίληψη για την αντιμετώπιση των ιδιαιτεροτήτων ορισμένων ατόμων μεταλλάσσεται. Η αντίστοιχη πολιτική, και αυτό είναι ένα νέο επίσης στοιχείο, εκλαμβάνεται ως συμβολή στην ανάπτυξη της παραγωγικότητας. Οι σχετικές δαπάνες δεν αντιμετωπίζονται ως καταναλωτικές δαπάνες, αλλά ως επενδύσεις στο ανθρώπινο δυναμικό και συνεπώς συνιστούν παραγωγικές δαπάνες. Με τον τρόπο αυτό αντί να έχουμε τους υπουργούς οικονομικών απέναντι, τους καθιστούμε και αυτούς πρωταγωνιστές στην πολιτική ενσωμάτωσης των ΑμεΑ.

Οι οποιεσδήποτε παραχωρήσεις για αυτά δεν συνιστούν φιλανθρωπία ή γενναιοδωρία ούτε απλώς θεμελιώνουν παρεμπίπτουσα δράση για προστασία με την παραδοσιακή του όρου έννοια του αναγκαίου καταναγκασμού. Η φιλανθρωπία δημιουργεί εξαρτημένους πολίτες. Οι δε απλοί καταναγκασμοί χωρίς υποστηρικτικά μέτρα, όπως ο εξαναγκασμός του εργοδότη για πρόληψη των ατόμων αυτών, οδηγούν σε πλήρη αδιέξοδο, γιατί τα μεν άτομα με τις ιδιαιτερότητες περιθωριοποιούνται, ο δε εργοδότης τα θεωρεί βάρος για την επιχείρηση. Οι νέες ρυθμίσεις επιδιώκουν να καταστήσουν τα άτομα αυτά ανεξάρτητους και συγχρόνως παραγωγικούς πολίτες. Εντάσσονται στο παραγωγικό σύστημα που το προάγουν και στο κοινωνικό πρότυπο που το ισχυροποιούν. Είναι μέρος της στρατηγικής της Λισσαβόνας προκειμένου να καταστεί η Ευρώπη η πλέον ανταγωνιστική οικονομία στον κόσμο.

Ως συνέπεια των ανωτέρω είναι η διάχυση σε όλα τα Υπουργεία της ευθύνης για την ενσωμάτωση των ΑμεΑ με την αντίστοιχη υποχρέωση, στα μέτρα που λαμβάνουν, να συνεκτιμούν και το ποσοστό εκπλήρωσης του στόχου αυτού (mainstreaming). Η εξέλιξη αυτή συνεπιφέρει ως παράπλευρη ενέργεια τη συντονισμένη συνεργασία μεταξύ των Υπουργείων. Δεν υπάρχει πλέον πτυχή της πολιτικής για την οποία να μην είναι αναγκαία η ενσωμάτωση των προβλημάτων των ΑμεΑ. Η διαφορά από την εποχή που η μέριμνα για τα ΑμεΑ ανήκε στα στεγανά ενός Υπουργείου είναι τεράστια.

Το Υπουργείο Εργασίας καλείται να προωθήσει την ανάπτυξη μιας αγοράς εργασίας χωρίς περιορισμούς και την προώθηση της απασχόλησης ως δικαιώματος και ευκαιρίας για όλους. Το Υπουργείο Παιδείας επιφορτίζεται με την αντιμετώπιση του εκπαιδευτικού μειονεκτήματος με αντίστοιχη προσαρμογή των εκπαιδευτικών συστημάτων, προκειμένου να εξασφαλιστεί ισοδύναμη γνώση στα πρόσωπα αυτά και εφάμιλλες δυνατότητες επαγγελματικής αποκατάστασης.

Το Υπουργείο Μεταφορών αναλαμβάνει την υποχρέωση να διευκολύνει την κινητικότητα των ΑμεΑ με την επιβολή αναγκαίων προδιαγραφών στα ταξί, τα λεωφορεία και όλα τα μέσα μαζικής μεταφοράς, προκειμένου η πρόσβασή τους στην αγορά εργασίας και στην παροχή γνώσης να είναι απρόσκοπτη. Οι υπεύθυνοι για την προώθηση των νέων τεχνολογιών και την υποστήριξη της καινοτομίας πρέπει να αναλώσουν μέρος της φροντίδας τους για το προσπελάσιμο των ΑμεΑ στις νέες τεχνολογίες και την εξασφάλιση ροής πληροφόρησης προς αυτά αντίστοιχης με την πληροφόρηση που παρέχεται στους λοιπούς πολίτες. Ορθά το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατά τη συζήτηση της ανακοίνωσης της Επιτροπής για «Μια Ευρώπη χωρίς φραγμούς για τα ΑμεΑ» και τη σχετική έκθεση της Hermange υπενθύμισε με ιδιαίτερο κριτικό τρόπο ότι το αρχικό σχέδιο δράσης e-Europe δεν έλαβε υπόψιν του συστάσεις για την ενσωμάτωση των ΑμεΑ σε κάθε φάση του σχεδίου.

Τα Υπουργεία τα υπεύθυνα για την αγορά καλούνται να ενσωματώσουν στη διαφάνεια της αγοράς την κυκλοφορία των αναγκαίων προϊόντων εξοπλισμού για τα άτομα αυτά, έτσι ώστε να συμβάλλουν στην παραγωγική τους αναβάθμιση ανάλογα με τις ιδιαιτερότητές τους. Αντίστοιχες υποχρεώσεις προωθούνται και στα αρμόδια για την έρευνα Υπουργεία, προκειμένου να αναλάβουν πρωτοβουλίες για έρευνα στο θέμα των ιδιαίτερων αναγκών που έχουν τα ΑμεΑ. Και περαιτέρω, αναζητείται η εξασφάλιση ίσης πρόσβασης σε υπηρεσίες υψηλής ποιότητας όπως είναι τα εν γένει πολιτισμικά αγαθά, η ισότητα ενώπιον του νόμου, η αναψυχή.

Το γενικότερο μήνυμα είναι: ισότιμοι πολίτες, ισότιμοι παραγωγοί και ισότιμοι καταναλωτές. Αυτό το σημαντικό μήνυμα εξέπεμψε και το αφιερωμένο στα ΑμεΑ έτος 2003 που με τη συμβολή και της ελληνικής προεδρίας έχει να επιδείξει ένα πλούσιο απολογισμό για πρωτοβουλίες και δράσεις που έγιναν και έναν προγραμματισμό για αυτές που μέλλουν να γίνουν στα προσεχή χρόνια. Το ενδιαφέρον είναι ότι τίθενται συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα, οι δράσεις συνοδεύονται με στοχοθέτηση με ποσοτικούς και ποιοτικούς δείκτες, προβλέπονται νέες χρηματοδοτήσεις και γενικώς καταβάλλονται προσπάθειες να μην μείνουν οι εξαγγελίες απλό ευχολόγιο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι νέες προσεγγίσεις υλοποιούνται χωρίς αντιδράσεις. Κυρίως, από μια μερίδα νεοφιλελευθέρων, αλλά και από ορισμένα κράτη με διαφορετικά επιχειρήματα είναι έκδηλη η τάση για ανάσχεση στις σχετικές πρωτοβουλίες. Για το λόγο αυτό και η πρόταση να υιοθετηθεί με το τέλος του έτους για τα ΑμεΑ οδηγία-πλαίσιο που θα συγκεντρώνει το σύνολο των αναγκαίων μέτρων δεν φαίνεται άμεσα υλοποιήσιμη. Ωστόσο προωθούνται πολλά άλλα μέτρα όπως οδηγίες για μειωμένο Φ.Π.Α., για υποχρέωση του εργοδότη να διαμορφώσει το κατάλληλο εργασιακό περιβάλλον, πράσινο βιβλίο για την πολιτική κατά των διακρίσεων, υποβολή αναλυτικού καταλόγου ερωτημάτων στα κράτη μέλη, έκθεση ανά διετία για την πορεία υλοποίησης των σχετικών μέτρων.

Αναφέρεται ότι μόνο για την ΕΕ των 15 χωρών τα άτομα με ιδιαιτερότητες υπολογίζονται σε 40 εκατομμύρια. Το αριθμητικό αυτό κριτήριο αποτελεί ένα έναυσμα για την ευαισθητοποίηση όλων μας. Νομίζω όμως ότι δεν πρέπει να εγκλωβιστούμε σε αριθμητικά δεδομένα. Οι νέες ρυθμίσεις για τα ΑμεΑ εκφράζουν το όραμα για την ποιότητα της δημοκρατίας που θέλουμε και που στην Ευρώπη ήταν πάντα συνυφασμένη με την ευρύτερη συμμετοχή των λαϊκών στρωμάτων και όχι με την προνομιακή μεταχείριση των ευνοημένων κοινωνικών ομάδων.


Δεκέμβριος 2003

Καθηγητής Ιωάννης Δ. Κουκιάδης
Ευρωβουλευτής, Αντιπρόεδρος της Επιτροπής Νομικών Θεμάτων και Εσωτερικής Αγοράς του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου



ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Με την ευκαιρία του εορτασμού του «Ευρωπαϊκού έτους των ατόμων με αναπηρίες» το Κέντρο Διεθνούς και Ευρωπαϊκού Οικονομικού Δικαίου αποφάσισε να προβεί στην έκδοση μιας πλήρους συλλογής νομοθεσίας για τα άτομα με αναπηρίες.

Η παρούσα συλλογή προσδοκά να αποτελέσει ένα χρήσιμο οδηγό για κάθε αναγνώστη, νομικό ή μη, για την ταχεία και άμεση ενημέρωση του σχετικά με τους κανόνες που διέπουν την νομική κατάσταση των ατόμων με αναπηρίες. Σκοπός της προσπάθειάς μας ήταν η συγκέντρωση και κωδικοποίηση όλων των νομοθετικών διατάξεων που αφορούν τα άτομα αυτά σε έναν ευσύνοπτο, χρηστικό και έγκυρο τόμο. Οι δυσκολίες που συναντήσαμε ήταν πολλές, καθότι οι σχετικές διατάξεις είναι πλείστες και διασκορπισμένες σε διάφορα νομοθετήματα. Επιπλέον, το θεσμικό πλαίσιο προστασίας των ατόμων με αναπηρίες ανανεώνεται και εκσυγχρονίζεται συνεχώς, γεγονός που καθιστά τη συλλογή των σχετικών διατάξεων ακόμα πιο επίπονη.

Η διάρθρωση της ύλης πραγματοποιήθηκε με τρόπο που να διευκολύνει τη θεματική συγκρότηση και την αναζήτησή των νομοθετικών πράξεων από τον αναγνώστη. Ειδικότερα, ο παρών τόμος διαιρείται σε τρεις ενότητες. Στην πρώτη ενότητα παρουσιάζονται οι διεθνείς πράξεις. Αρχικά παρατίθενται οι «Πρότυποι Κανόνες για την Ισότητα των Ευκαιριών των Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες» και ειδικές Διεθνείς Συμβάσεις των Ηνωμένων Εθνών. Στη συνέχεια παρατίθενται οι Διεθνείς Συμβάσεις της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας και του Συμβουλίου της Ευρώπης. Η πρώτη ενότητα ολοκληρώνεται με την Ιδρυτική Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Χάρτη θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τον Κοινοτικό Χάρτη των θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων των εργαζομένων.

Η δεύτερη ενότητα περιλαμβάνει τις κοινοτικές πράξεις, δηλαδή τους κανονισμούς, τις κοινοτικές οδηγίες –με παραπομπή στον ελληνικό νόμο που επικυρώνει και μεταφέρει την οδηγία στην εθνική έννομη τάξη- και τις αποφάσεις.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην εθνική νομοθεσία που περιλαμβάνεται στην τρίτη και τελευταία ενότητα. Για την λειτουργικότητα του τόμου η ύλη κατανεμήθηκε σε διάφορες θεματικές ενότητες, ώστε ο χρήστης να επισημαίνει με ευχέρεια και συντομία τις διατάξεις που ρυθμίζουν το θέμα που τον απασχολεί. Επιπλέον στο τέλος του τόμου παρατίθεται πλήρες ευρετήριο ύλης, με λήμματα για την ευκολότερη χρήση του τόμου, καθώς και χρονολογικό ευρετήριο.

Η συγκέντρωση των εθνικών κανόνων που διέπουν τη νομική κατάσταση των ατόμων με αναπηρίες ήταν εξαιρετικά δύσκολη, λόγω της πληθώρας των διατάξεων που είναι διασκορπισμένες σε ειδικές διατάξεις ή παραγράφους άρθρων νόμων και προεδρικών διαταγμάτων. Λόγω του όγκου αποφασίσαμε να προβούμε στην παράθεση ολόκληρου του κειμένου του νόμου ή του προεδρικού διατάγματος στις περιπτώσεις που το νομοθέτημα αφορά αποκλειστικά τα άτομα με αναπηρίες, ενώ στις περιπτώσεις που εντοπίσαμε αναφορά μόνο στα άτομα με αναπηρίες σε συγκεκριμένη διάταξη, παρατίθεται επιλεκτικά η συγκεκριμένη αυτή διάταξη. Ο αναγνώστης, ωστόσο, μπορεί εύκολα να ανατρέξει στο πλήρες κείμενο του νομοθετήματος, βάσει των στοιχείων του ΦΕΚ που αναφέρονται σχετικά. Επιπλέον, θα πρέπει να σημειωθεί ότι προβήκαμε σε πλήρη αντικατάσταση των διατάξεων που τροποποιήθηκαν με νεώτερους νόμους, καθιστώντας το πόνημα σύγχρονο και έγκυρο.

Ευελπιστούμε ότι το παρόν έργο θα αποτελέσει ένα εύχρηστο και ουσιαστικό βοήθημα για κάθε ενδιαφερόμενο και θα συμβάλλει στην ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση των πολιτών, όσον αφορά τα δικαιώματα των ατόμων με ειδικές ανάγκες, στην προώθηση της ισότητας των ευκαιριών των ατόμων αυτών και στην άρση των εμποδίων που αποκλείουν τα ανωτέρω άτομα από την άσκηση των δικαιωμάτων τους και την ουσιαστική συμμετοχή τους στις δραστηριότητες των κοινωνιών τους.

Θα θέλαμε να εκφράσουμε τις ευχαριστίες μας στην κ. Ελένη Γιαννοπούλου για την επιμελημένη δακτυλογράφηση, καθώς και τις ιδιαίτερες ευχαριστίες μας στον κ. Αντώνη Σάκκουλα και στον Αδαμάντιο Αμανίτη για την έκδοση της παρούσας συλλογής.


Δεκέμβριος 2003

Παρούλα Νάσκου- Περράκη
Αν. Καθηγήτρια
Γραμματέας ΚΔΟΕΔ

Μπέατρις Γάκη
Δικηγόρος, Μεταπτυχιακό Δίπλωμα
Υπότροφος Δημητρίου Ευρυγένη


Πηγή: http://www.cieel.gr/