Creativity

Innovation

Originality

Imagination

 

Salient

Salient is an excellent design with a fresh approach for the ever-changing Web. Integrated with Gantry 5, it is infinitely customizable, incredibly powerful, and remarkably simple.

Download

Διδακτορική διατριβή τής Άννας Κουλικούρδη με θέμα «Πληροφοριακή Συμπεριφορά των Ατόμων με Αναπηρία (ΑμεΑ) και οι Υποστηρικτικές Τεχνολογίες σε Περιβάλλον Βιβλιοθηκών». Τεσσαρακοστό μέρος (Κεφάλαιο ενδέκατο: Ξεχωριστές ή Κοινές Βιβλιοθήκες για ΑμεΑ;).

11. Ξεχωριστές ή Κοινές Βιβλιοθήκες για ΑμεΑ;

Στη βιβλιογραφία συναντάται διχογνωμία όσον αφορά την ύπαρξη ξεχωριστής ή όχι βιβλιοθήκης για τους χρήστες με αναπηρία. Τα επιχειρήματα βέβαια κατά των ειδικών βιβλιοθηκών υπερτερούν στην πλειονότητα της βιβλιογραφίας, παρόλα αυτά, στο παρόν κεφάλαιο γίνεται σύντομη αναφορά στα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα και των δυο, προκειμένου ο αναγνώστης να έχει μια ολοκληρωμένη εικόνα.

11. Ξεχωριστές ή Κοινές Βιβλιοθήκες για ΑμεΑ;

Στη βιβλιογραφία συναντάται διχογνωμία όσον αφορά την ύπαρξη ξεχωριστής ή όχι βιβλιοθήκης για τους χρήστες με αναπηρία. Τα επιχειρήματα βέβαια κατά των ειδικών βιβλιοθηκών υπερτερούν στην πλειονότητα της βιβλιογραφίας, παρόλα αυτά, αξίζει να γίνει μια μικρή αναφορά και στα πλεονεκτήματά τους προκειμένου ο αναγνώστης να έχει μια ολοκληρωμένη εικόνα.

Οι ειδικές, ξεχωριστές βιβλιοθήκες πλεονεκτούν στα εξής: α) οι βιβλιοθηκονόμοι δεν πιέζουν να ανεβάσουν την απόδοση των χρηστών β) τα ΑμεΑ βρίσκονται μεταξύ τους και συνεννοούνται καλύτερα, χωρίς να δημιουργούνται ψυχικά τραύματα και κλονισμοί γ) μπορούν να διαβάζουν με αργό, χαλαρό ρυθμό σύμφωνα με τις ανάγκες τους δ) ένας ξεχωριστός σταθμός εργασίας παρέχει στο χρήστη μια ήσυχη, ήρεμη ατμόσφαιρα, στην οποία μπορεί να δουλέψει άνετα.

Κατά της ξεχωριστής μέριμνας και της ειδικής βιβλιοθήκης, υπάρχουν μακράν περισσότερα επιχειρήματα, με τα οποία τάσσεται η πλειονότητα του βιβλιοθηκονομικού κόσμου και η παρούσα εργασία.

• Πρώτα από όλα η ειδική βιβλιοθήκη γκετοποιεί τους ΦμεΑ, τους απομονώνει και τους κάνει κοινωνικά απροσάρμοστους, με αποτέλεσμα να αισθάνονται μόνιμα υπό έλεγχο και μην μπορούν να γίνουν ανεξάρτητοι και ελεύθερα σκεπτόμενοι.

• Παρέχει μια οπτική απομονωτικού ατομισμού, χωρίς τα πλούσια βιώματα της διαλεκτικής σχέσης του ατομικού με το συλλογικό και οδηγεί σε κοινωνική αποσωμάτωση. Σε ξεχωριστό περιβάλλον τα ΑμεΑ στερούνται τη σημαντικότερη πηγή ερεθισμάτων, ενδιαφερόντων και εμπειριών που είναι οι συνομήλικοι, οι φίλοι, κτλ. Με την ξεχωριστή βιβλιοθήκη ο χρήστης με αναπηρία στερείται ενός φυσιολογικού κοινωνικού περιβάλλοντος.

• Αποκλείει το γενικό σώμα χρηστών από την πρόσβαση σε ΥΤ.

• Η υποδοχή και εξυπηρέτηση των ΑμεΑ δεν πρέπει να προέρχεται από κίνητρα φιλανθρωπίας ή να αντανακλά μοντέλα εξουσιαστικών σχέσεων. Η προσέγγιση αυτή ενέχει τις πιθανότητες επανάληψης και επιδείνωσης εμπειριών του παρελθόντος (τραύματα στιγματισμού, αποκλεισμού και άκριτων διευκολύνσεων), τη συσσώρευση αποτυχιών και τη διαιώνιση της περιθωριοποίησης των ΑμεΑ.

• Επίσης, πολλές φορές το περιβάλλον της ειδικής βιβλιοθήκης με τις χαμηλές απαιτήσεις, μπορεί να εμποδίσει μια ομάδα χρηστών να έχει υψηλές προσδοκίες.

• Σύμφωνα με τον Κώδικα Πρακτικής (Code of Practice) που δημοσίευσε το Εθνικό Συμβούλιο Αναπηρίας το 1999, η ξεχωριστή ή μεμονωμένη μέριμνα για ΑμεΑ πιθανότατα οδηγεί σε λιγότερο ευνοϊκές συμπεριφορές. Οι χρήστες με αναπηρία δεν θέλουν να αντιμετωπίζονται ως διαφορετικοί, γι’ αυτό η μέριμνα των βιβλιοθηκών πρέπει να είναι διακριτική και συμμετοχική, επιτρέποντας τη μέγιστη ανεξαρτησία και αυθορμητισμό (McCaskill & Goulding, 2001).

• Πέρα από τα παραπάνω πλεονεκτήματα, οι κοινές βιβλιοθήκες έχουν και μια ακόμη θετική πλευρά. Μπορούν να επιφέρουν (και το επιτυγχάνουν) σημαντική αλλαγή στη νοοτροπία και τη συμπεριφορά των άλλων προς τους χρήστες με αναπηρία.

Η ύπαρξη αναπηρίας δεν πρέπει να αναιρεί το “για όλους” αλλά να ενισχύει το σεβασμό της ετερότητας. Μόνο έτσι γίνεται η ουσιαστική οικοδόμηση του όρου “κοινωνία” από όλους για όλους. Πρέπει οι βιβλιοθήκες να αποχωρήσουν δραστικά από την παραδοσιακή προσέγγιση της συγκέντρωσης των ΑμεΑ σε ειδικούς χώρους για αποκλειστική χρήση, ώστε να συντελέσουν με τη σειρά τους και στην απομυθοποίηση των αναπηριών.

Η ενσωμάτωση (integration) και η κανονικοποίηση (normalization) είναι δυο λέξεις κλειδιά που πρέπει να εφαρμοστούν, προκειμένου τα ΑμεΑ να εξισωθούν σε λειτουργικό επίπεδο με τα υπόλοιπα κοινωνικά μέλη. Οι χρήστες με αναπηρία ούτε αποτελούν ξένο σώμα ούτε δημιουργούν κάποιο γκέτο στη βιβλιοθήκη αλλά αντίθετα, πρέπει να συνεργάζονται με το προσωπικό και τους υπόλοιπους χρήστες και να είναι διασκορπισμένοι μέσα σε αυτή ως ισότιμα μέλη της. Η ένταξη πρέπει να νοείται ως κουλτούρα συμβίωσης και συνεργασίας των ΑμεΑ και των αρτιμελών. Οι υπηρεσίες της βιβλιοθήκης πρέπει να είναι για όλους, βασικές, κανονικές, κύριες, και όχι ειδικές, προαιρετικές ή ευκαιριακές.

Επειδή τα τελευταία χρόνια έχει δοθεί έμφαση στην ενσωμάτωση, οι βιβλιοθήκες πρέπει να αναθεωρήσουν τις υπηρεσίες τους ολιστικά, σχεδιάζοντας υπηρεσίες που να καλύπτουν τις ανάγκες όλων των χρηστών και να αποφεύγουν, όπου είναι δυνατόν, την ιδέα της ειδικής πρόβλεψης (special provision), για να αναδεικνύουν και να ενδυναμώνουν τα θετικά στοιχεία του χρήστη.

Δεν χρειάζεται προνομιακή μεταχείριση ούτε ειδικά προγράμματα για όσους έχουν αναπηρίες. Κάτι τέτοιο θα συνιστούσε διάκριση και θα δημιουργούσε ανταγωνισμό στα ΑμεΑ και στις άλλες κοινωνικές ομάδες. Την ιδέα αυτή υποστηρίζουν και οι οπαδοί του κοινωνικού μοντέλου της αναπηρίας, στοχεύοντας στην αποδυνάμωση των κοινωνικών προκαταλήψεων και την άρση των διακρίσεων. Αντίθετα, η εστίαση στις μοναδικές πληροφοριακές ανάγκες ή ειδικές υπηρεσίες μπορεί να ενισχύσουν το στερεότυπο των ιατρικών ζητημάτων με πρωταρχική πλευρά αυτή της αναπηρίας.

Εδώ βέβαια διερωτάται κανείς για πόσο καιρό θα υπάρχουν ακόμη ειδικές βιβλιοθήκες για ΑμεΑ και αν υπάρχει περίπτωση να ενσωματωθούν ποτέ στις κοινές βιβλιοθήκες.

Δυστυχώς, οι παλαιότεροι βιβλιοθηκονόμοι ιδρυματοποίησαν τον κοινωνικό αποκλεισμό, δημιουργώντας φιλανθρωπικούς οργανισμούς, όπως η Εθνική Βιβλιοθήκη για Τυφλούς, κτλ, ξεκινώντας έτσι μια μακρά περίοδο χωρισμού και απάρνησης των τυφλών αναγνωστών από τους βλέποντες. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι βιβλιοθηκονόμοι αναφέρουν πως παλεύουν “μόνοι τους για να αντιμετωπίσουν μερικές φορές ένα εχθρικό θεσμικό, ιδρυματικό περιβάλλον όπου η ισότητα της πρόσβασης για ΑμεΑ αντιμετωπίζεται από τη διοίκηση ως ανοησία ή ακόμη και ως σπατάλη χρόνου” (Chapman et al., 2004). Έτσι, στις περισσότερες χώρες, υπάρχουν “Βιβλιοθήκες για Τυφλούς” να λειτουργούν, πέρα από βιβλιοθήκες, και ως κέντρα παραγωγής και διανομείς αναγνωστικού υλικού.

Το αισιόδοξο είναι πως τα τελευταία χρόνια, οι εντυπο‐ανάπηροι προτιμούν να λαμβάνουν το αναγνωστικό τους υλικό μέσα από μια κανονική βιβλιοθήκη παρά μέσω της υπηρεσίας ενός ειδικού οργανισμού. Αυτό ισχύει περισσότερο για άτομα που αποκτούν αναπηρίες όρασης σε μεγαλύτερη ηλικία και άτομα με άλλες αναπηρίες π.χ. δυσλεξία. Το ψυχολογικό κατώφλι για να ξεκινήσουν να πάνε και να χρησιμοποιούν ένα οργανισμό π.χ. για τυφλούς, είναι υψηλό και τρομακτικό για άτομα με μερική όραση και δυσλεξία (vanBodengraven & Pollitt, 2003).

Μετά τις Η.Π.Α. όπου ξεκίνησαν αυτοί οι προβληματισμοί, στη συνέχεια εδραιώθηκαν και σε χώρες της Δ. Ευρώπης, όπως η Βρετανία και η Σουηδία, όπου τονίστηκε η αντισυνταγματικότητα της χωριστής εκπαίδευσης. Έτσι επιχειρήθηκε και επετεύχθη η συνεκπαίδευση στα κανονικά σχολεία και αναμένεται να γίνει το ίδιο και με τις βιβλιοθήκες. Σήμερα στις περισσότερες βιομηχανοποιημένες χώρες τα παιδιά με αναπηρία έχουν ενσωματωθεί σε κοινά, συμβατικά σχολεία. Πολλές από αυτές τις βιβλιοθήκες έχουν ενσωματωθεί σε μεγαλύτερες βιβλιοθήκες (ένα παράδειγμα είναι αυτό της Σουηδίας όπου τα ειδικά σχολεία για τυφλούς έπαψαν να υπάρχουν στα 1980 και οι υπηρεσίες πληροφόρησής τους έχουν μεταφερθεί στην Κρατική Βιβλιοθήκη) αλλά δεν παύουν να υπάρχουν και βιβλιοθήκες στο πλαίσιο λειτουργίας των σχολείων για τυφλούς.

Η ξεχωριστή μέριμνα επίσης δεν έχει να κάνει μόνο με το φυσικό χώρο αλλά και με τη συλλογή. Σε μια δηλαδή κοινή βιβλιοθήκη, τίθεται το ερώτημα κατά πόσο η συλλογή για τα ΑμεΑ πρέπει να διατηρείται μαζί ή ξεχωριστά από τις κύριες συλλογές. Κάποιοι υποστηρίζουν πως η διατήρηση ξεχωριστής συλλογής ενθαρρύνει τους ανθρώπους, που δεν είναι απαραίτητα εξοικειωμένοι με το πολύπλοκο δεκαδικό σύστημα Dewey, να χρησιμοποιούν το υλικό. Από την άλλη όμως, η ξεχωριστή συλλογή δεν παύει να επιφέρει όλα τα παραπάνω μειονεκτήματα και επιπτώσεις που αναφέρθηκαν. Επίσης, αν το υλικό εναλλακτικής μορφής αποθηκεύεται ξεχωριστά, αυτό κάνει το ψάξιμο και την ανάκτηση πληροφορίας πιο δύσκολη και χρονοβόρα ενώ αυτό που θέλουν τα ΑμεΑ είναι να ψάχνουν την πληροφορία όσο το δυνατόν ευκολότερα. Επίσης, με τη διατήρηση κοινών συλλογών, δεν θα μπορούν να υπάρχουν δικαιολογίες εκ μέρους των βιβλιοθηκών για έλλειψη χρόνου να υποστηρίξουν τις πληροφοριακές ανάγκες π.χ. των τυφλών χρηστών τους. Το ίδιο ισχύει και για τις ξεχωριστές ή όχι τεχνολογίες. Η πρόσβαση στις νέες τεχνολογίες της πληροφορίας από τα ΑμεΑ πρέπει να παρέχεται στο ίδιο μέρος και μέσω των ίδιων εργαλείων, όπως για το ευρύ κοινό. Δεν υπάρχει ανάγκη φιλοξενίας τους σε ειδικά δωμάτια, όπου για άλλη μια φορά θα νιώθουν τη διάκριση.