Creativity

Innovation

Originality

Imagination

 

Salient

Salient is an excellent design with a fresh approach for the ever-changing Web. Integrated with Gantry 5, it is infinitely customizable, incredibly powerful, and remarkably simple.

Download

Διδακτορική διατριβή τής Άννας Κουλικούρδη με θέμα «Πληροφοριακή Συμπεριφορά των Ατόμων με Αναπηρία (ΑμεΑ) και οι Υποστηρικτικές Τεχνολογίες σε Περιβάλλον Βιβλιοθηκών». Τριακοστό τρίτο μέρος (Κεφάλαιο ένατο: Βιβλιοθήκες & η Σχέση τους με τα ΑμεΑ & τις ΥΤ - Δημόσιες βιβλιοθήκες & ΑμεΑ).

Δημόσιες βιβλιοθήκες & ΑμεΑ

Σύμφωνα με το Μανιφέστο της Δημόσιας Βιβλιοθήκης (IFLA/UNESCO, 1994) οι υπηρεσίες των βιβλιοθηκών αυτών πρέπει να παρέχονται βασισμένες στην “ισότητα της πρόσβασης για όλους” ανεξαρτήτως ηλικίας, γένους, φύλου, θρησκεύματος, με συγκεκριμένες υπηρεσίες και υλικό για ΑμεΑ, νοσοκομεία, φυλακές και γλωσσικές μειονότητες.

Σύμφωνα με το Μανιφέστο “η δημόσια βιβλιοθήκη αποτελεί το τοπικό κέντρο πληροφόρησης, καθιστώντας όλα τα είδη γνώσης και πληροφορίας έτοιμα διαθέσιμα για τους χρήστες της. Για τους χρήστες που αδυνατούν, για οποιονδήποτε λόγο, να χρησιμοποιούν τις κανονικές υπηρεσίες και υλικό (π.χ. ΑμεΑ ή άτομα στο νοσοκομείο, κ.ά.) πρέπει να παρέχονται ειδικές υπηρεσίες και υλικό”. Βέβαια ο ρόλος της δημόσιας βιβλιοθήκης και η συμβολή της στις ζωές των ΑμεΑ εξαρτάται από το κατά πόσο αυτή είναι ενσωματωμένη στην κουλτούρα και στην νοοτροπία του κάθε λαού. Παραδείγματος χάρη, στη Βρετανία είναι αναμενόμενο τα ΑμεΑ να χρησιμοποιούν πιο συχνά τη δημόσια βιβλιοθήκη από ότι στην Ελλάδα διότι η δημόσια βιβλιοθήκη βρίσκεται στο επίκεντρο της ζωής του Βρετανού. Μάλιστα η επίσκεψη στη βιβλιοθήκη αποτελεί την τέταρτη δημοφιλέστερη ψυχαγωγική απασχόληση στο Ηνωμένο Βασίλειο (Matheson & Babb, 2002).

Μια λαϊκή βιβλιοθήκη, ως δημόσιο ίδρυμα, έχει την υποχρέωση να παρέχει ισότιμα τις υπηρεσίες της σε όλους τους πολίτες. Πρέπει να οργανώνει εκδηλώσεις όπως:

• Ομιλίες
• Συζητήσεις
• Στρογγυλά τραπέζια
• Εκθέσεις
• Μουσικές και φιλολογικές βραδιές
• Βραδιές αφιερωμένες σε δημιουργούς και καλλιτέχνες της κοινότητας
• Εκθέσεις ζωγραφικής‐ φωτογραφίας
• Κοινωνικά δρώμενα κ.ά.

όπου τα ΑμεΑ θα γνωρίζονται και θα αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Οι ομάδες ανάγνωσης είναι μια άλλη δημοφιλής δραστηριότητα στις βιβλιοθήκες, που δίνει την ευκαιρία ανάπτυξης διαλόγου επάνω σε βιβλία και θέματα που έχουν διαβάσει οι αναγνώστες αλλά και περαιτέρω συναναστροφής των μελών της ομάδας. Επίσης, εκδηλώσεις ψυχαγωγικού χαρακτήρα ή για την επιβράβευση εθελοντών μπορούν να λειτουργήσουν καθοριστικά για την εγγραφή νέων εθελοντών στους κόλπους της βιβλιοθήκης.

Μετά από έρευνα της διεθνούς βιβλιογραφίας, διαπιστώνεται πως υπάρχει η κοινή αντίληψη ότι η δημόσια βιβλιοθήκη έχει μια μακρά παράδοση στο χώρο της μέριμνας για τις κοινωνικές ομάδες και τάξεις που ρέπουν σε αποκλεισμό (π.χ. ηλικιωμένους, ΑμεΑ, μαύρους). Το 1950‐1960, οι δημόσιες βιβλιοθήκες υιοθέτησαν μια σχετικά αδύναμη και παθητική στάση για την ενσωμάτωση όλων, βασιζόμενες στην εθελοντική χρήση μιας περιορισμένης ποικιλίας υπηρεσιών. Στα τέλη του 1960, θα μπορούσε να πει κανείς ότι οι δημόσιες βιβλιοθήκες αποτελούσαν συμμετοχικά ινστιτούτα αλλά κατά μια περιορισμένη έννοια. Τη δεκαετία του 1970‐80 εμφανίστηκε η έννοια της κοινοτικής βιβλιοθηκονομίας (community librarianship), η οποία προωθούσε την ιδέα ότι όλοι οι άνθρωποι της κοινότητας πρέπει να εξυπηρετούνται. Από το 1980 οι κοινοτικοί βιβλιοθηκονόμοι (community librarians) ξεκίνησαν να αναπτύσσουν μια σειρά υπηρεσιών που εστίαζαν σε μειονεκτούντες ανθρώπους και αποκλεισμένες ομάδες της κοινότητας, όπως οι “outreach” ή “housebound” υπηρεσίες.

Ωστόσο παρά τις παραπάνω προσπάθειες υπήρχε η αίσθηση ότι και πάλι τα ζητήματα αυτά υπήρξαν κάπως περιθωριοποιημένα ή αντιμετωπίζονταν επιφανειακά από τη δημόσια βιβλιοθήκη και ότι η σχέση μεταξύ της δημόσιας βιβλιοθήκης και των κοινωνικά αποκλεισμένων ήταν προβληματική. Δηλαδή ναι μεν αναπτύχθηκαν “outreach” υπηρεσίες (π.χ. στις δημόσιες βιβλιοθήκες των ΗΠΑ) αλλά αναπτύχθηκαν ως μια επιπρόσθετη υπηρεσία με αποτέλεσμα να υφίστανται αρκετές περικοπές. Το δίλημμα των βιβλιοθηκών να συνεχίσουν να εξυπηρετούν τους παραδοσιακούς χρήστες βιβλιοθηκών ή να καθιερώσουν υπηρεσίες για νέες κοινότητες δεν λύθηκε ποτέ, με αποτέλεσμα ναι μεν να υπάρχει η καλή πρακτική και πρωτοβουλία αλλά οι προσπάθειες αυτές να είναι σποραδικές και ανομοιόμορφες.

Παρόλο που οι δημόσιες βιβλιοθήκες των ΗΠΑ ξεκίνησαν να παρέχουν υπηρεσίες στους τυφλούς στα τέλη του 19ου αιώνα, δεν υπήρχε κανένα εθνικώς οργανωμένο πρόγραμμα εκείνη την περίοδο που να στηρίζει ή να καθοδηγεί αυτή την προσπάθεια. Αισίως, η θέσπιση του ADA είχε τεράστια επίδραση στις δημόσιες βιβλιοθήκες των ΗΠΑ, ιδιαίτερα στα κτίρια τους, καθιστώντας τα πιο προσβάσιμα για τα άτομα με κινητικές αναπηρίες. Το αισιόδοξο είναι πως όσο η αναπηρία και τα προβλήματα προσβασιμότητας αποκτούν βαρύνουσα σημασία στο πλαίσιο της κοινωνικής ενσωμάτωσης, άλλο τόσο αναπτύσσονται και προοδεύουν οι υπηρεσίες των δημοσίων βιβλιοθηκών για τα ΑμεΑ. Μάλιστα οι Linley και Usherwood (1998) θεωρούν πως οι δημόσιες βιβλιοθήκες πλέον παρέχουν ισότητα στα ΑμεΑ.

Παραδείγματα δημοσίων βιβλιοθηκών που παρέχουν υπηρεσίες για ΑμεΑ είναι οι:

• Carnegie Library of Pittsburgh‐Υποστηρικτικές Συσκευές
• Houston Public Library‐Υπηρεσίες για ΑμεΑ
• LeRoy Collins Leon County Public Library‐Υπηρεσίες για ΑμεΑ
• New York Public Library Project Access
• Rochester Public Library‐Εξοπλισμός για ΑμεΑ
• Seattle Public Library‐Υπηρεσίες για Κωφούς, Τυφλόκωφους και χρήστες με μερική ακοή
• Wisconsin Public Library Development

Στη συνέχεια ακολουθούν αξιόλογες πρωτοβουλίες δημοσίων βιβλιοθηκών για την καλύτερη εξυπηρέτηση των ΑμεΑ:

• Η City Library του Haarlem στις Κάτω Χώρες δημιούργησε μια “Easy Reading Plaza (ERP)” για παιδιά το 2002. Το ERP είναι ένας ειδικός χώρος για παιδιά με αναγνωστικές δυσκολίες όπου βρίσκουν οπτικοακουστικό υλικό που τα βοηθά με τις εργασίες τους. Το project αυτό στο Haarlem το έχουν μιμηθεί πολλές δημόσιες βιβλιοθήκες (Geuzebroek, 2005).

• Η Δημόσια Βιβλιοθήκη Burton Barr Phoenix το 1981 αγόρασε την πρώτη της αναγνωστική μηχανή και στη συνέχεια δημιούργησε Κέντρο Ειδικών Αναγκών, το οποίο αυτή τη στιγμή διανύει το 24ο έτος λειτουργίας του (Holt & Hole, 1998). Ξεκίνησε να λειτουργεί το 1983 με τη βοήθεια μιας επιχορήγησης από το Library Services and Technology Act. Οι χρήστες στο κέντρο αυτό κλείνουν ραντεβού για να λάβουν εξατομικευμένη καθοδήγηση για τη χρήση των ΥΤ. Μπορούν επίσης να ζητήσουν ραντεβού για να λάβουν βοήθεια με το γράψιμο ή την πληκτρολόγηση. Βέβαια ακόμη και αν δεν τίθεται ζήτημα διαθεσιμότητας του προσωπικού, η προγραμματισμένη επίσκεψη δεν ξεπερνά τις δυο ώρες την εβδομάδα.

• Η Δημόσια Βιβλιοθήκη La Crosse έχει επίσης αναπτύξει μια εκτεταμένη συλλογή από high και low‐tech εξοπλισμό και εργαλεία για ΑμεΑ.

• Η Δημόσια Βιβλιοθήκη Racine έλαβε ως δωρεά τρία αναπηρικά αμαξίδια ύστερα από αγγελία που έβαλε στο τοπικό ραδιοφωνικό σταθμό και στο περιοδικό Milwaukee Journal‐Sentinel.

• Το προσωπικό στη Marshfield Public Library έχει τοποθετήσει ένα αναπηρικό αμαξίδιο στην είσοδο της βιβλιοθήκης, χρησιμοποιώντας το ως ένα in‐house εργαλείο μάρκετινγκ, μέσα από το οποίο δείχνουν την προθυμία του προσωπικού να προβλέπει και να καλύπτει τις ανάγκες όλων (Huntington & Swanson, 2002).

• Μέσα στα τελευταία πέντε χρόνια, το προσωπικό της Δημόσιας Βιβλιοθήκης του Cleveland (CPL) στο Οχάϊο έχει ζητήσει να αναπτύξουν προγράμματα και υπηρεσίες που θα ενθαρρύνουν τους ενήλικες και τα παιδιά με ποικίλες αναπηρίες να χρησιμοποιούν τη βιβλιοθήκη και τις εγκαταστάσεις της (Mates, 2003).

• Η δημόσια βιβλιοθήκη Ringsted της Δανίας έχει δημιουργήσει ειδικούς χώρους με υπολογιστές και πρόσβαση στο Διαδίκτυο για νέους, ηλικιωμένους και άτομα με διαταραχές της όρασης.

Στην Ευρώπη, οι δημόσιες βιβλιοθήκες προσφέρουν ήδη υπηρεσίες για ΑμεΑ, παρότι αυτές σε καμία περίπτωση δεν έχουν κάποια συνοχή μεταξύ τους ως προς την ποιότητα, το είδος ή τη γεωγραφική κατανομή. Δεδομένου ότι το 10% των Ευρωπαίων όλων των ηλικιών έχει κάποιο είδος αναπηρίας και ο μέσος όρος των χρηστών των βιβλιοθηκών με αναπηρία ανέρχεται μόλις στο 1%, αποδεικνύεται ότι οι δημόσιες βιβλιοθήκες στην Ευρώπη δεν εκπληρώνουν τον κοινωνικό ρόλο τους για την παροχή κατάλληλων υπηρεσιών και πρόσβασης στα ΑμεΑ (PULMAN, 2004).

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι δημόσιες βιβλιοθήκες σίγουρα έχουν ξεκινήσει να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις του DDA αλλά γενικά, η ανταπόκριση είναι αρκετά αργή και επικεντρωμένη στις ανάγκες αυτών με ορατές αναπηρίες, όπως άτομα σε αναπηρικά αμαξίδια. Οι βιβλιοθήκες αυτές αντιμετωπίζουν πολλές οικονομικές πιέσεις και διατηρούν την παραδοσιακή τους δομή, είτε λόγω επιφυλακτικότητας για αλλαγή είτε λόγω του υψηλού κόστους επένδυσης και πρόσκτησης νέας, ψηφιακής τεχνολογίας. Εκτός από ένα μικρό αριθμό δημοσίων βιβλιοθηκών, λίγες είναι εκείνες που παρέχουν ΥΤ στα ΑμεΑ για να χρησιμοποιούν τις online υπηρεσίες.

Παρόλο που ο αριθμός των δημοσίων βιβλιοθηκών σε Αυστραλία, ΗΠΑ, Καναδά και μερικές ευρωπαϊκές χώρες, παρέχει ολοένα και περισσότερες υπηρεσίες για ΑμεΑ, σημειώνεται πολύ περισσότερη δραστηριότητα στα πανεπιστήμια και στις πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες. Γι’ αυτό ο χώρος των δημοσίων βιβλιοθηκών είναι μια περιοχή που απαιτεί συστηματική και μακροπρόθεσμη έρευνα. Για όσες δεν παρέχουν καμία υπηρεσία στους χρήστες με αναπηρία, συνίσταται να συμβουλεύονται την Εθνική Βιβλιοθήκη για Τυφλούς της χώρας τους ή ένα σοβαρό κέντρο για τυφλούς, όταν δεν υπάρχει εθνική βιβλιοθήκη τέτοιου τύπου, κτλ.

Όσον αφορά την εκπαίδευση του προσωπικού, δεν φαίνεται μέχρι τώρα να απασχολούσε ιδιαίτερα την πλειονότητα των δημοσίων βιβλιοθηκών. Αισίως όμως οι περισσότερες βιβλιοθήκες έχουν αρχίσει πλέον να αποδέχονται γενικότερα τις υποχρεώσεις τους για ισότιμες υπηρεσίες, να έχουν πιο επαγγελματική συνείδηση και να έχουν μια πιο ξεκάθαρη αντίληψη του ρόλου που καλούνται να διαδραματίσουν στην εξυπηρέτηση των ΑμεΑ (Craddock, 1996).

Ένα πρόσφατο ερευνητικό πρόγραμμα του LISU μελέτησε 141 δημόσιες βιβλιοθήκες και την πρόβλεψη υπηρεσιών τους για τα άτομα με αναπηρία όρασης (Kinnell et al., 2000). Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, μόνο το 5% των συμμετεχόντων διέθεταν συγκεκριμένη πολιτική που να καλύπτει τους χρήστες με αναπηρία όρασης, το 15% διέθετε πολιτική για όλους τους χρήστες με αναπηρία ενώ το 42% αυτών δεν διέθετε καμία γραπτή πολιτική που να αφορά αυτή την ομάδα χρηστών.

Επίσης, εθνική έρευνα για τις δημόσιες βιβλιοθήκες και το Διαδίκτυο που διενήργησε το Office for Information Technology της ALA το 1997 στις ΗΠΑ διαπίστωσε πως λίγες βιβλιοθήκες στην πραγματικότητα παρέχουν ειδικό λογισμικό ή υλικό σε ΑμεΑ. Συγκεκριμένα μόνο το 15.4% όσων απάντησαν δήλωσαν ότι είχαν προβεί σε τροποποιήσεις στα αυτοματοποιημένα πληροφοριακά συστήματά τους προκειμένου να είναι προσβάσιμα. Δυστυχώς, τα χαμηλά αυτά ποσοστά επιβεβαιώνουν το πληροφοριακό χάσμα ανάμεσα στους έχοντες πρόσβαση στην πληροφορία και στους μη έχοντες (Mates, 2000).

Στη συνέχεια, οι Robinson και Dowd προσπάθησαν να διερευνήσουν την εξυπηρέτηση (υπηρεσίες, προγράμματα, εξοπλισμό, προσωπικό) που παρέχουν οι δημόσιες βιβλιοθήκες σε παιδιά με αναπηρία σε διάφορες πόλεις των ΗΠΑ με πληθυσμό άνω των 100,000 ατόμων (Robinson & Dowd, 1997). Στην έρευνα αυτή αποδείχτηκε πως η πλειονότητα δεν διαθέτει γραπτή πολιτική για την παροχή υπηρεσιών στα ΑμεΑ και πως η δια στόματος μέθοδος (65%) είναι δημοφιλέσταστη όσον αφορά την προώθηση των υπηρεσιών των βιβλιοθηκών. Ο εξοπλισμός για παιδιά με αναπηρία όρασης ήταν ο πιο συνηθισμένος (βιβλία σε κασέτα, βιβλία μεγαλογράμματης μορφής, μεγεθυντές που κρατιούνται με το χέρι, braille) ενώ οι περισσότερο εκλεπτυσμένες και καινοτόμες τεχνολογικές συσκευές (π.χ. online κατάλογοι εξοπλισμένοι με μεγέθυνση ή έξοδο φωνής, συνθέτες φωνής, κ.ά.) ήταν σπάνια διαθέσιμες. Η έρευνα έδειξε ότι η χρήση μεγάλων δημοσίων βιβλιοθηκών από παιδιά με αναπηρία έχει αυξηθεί κατά κάποιο τρόπο από τη θέσπιση του ADA το 1990, όμως υπάρχει ακόμη πολύς χώρος για βελτίωση στην εξυπηρέτησή τους. Το εύρος των απαιτήσεων του νόμου αποτελεί πρόβλημα σε πολλούς διευθυντές. Μάλιστα, πολλοί στράφηκαν σε συμβούλους βοηθείας για να αποκωδικοποιήσουν τον νόμο και να εντοπίσουν τις απαιτήσεις του.

Σε οποιαδήποτε πάντως προσπάθεια των δημοσίων βιβλιοθηκών, κάθε βιβλιοθήκη πρέπει να ζητά από τους χρήστες με αναπηρία να εκφράζουν τη γνώμη τους για τις υπηρεσίες, τα προγράμματα, το υλικό, το προσωπικό και τον εξοπλισμό που τους παρέχει και να τους ενθαρρύνει να προβαίνουν σε προτάσεις βελτίωσης τους. Τέλος οι έρευνες επί των δημοσίων βιβλιοθηκών πρέπει να επαναλαμβάνονται σε τακτά χρονικά διαστήματα, χρησιμοποιώντας ως δείγμα δημόσιες βιβλιοθήκες όλων των μεγεθών.