Creativity

Innovation

Originality

Imagination

 

Salient

Salient is an excellent design with a fresh approach for the ever-changing Web. Integrated with Gantry 5, it is infinitely customizable, incredibly powerful, and remarkably simple.

Download

Διδακτορική διατριβή τής Άννας Κουλικούρδη με θέμα «Πληροφοριακή Συμπεριφορά των Ατόμων με Αναπηρία (ΑμεΑ) και οι Υποστηρικτικές Τεχνολογίες σε Περιβάλλον Βιβλιοθηκών». Τριακοστό τέταρτο μέρος (Κεφάλαιο ένατο: Βιβλιοθήκες & η Σχέση τους με τα ΑμεΑ & τις ΥΤ - Ειδικές βιβλιοθήκες & ΑμεΑ).

Ειδικές βιβλιοθήκες & ΑμεΑ

Ως προς τις ειδικές βιβλιοθήκες (special libraries), είναι αλήθεια πως το κοινό που έχει πρόσβαση σε αυτές είναι πολύ μικρότερο από αυτό στις δημόσιες ή στις ακαδημαϊκές. Λόγω του περιορισμένου κοινού, δεν είναι τόσο πρακτικό για μια ειδική βιβλιοθήκη των 5.000 τίτλων να διαθέτει π.χ. εκτυπωτή braille. Ωστόσο θα μπορούσε π.χ. να φροντίσει όλα τα τερματικά δημόσιας χρήσης να παρέχουν τη δυνατότητα παρουσίασης σε μεγαλογράμματη γραφή. Αν ούτε αυτή η λύση είναι εφικτή, τότε πρέπει να υπάρχει πάντα ένα άτομο του προσωπικού που να επισκέπτεται ξεχωριστά κάθε χρήστη που δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει το τερματικό και να τον βοηθά.

Αναλυτικότερα στην κατηγορία “Ειδικές Βιβλιοθήκες”, σύμφωνα με την UNESCO υπάγονται και οι βιβλιοθήκες για Τυφλούς και Άτομα με Ειδικές Ανάγκες (Blind and Special Needs), οι οποίες εξετάζονται παρακάτω. Συγκεκριμένα στις 05/11/06 εστάλη ερωτηματολόγιο (παράρτημα 6) σε 107 ειδικές βιβλιοθήκες, οι οποίες εντοπίστηκαν από το Διεθνές Ευρετήριο για Τυφλούς (4η έκδ.) της IFLA. Στο ερωτηματολόγιο αυτό απάντησαν 16 βιβλιοθήκες (ποσοστό 15%) προερχόμενες από Αυστραλία, Βραζιλία, Δανία, Πορτογαλία, Πουέρτο Ρίκο, Μαλαισία, Κίνα (Χονγκ Κονγκ), Ηνωμένο Βασίλειο, Ιρλανδία, Γκράχαμστον (Νότια Αφρική), Κροατία, Ιταλία, Φιλανδία και ΗΠΑ. Στις περισσότερες έρευνες υπάρχει μια γενικότερη δυσκολία απάντησης ερωτηματολογίων, η οποία σίγουρα δεν υποτιμάται. Ωστόσο, το χαμηλό ποσοστό συμμετοχής δείχνει εν μέρει και την έλλειψη διάθεσης συνεργασίας των φορέων για ΑμεΑ καθώς επίσης και τη δυσκολία τους να γνωστοποιούν ή να μοιράζονται στοιχεία και δεδομένα με ερευνητές ή γενικότερα τρίτους.

Όπως είναι λογικό, οι βιβλιοθήκες εκείνες που απευθύνονται αποκλειστικά σε ΑμεΑ παρουσιάζουν και αξιόλογες συλλογές εναλλακτικής μορφής. Παραδείγματος χάρη, από τους 47.700 τίτλους της Τοπικής Βιβλιοθήκη της Αλαμπάμα για Τυφλούς και Φυσικά Ανάπηρους στις ΗΠΑ, το 95% αυτών είναι σε κασέτα και το 5% σε braille. Παρομοίως, και οι 10.000 τίτλοι της Βιβλιοθήκης του Εθνικού Συμβουλίου για Τυφλούς της Ιρλανδίας είναι σε εναλλακτική μορφή, όπως και στην St. Nicholas’ Home’s Library for the Blind όπου και οι 6.740 τίτλοι είναι σε διάταξη κατάλληλη για τα ΑμεΑ.

Οι συμμετέχουσες βιβλιοθήκες εξυπηρετούν όλες ΑμεΑ, μιας και η επιλογή τους προκειμένου να αποτελέσουν το δείγμα προς έρευνα έγινε βάσει του ευρετηρίου της IFLA Βιβλιοθήκες για ΑμεΑ. Ωστόσο, το ερωτηματολόγιο προσπάθησε να προσδιορίσει σε περισσότερο βάθος ποιες κατηγορίες ΑμεΑ εξυπηρετούν.

Είναι αξιοσημείωτο ότι όλες οι βιβλιοθήκες που συμμετείχαν στην έρευνα εξυπηρετούν αποκλειστικά άτομα με αναπηρία όρασης, επιβεβαιώνοντας το γεγονός πως η βιβλιοθηκονομική κοινότητα και βιβλιογραφία δίνει τη μεγαλύτερη προσοχή στην αναπηρία όρασης, βάζοντας σε δεύτερη θέση κάποιες άλλες. Χαρακτηριστικά, το 39% εξυπηρετεί αποκλειστικά μόνο τυφλούς, αμβλύωπες, κ.ά. Στη συνέχεια, το 20% δίνει έμφαση στις φυσικές αναπηρίες, κατόπιν στις μαθησιακές‐αναγνωστικές δυσκολίες (13%) ενώ καμία βιβλιοθήκη δεν κάνει αναφορά σε άτομα με ψυχικές διαταραχές, σύνδρομο Down, αυτισμό, κτλ. Υπάρχει βεβαίως και το 7% που εξυπηρετεί οποιονδήποτε χρήστη δυσκολεύεται να χειριστεί το έντυπο αλλά συνήθως ζητάει πιστοποίηση της δυσκολίας‐αναπηρίας αυτής (παραδείγματος χάρη η Celia Library ζητά πιστοποίηση της κάθε αναπηρίας και μετά παρέχει τις κατάλληλες υπηρεσίες).

Όσον αφορά την αύξηση των χρηστών με αναπηρία τα τελευταία 5 χρόνια, το 72% των βιβλιοθηκών έχει παρατηρήσει αύξηση στο δανεισμό υλικού, παρόλο που ο αριθμός των εγεγραμμένων μελών με αναπηρία σημειώνει μείωση. Μόνο δυο βιβλιοθήκες προσδιόρισαν το ρυθμό αύξησης και συγκεκριμένα ανέφεραν αύξηση της τάξεως 5% και 10% ετησίως αντίστοιχα. Τέλος, το 21% πιστεύει πως δεν έχει υπάρξει ούτε αύξηση ούτε μείωση και το 7% δεν διατηρεί καθόλου στατιστικά κίνησης και χρήσης της βιβλιοθήκης από τα ΑμεΑ.

Στο ερώτημα τι υποστηρικτικό εξοπλισμό και ειδικές υπηρεσίες διαθέτει κάθε βιβλιοθήκη, διαπιστώνεται πως τα braille και τα ομιλούντα βιβλία είναι η δημοφιλέστερη διάταξη υλικού σε αυτές τις βιβλιοθήκες (Πίνακας I). Ακολουθούν οι αναγνώστες οθόνης, ο δανεισμός υλικού εναλλακτικής μορφής, το λογισμικό braille και οι προσβάσιμοι σταθμοί εργασίας. Μόνο μια βιβλιοθήκη δήλωσε πως διαθέτει ψηφιακά ομιλούντα βιβλία, γεγονός που δείχνει πως οι βιβλιοθήκες για ΑμεΑ δεν έχουν ακόμη υιοθετήσει τα ψηφιακά ομιλούντα βιβλία ως μορφή υλικού και προμηθεύονται ακόμη παραδοσιακές διατάξεις και αναλογικά μέσα (π.χ. ομιλούντα βιβλία σε κασέτα), με τα οποία είναι πιο οικείες. Αυτό ίσως να οφείλεται στη γενική τάση υστέρησης στην υιοθέτηση καινούργιων πραγμάτων διότι παρόλο που βρισκόμαστε σε μια εποχή όπου επικρατεί η ψηφιακή πληροφορία, διαπιστώνεται πως οι βιβλιοθήκες που εξυπηρετούν ΑμεΑ δεν συμβαδίζουν με αυτές τις εξελίξεις.

Πίνακας I: Υποστηρικτικές τεχνολογίες που συναντώνται στις ειδικές βιβλιοθήκες

Τι ΥΤ παρέχει η βιβλιοθήκη;

Ομιλούντα Βιβλία 11
Ηλεκτρονικά Βιβλία 1
Βιβλία braille 11
Εκτυπωτές braille 1
Συνθέτες λόγου 6
Αναγνώστες οθόνης 8
Σαρωτές με OCR 5
Λογισμικό braille 7
Προσβάσιμοι σταθμοί εργασίας 7
Δανεισμός υλικού εναλλακτικής μορφής 8
Διανομή υπηρεσιών στα σπίτια των ΑμεΑ, νοσοκομεία, κτλ 5
Μεταγραφή braille 1
CCTV 1
Πινακίδα braille 6
Εναλλακτικά πληκτρολόγια 3
Εναλλακτικά ποντίκια 3
Μουσικές παρτιτούρες σε braille & σε μεγαλογράμματη γραφή 2
Ειδικά σχεδιασμένος playback εξοπλισμός 1
Απτικά παιχνίδια & βιβλία 1
Ψηφιακά Ομιλούντα Βιβλία 1

Το 58% των βιβλιοθηκών δεν διαθέτει ξεχωριστό προϋπολογισμό για τις ΥΤ εν αντιθέσει με το 21% που διαθέτει (κυρίως η χρηματοδότηση των ειδικών τεχνολογιών και υπηρεσιών για ΑμεΑ είναι κρατική π.χ. του Υπουργείου Υγείας). Το 14% αντλεί τους πόρους αυτούς από ιδιωτικές δωρεές (από οργανισμούς, συλλόγους όπως οι Φίλοι της Βιβλιοθήκης, ερευνητικά προγράμματα, κ.ά.) ενώ το 7% δεν διαθέτει καν τέτοιους πόρους χρηματοδότησης. Υπάρχουν βέβαια και οι βιβλιοθήκες που ξεκίνησαν παρόμοιες υπηρεσίες με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση από προγράμματα και στη συνέχεια τις στήριξε οικονομικά η τοπική κοινότητα, το Υπουργείο Πολιτισμού, κτλ προκειμένου να προμηθευτούν ομιλούντα βιβλία, υλικό εναλλακτικής μορφής, κτλ.

Το 71% των βιβλιοθηκών επιλέγει τις ΥΤ με κριτήριο τις ανάγκες των χρηστών και το κόστος ενώ το 29% λαμβάνει υπόψη μόνο τις ανάγκες των χρηστών. Η επιλογή εξοπλισμού σύμφωνα με τις ανάγκες των χρηστών είναι κάτι που θα επιθυμούσαν πολλές βιβλιοθήκες αλλά τις περισσότερες φορές είναι ανέφικτο. Ανέφικτο διότι οι ανάγκες των ΑμεΑ είναι πολύ μεγάλες και συνεχείς, κάτι που είναι οικονομικά ασύμφορο για τους περιορισμένους προϋπολογισμούς των βιβλιοθηκών. Πέρα όμως από τις ανάγκες των χρηστών και το κόστος των ΥΤ, οι βιβλιοθήκες σίγουρα εξετάζουν και τι είναι διαθέσιμο στην αγορά εργασίας ή προχωρούν σε συμβιβασμό μεταξύ των διαθέσιμων οικονομικών πόρων και του επιπέδου ποιότητας‐λειτουργικότητας της εκάστοτε τεχνολογίας. Άλλος παράγοντας τον οποίο δήλωσε πως λαμβάνει επιπλέον υπόψη μια βιβλιοθήκη είναι η ικανότητα του προσωπικού να παρέχει τεχνική υποστήριξη στο λογισμικό/υλικό το οποίο θα αγοράσει.

Το 39% αγοράζει τις ΥΤ από τοπικούς προμηθευτές, οι οποίοι όμως συνεργάζονται με Αμερικάνους ή Ευρωπαίους κατασκευαστές. Για παράδειγμα, οι βιβλιοθήκες στην Κροατία αγοράζουν ΥΤ από τοπικούς προμηθευτές, οι οποίοι τα φέρνουν από άλλες χώρες διότι η Κροατία δεν παράγει υποστηρικτικό υλικό ή λογισμικό. Τα ηχοβιβλία όμως και τα ομιλούντα βιβλία τα αγοράζουν από μια Κροάτικη βιβλιοθήκη για τυφλούς. Άλλη μια βιβλιοθήκη διευκρίνισε πως τους ενθαρρύνει η πολιτεία να αγοράζουν ΥΤ από εταιρείες της Αλαμπάμα, όταν αυτό είναι δυνατό, προκειμένου να υποστηρίζουν την τοπική οικονομία. Το 38% των συμμετεχόντων προμηθεύεται τον εξοπλισμό από διεθνείς κατασκευαστές ενώ το 8% συνδυάζει και τα δυο. Υπάρχει βεβαίως και το 15%, που αντιπροσωπεύει βιβλιοθήκες που παράγουν οι ίδιες υλικό για τα ΑμεΑ.

Είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικό πως το 87% των βιβλιοθηκών απάντησε πως το προσωπικό τους είναι ενήμερο και κατέχει τις ΥΤ. Μάλιστα το προσωπικό αυτό κάποιες φορές εκπαιδεύει με τη σειρά του τους χρήστες προκειμένου να μάθουν τις ΥΤ. Το υπόλοιπο 13% προτίμησε να μην απαντήσει (πιθανόν το ποσοστό αυτό να μην ήθελε να δηλώσει πως δεν γνωρίζει τις ΥΤ παρόλο που δουλεύει σε βιβλιοθήκες που εξυπηρετούν ΑμεΑ).

Το 25% των βιβλιοθηκών ενημερώθηκε για πρώτη φορά μέσα από τη συνεργασία και επικοινωνία με φορείς για ΑμεΑ (π.χ. ένωση των ατόμων με αναπηρία όρασης στη Φιλανδία), εντυπο‐ανάπηρους, κτλ. Το 17% ενημέρωθηκε χάρη στο προσωπικό ενδιαφέρον, ζήλο και πρωτοβουλία του ίδιου του προσωπικού της βιβλιοθήκης.

Το 8% των βιβλιοθηκών ενημερώθηκε για πρώτη φορά μέσα από περιοδικά braille όπως το New Beacon, το Braille Monitor, κ.ά. και το 17% μέσα από εκθέσεις, συνέδρια και οργανισμούς. Υπάρχει βέβαια και το εντυπωσιακό 17% όπου το ίδιο το προσωπικό φέρει αναπηρία και αναπόφευκτα γνωρίζει τις ΥΤ. Το γεγονός αυτό δείχνει ότι υπάρχουν κάποιες βιβλιοθήκες που προσλαμβάνουν ΑμεΑ, ενσωματώνοντας τα στο χώρο τους και καλλιεργώντας μια κουλτούρα και νοοτροπία ενσωμάτωσής τους.

Το 79% των βιβλιοθηκονόμων παραμένει ενημερωμένο μέσα από σεμινάρια, e‐group επικοινωνίες, το Διαδικτύο, καταλόγους κατασκευαστών, επισκέψεις σε εκθέσεις, παρουσιάσεις, συμμετοχή σε εργαστήρια, mailing lists, περιοδικά για την τεχνολογία, κ.ά. Το 7% ενημερώνεται για τις εξελίξεις και τις ανάγκες στο χώρο μέσα από την προσωπική του επαφή με χρήστες με αναπηρία. Τέλος, το 7% των βιβλιοθηκών που απευθύνεται σε ΑμεΑ, θεωρεί ότι εφόσον εξυπηρετούν ΑμεΑ, είναι αναπόσπαστο κομμάτι της δουλειάς τους να παραμένουν ενημερωμένοι για το χώρο των ΥΤ. Βέβαια επειδή οι ΥΤ είναι αμέτρητες, δεν μπορεί το προσωπικό να είναι εκπαιδευμένο σε όλες, παρά μόνο σε αυτές που παρέχει η βιβλιοθήκη στην οποία εργάζεται.

Στο ερώτημα αν οι χρήστες με αναπηρία είναι ικανοποιημένοι με τις υπηρεσίες της βιβλιοθήκης ή αν παραπονιούνται, διαπιστώθηκε πως ναι μεν σε γενικές γραμμές είναι ικανοποιημένοι αλλά δεν λείπουν και κάποια παράπονα (π.χ. θα ήθελαν μεγαλύτερο αριθμό μυθιστορημάτων). Συνήθως ζητάνε περισσότερες υπηρεσίες, είναι πάντα απαιτητικοί και απαιτούν καλύτερες συνθήκες. Ναι μεν θα ήθελαν περισσότερα (και είναι λογικό διότι ποτέ καμία βιβλιοθήκη δεν μπορεί να προβλέψει τα πάντα) αλλά προσαρμόζονται εύκολα. Οι χρήστες νεαρής ηλικίας συνήθως ζητούν περισσότερα ηλεκτρονικά βιβλία και υποστηρικτικές τεχνολογίες επειδή κατά κύριο λόγο οι βιβλιοθήκες χρησιμοποιούν ακόμη βιβλία σε κασέτες και αναλογικό εξοπλισμό.

Οι ηλικιωμένοι χρήστες όχι μόνο δεν θέλουν αλλά και δεν ξέρουν πώς να χρησιμοποιήσουν τις ΥΤ με αποτέλεσμα να δανείζονται μόνο ηχοβιβλία χωρίς να χρησιμοποιούν υπολογιστές και ΥΤ. Οι νεότεροι είναι λογικό να υποδέχονται πιο εύκολα τις ΥΤ και να προσαρμόζονται ευκολότερα. Βέβαια δεν πηγαίνουν όλα τα ΑμεΑ στη βιβλιοθήκη για να χρησιμοποιήσουν τις ΥΤ. Κάποια την επισκέπτονται μόνο και μόνο για να συναντήσουν άλλους τυφλούς χρήστες.

Η πλειονότητα των βιβλιοθηκών δήλωσε πως οι χρήστες συνηθίζουν εύκολα τη χρήση των ΥΤ, πλην δυο βιβλιοθηκών. Πιο συγκεκριμένα, μια βιβλιοθήκη ανέφερε πως οι χρήστες “χάνονται” σε αυτό που κάνουν και δυστυχώς δεν αναφέρουν το πρόβλημα εκμάθησης του εξοπλισμού που έχουν στο βιβλιοθηκονόμο παρά μόνο μήνες μετά την παραίτησή τους από το πρόγραμμα, όπου η βιβλιοθήκη τους έχει χάσει από χρήστες της.

Το 85% των βιβλιοθηκών πιστεύει πως η χρήση των ΥΤ στο χώρο τους τα επόμενα 5 χρόνια θα αυξηθεί, όπως επίσης και η χρήση εναλλακτικών μέσων πρόσβασης υλικού, π.χ. DAISY στο Διαδίκτυο, διανομή βιβλίων μέσω Διαδικτύου στο εγγύς μέλλον, φορητές συσκευές παιξίματος, κ.ά. Τα ΑμεΑ γνωρίζουν ολοένα και περισσότερο τα δικαιώματά τους και τι τους επιτρέπουν οι ΥΤ να κάνουν. Ενημερώνονται ολοένα και περισσότερο για τους υπολογιστές και είναι λογικό να νιώθουν πιο άνετα με τη χρήση τους και να απαιτούν να λαμβάνουν περισσότερες πληροφορίες από τις βιβλιοθήκες. Η εκπαίδευση του σήμερα τείνει προς την εκπαίδευση της ενσωμάτωσης γι’ αυτό και ολοένα τυφλοί και άτομα με χαμηλή όραση ενδιαφέρονται για την ανάγνωση και τη χρήση Η/Υ. Υπάρχουν μάλιστα κάποιοι που πιστεύουν ότι οι ειδικές βιβλιοθήκες για τυφλούς θα εξαφανιστούν επειδή τα πάντα θα διανέμονται μέσω των “mainstream” βιβλιοθηκών. Άλλοι πάλι πιστεύουν πως πάντα θα υπάρχει χώρος για τις ειδικές βιβλιοθήκες.

Πέρα όμως από τα παραπάνω, θα υπάρξει επιπλέον αυξημένη χρήση των ΥΤ λόγω του ότι ο μέσος όρος ζωής θα μεγαλώσει και όσο μεγαλώνουν οι άνθρωποι, θα αποκτούν ολοένα και περισσότερα προβλήματα υγείας, π.χ. όρασης, κ.ο.κ.

Ο μοναδικός λόγος που αναφέρθηκε και που ίσως αιτιολογεί την πιθανή μη αύξηση ΥΤ στο χώρο των β/κων είναι ότι πολλά ΑμεΑ θα έχουν δικούς τους υπολογιστές με υποστηρικτικές συσκευές στα σπίτια τους και δεν θα χρειάζονται να πηγαίνουν στις βιβλιοθήκες. Τέλος, το 15% των β/κων δεν ήταν σε θέση να δώσει απάντηση στο συγκεκριμένο ζήτημα ή να κάνει τέτοια μελλοντική πρόβλεψη.

Το 46% θεωρεί πως στο μέλλον δεν θα έχει κάθε βιβλιοθήκη το δικό της επαγγελματία ΥΤ διότι κάτι τέτοιο θα είναι κάτι πέρα από τις οικονομικές δυνατότητές της. Σίγουρα σε μια δημόσια βιβλιοθήκη θα ήταν αδύνατο να συμβεί κάτι τέτοιο αλλά σε ένα δίκτυο βιβλιοθηκών όπως αυτό της NLS της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσσου ή σε μεγαλύτερες βιβλιοθήκες θα ήταν εφικτό. Το 23% θα ήθελε και ελπίζει να γίνει κάτι τέτοιο πραγματικότητα διότι είναι πολύ σημαντικό για τα ΑμεΑ να μπαίνουν σε μια βιβλιοθήκη και να λαμβάνουν την πληροφορία και υπηρεσία που θέλουν με τον ίδιο τρόπο όπως οποιοσδήποτε άλλος.

Συνοψίζοντας τα αποτελέσματα της έρευνας των ειδικών βιβλιοθηκών για ΑμεΑ, συνειδητοποιεί κανείς πως οι συλλογές τους σε τίτλους εναλλακτικής μορφής είναι πολύ πιο πλούσιες από αυτές των υπολοίπων βιβλιοθηκών και αυτό είναι λογικό. Η πλειοψηφία των ειδικών αυτών βιβλιοθηκών απευθύνεται και εξυπηρετεί άτομα με αναπηρία όρασης, προφανώς επειδή η αναπηρία αυτή ενέχει τις μεγαλύτερες προκλήσεις προσβασιμότητας. Τα braille και τα ομιλούντα βιβλία αποδεικνύονται οι δημοφιλέστερες διατάξεις που συναντώνται σε αυτές τις βιβλιοθήκες. Αισίως το προσωπικό αυτών των βιβλιοθηκών είναι ενήμερο για τις ΥΤ και φροντίζει να ενημερώνεται μέσα από το Διαδίκτυο, καταλόγους, περιοδικά, κ.ά. Η πλειονότητα των ειδικών για ΑμεΑ βιβλιοθηκών πιστεύει πως η χρήση των ΥΤ στις βιβλιοθήκες θα αυξηθεί μελλοντικά αλλά η πρόσληψη επαγγελματιών επί των ΥΤ φαντάζει δύσκολη λόγω των περικοπών και των πενιχρών προϋπολογισμών των βιβλιοθηκών.

Στη συνέχεια, ένα χαρακτηριστικό των ειδικών βιβλιοθηκών για ΑμεΑ είναι ότι οι περισσότερες ανήκουν και λειτουργούν στα πλαίσια φορέων και ενώσεων για ΑμεΑ, εθελοντικών οργανισμών και μη κερδοσκοπικών εταιρειών. Αυτό λοιπόν που έχει στιγματίσει μέχρι σήμερα τις υπηρεσίες βιβλιοθηκών για μειονοτικές ομάδες είναι ότι στελεχώνονται κατά παράδοση με εθελοντές, μη επαγγελματίες βιβλιοθηκονόμους, οι οποίοι παλεύουν να τα βγάλουν περά με πενιχρούς προϋπολογισμούς (Vitzansky, 1994). Δυστυχώς η λειτουργία αυτών των βιβλιοθηκών πολλές φορές εξαρτάται από τις δωρεές και την προσφορά των εθελοντών. Οι βιβλιοθήκες‐ παραγωγοί (που παράλληλα παράγουν και υλικό εναλλακτικής μορφής για ΑμεΑ) στον εθελοντικό τομέα δεν έχουν τη δύναμη να μεταγράψουν ή να ηχογραφήσουν οτιδήποτε δημοσιεύεται. Επίσης, η αποστολή τους περιορίζεται ακόμη περισσότερο διότι οι βιβλιοθήκες αυτές εξυπηρετούν κυρίως τις ψυχαγωγικές ανάγκες των χρηστών.

Βέβαια κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι πολλοί τέτοιοι μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί έχουν στηριχτεί στους εθελοντές, παράγοντας εξαίσιο έργο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το RFB&D όπου το 1994 περισσότεροι από 4.400 εθελοντές συνέβαλαν με 324.000 ώρες υπηρεσίας.

Εδώ όμως προκύπτει το εξής ερώτημα, αν οι βιβλιοθήκες δικαιολογούνται ηθικά ή όχι να επεκτείνουν τις υπηρεσίες τους στηριζόμενες στην εθελοντική βοήθεια και σε τι βαθμό.

Οποιαδήποτε και αν είναι τα υπέρ και τα κατά του διλήμματος αυτού και ανεξαρτήτως με ποια πλευρά τάσσεται καθένας, το σίγουρο είναι ότι η εθελοντική βοήθεια είναι μια πραγματικότητα που δίνει τη δυνατότητα σε πολλούς φορείς να λειτουργούν χάρη σε αυτή.

Οι βιβλιοθήκες braille και ομιλούντων βιβλίων, κατά κύριο λόγο, λειτουργούν στο πλαίσιο φορέων για ΑμεΑ ή άλλων μη κερδοσκοπικών οργανισμών. Εκτός από τα παραπάνω, διαφέρουν από τις λοιπές βιβλιοθήκες που συγκεντρώνουν υλικό στη συνηθισμένη έντυπη μορφή και σε άλλα σημεία. Οι διαφορές αυτές αφορούν στις τεχνικές που ακολουθούνται, τις ειδικές ανάγκες των χρηστών καθώς και το καθ’ αυτό είδος του υλικού που μεταγράφεται σε άλλες μορφές. Συγκεκριμένα, οι κυριότερες διαφορες είναι:

• Απαραίτητη προϋπόθεση για τέτοιου είδους βιβλιοθήκες είναι όχι μόνο η συλλογή των πληροφοριών αλλά και η παραγωγή τους σε “ειδικές εκδόσεις” (κασέτες, δίσκους, braille, Moon). Έτσι μια βιβλιοθήκη η οποία εξυπηρετεί κυρίως άτομα με αναπηρία όρασης, τις περισσότερες φορές οφείλει να είναι και κέντρο παραγωγής υλικού.

• Η εξάρτηση των χρηστών από εξωτερικούς παράγοντες, οι οποίοι δεν αφορούν στον τρόπο οργάνωσης της συγκεκριμένης βιβλιοθήκης, εμποδίζουν όμως την αποτελεσματική διάδοση των πληροφοριών. Πολλά άτομα με αναπηρία όρασης, ιδιαίτερα εκείνα που έχουν και ένα επιπρόσθετο μειονέκτημα, δεν μπορούν να επισκεφτούν από μόνα τους τη βιβλιοθήκη. Για το λόγο αυτό, όλες οι βιβλιοθήκες braille και ομιλούντων βιβλίων, στηρίζουν τα δανειστικά τους συστήματα κυρίως σε συνεργασία με τις ταχυδρομικές υπηρεσίες.

Επίσης, οι βιβλιοθήκες αυτές φέρουν μεγάλη ευθύνη απέναντι στο χρήστη με την αναπηρία. Αν δηλαδή η βιβλιοθήκη, για κάποιο λόγο, έχει αποφασίσει να μην εκδόσει ένα βιβλίο, ένα άρθρο ενός περιοδικού ή μιας εφημερίδας στην κατάλληλη μορφή, οι πληροφορίες που περιέχονται εκεί δεν θα είναι διαθέσιμες στο χρήστη. Αυτό αποτελεί μια τεράστια ευθύνη για τη βιβλιοθήκη, πόσο μάλλον τη στιγμή που είναι ακατόρθωτη η μεταγραφή της συνολικής εκδοτικής παραγωγής, εφόσον οι βιβλιοθήκες όλες λειτουργούν πάντα κάτω από συγκεκριμένες και περιορισμένες οικονομικές πηγές.

Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια (1971‐2001) η εξέλιξη των βιβλιοθηκών braille και ομιλούντων βιβλίων ήταν ραγδαία και η αναγκαιότητα ύπαρξής τους καθιστά πλέον απαραίτητη τη συνεργασία με βιβλιοθήκες άλλου είδους π.χ. δημοτικές, ερευνητικές, πανεπιστημιακές, κτλ.

Αυτό όμως που θα έπρεπε να ανησυχεί περισσότερο τη βιβλιοθηκονομική κοινότητα είναι ο λόγος για τον οποίο τα ΑμεΑ, προκειμένου να ανακτήσουν μια πληροφορία, καταφεύγουν ενστικτωδώς στον εξειδικευμένο οργανισμό αντί στη βιβλιοθήκη. Πολλοί παραιτούνται από οποιαδήποτε προσπάθεια χρήσης της βιβλιοθήκης και καταφεύγουν σε προσωπικούς μεσολαβητές και σε ένα ή δυο οργανισμούς που ικανοποιούν τις αναγνωστικές τους ανάγκες. Ακόμη περισσότερο ωστόσο ξενίζει ότι σημαντικές πρωτοβουλίες, όπως η δημιουργία ενός εθνικού ενιαίου καταλόγου υλικού εναλλακτικής μορφής (π.χ. NUCAFNational Union Catalogue of Alternative Formats), υλοποιούνται στο πλαίσιο του εθελοντικού τομέα και οργανισμών και όχι των εθνικών ή άλλων βιβλιοθηκών.