Creativity

Innovation

Originality

Imagination

 

Salient

Salient is an excellent design with a fresh approach for the ever-changing Web. Integrated with Gantry 5, it is infinitely customizable, incredibly powerful, and remarkably simple.

Download

Διδακτορική διατριβή τής Άννας Κουλικούρδη με θέμα «Πληροφοριακή Συμπεριφορά των Ατόμων με Αναπηρία (ΑμεΑ) και οι Υποστηρικτικές Τεχνολογίες σε Περιβάλλον Βιβλιοθηκών». Τριακοστό δεύτερο μέρος (Κεφάλαιο ένατο: Βιβλιοθήκες & η Σχέση τους με τα ΑμεΑ & τις ΥΤ - Ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες & ΑμεΑ).

Ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες & ΑμεΑ

Όσον αφορά τις ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες, οι υπηρεσίες σε ΦμεΑ είναι μια από τις πολλές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν στον 21ο αιώνα. Τα τελευταία χρόνια ένας αυξανόμενος αριθμός ΦμεΑ γράφεται σε κολέγια και πανεπιστήμια λόγω των νομοθετικών πράξεων που ευνοούν την εισαγωγή τους στην εκπαίδευση και ιδιαίτερα μετά τη θέσπιση του ADA. Λόγω αυτού του αυξανόμενου αριθμού ΦμεΑ στις πανεπιστημιακές κοινότητες, αναμένεται και αυξανόμενη χρήση των ακαδημαϊκών βιβλιοθηκών με αποτέλεσμα τα θέματα προσβασιμότητας να έχουν έρθει στο προσκήνιο.

Οι υπηρεσίες της βιβλιοθήκης ενός ακαδημαϊκού ιδρύματος μπορούν να θεωρηθούν οι σημαντικότερες στο βαθμό που έχουν άμεση διεπίδραση με την εκπαιδευτική διαδικασία. Οι ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες βρέθηκαν ακριβώς στην κατάλληλη χρονική στιγμή που υλοποιούνταν καινοτόμες τεχνολογίες (π.χ. ΥΤ) και τις εκμεταλλεύτηκαν, με αποτέλεσμα να έχουν κινητοποιηθεί πολύ πριν από τις άλλες βιβλιοθήκες. Μάλιστα κάποιες έχουν αποδειχτεί ικανότατες στην ενσωμάτωση των ΥΤ στο χώρο τους, με μερικές από αυτές να αποτελούν παραδείγματα προς μίμηση (Wilhelmus, 1996). Ένας λόγος που οι ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες έχουν προνοήσει περισσότερο για τα ΑμεΑ από τα άλλα είδη βιβλιοθηκών και έχουν υπάρξει περισσότερο ευέλικτες είναι ότι οι φοιτητές, όταν σπουδάζουν, αποκαλύπτουν τη φύση της αναπηρίας τους, με αποτέλεσμα το προσωπικό να τις γνωρίζει και να μπορεί να τους εξυπηρετεί καλύτερα.

Οι περισσότερες ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες δηλώνουν ότι παρέχουν ειδικές υπηρεσίες στα ΑμεΑ μέσω ειδικού εξοπλισμού, εύκολης πρόσβασης και ειδικής σήμανσης αλλά στην πραγματικότητα δεν είναι γνωστό πόσες από αυτές διαθέτουν ένα ποσοστό του ετήσιου προϋπολογισμού τους για να καλύψουν αυτές τις ανάγκες.

Δυστυχώς δεν μπορεί να υπάρξει απάντηση στο ερώτημα αυτό διότι η μέριμνα των ακαδημαϊκών βιβλιοθηκών και η γκάμα των υπηρεσιών που παρέχουν ποικίλλει κατά πολύ μεταξύ τους, από ινστιτούτο σε ινστιτούτο. Μερικές βιβλιοθήκες, λόγω οικονομικών περιορισμών και παλαιών κτιρίων στα οποία στεγάζονται, δεν μπορούν να κάνουν πολλά για να βελτιώσουν την πρόσβαση. Άλλες προσφέρουν μια πλήρη ποικιλία υπηρεσιών και προγραμμάτων και άλλες ελάχιστα.

Προφανώς δεν μπορούν όλες οι ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες να παρέχουν λύσεις τέτοιας υψηλής τεχνολογικής στάθμης αλλά υπάρχουν κάποια πράγματα που πρέπει να γίνονται υποχρεωτικά σύμφωνα με το νόμο.

Παραδείγματα ακαδημαϊκών βιβλιοθηκών που παρέχουν υπηρεσίες για ΑμεΑ είναι οι:

• Concordia University Library Services for Students with Disabilities (Quebec)
• North Carolina State University Library‐Κέντρο Υποστηρικτικής Τεχνολογίας
• Northern Territory University Library (Αυστραλία)‐ Υπηρεσίες για ΑμεΑ
• Nortwestern University Library (IL)‐ Πρόσβαση (Ειδικές υπηρεσίες)
• St. Ambrose University Library‐ Υπηρεσίες για ΦμεΑ
• University of California at Berkley‐Υπηρεσίες βιβλιοθηκών για χρήστες με φυσικές και μαθησιακές αναπηρίες
• University of Connecticut‐Homer Babbidge Library‐Υπηρεσίες Βιβλιοθηκών για Άτομα με Αναπηρίες
• University of Kentucky Libraries‐Υπηρεσίες Βιβλιοθηκών για Χρήστες με Αναπηρίες
• University of New Mexico Libraries‐Υπηρεσίες Βιβλιοθηκών για Χρήστες με Αναπηρίες
• University of South Florida Tampa Campus Library‐Υπηρεσίες για Χρήστες με Αναπηρίες

Στο Διαδίκτυο υπάρχουν αμέτρητες ιστοσελίδες που αναφέρονται σε ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες που χρησιμοποιούν υποστηρικτικό εξοπλισμό για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του ADA και περιγράφουν τις υπηρεσίες τους. Ορισμένες από αυτές που παρέχουν υπηρεσίες σε ΦμεΑ είναι (McBrayer & Poon‐McBrayer, 1996):

• Η βιβλιοθήκη του San Jose State University, η οποία συνεργάζεται με το Κέντρο Πόρων Αναπηρίας (Disability Resource Center), για να βοηθά τους φοιτητές και να παρέχει ΥΤ στους χρήστες της βιβλιοθήκης

• Το Πανεπιστήμιο του Rutgers έχει ενσωματώσει την τεχνολογία για ΑμεΑ στη βιβλιοθήκη, όχι απομονωμένη σε κάποιο ξεχωριστό δωμάτιο ή τμήμα

• Το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλει διαθέτει Κέντρο ΥΤ στεγασμένο στη Moffit Library

• Το γραφείο του πανεπιστημίου για ΦμεΑ παρέχει ανατροφοδότηση στην βιβλιοθήκη του Duke University για να βελτιώνει συνεχώς τις υπηρεσίες της

• Το Πανεπιστήμιο της Νεβάδας στο Λας Βέγκας προσπαθεί να καλλιεργήσει μια πιο ενεργητική στάση του προσωπικού της βιβλιοθήκης όσον αφορά στην εξυπηρέτηση των ΑμεΑ με περισσότερη εκπαίδευση και προβολή των διαθέσιμων υπηρεσιών της

• Το Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν διαθέτει Κέντρο ΥΤ, το οποίο είναι στεγασμένο μέσα στη βιβλιοθήκη και συνεργάζεται με το γραφείο του πανεπιστημίου για ΦμεΑ. Η συνεργασία αυτή έχει καταφέρει να ενσωματώσει τις υπηρεσίες για ΑμεΑ μέσα στη δομή και στην κουλτούρα της βιβλιοθήκης.

• Η βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον συνεργάζεται με δυο γραφεία του πανεπιστημίου που παρέχουν πόρους για ΑμεΑ, καθώς επίσης και με το πρόγραμμα DO‐IT του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον

• Η Dana Porter Arts Library του Πανεπιστημίου του Βατερλώ διαθέτει κέντρο Προσβασιμότητας από το 1992

Στη συνέχεια υπάρχουν και πολλά παράδοξα γεγονότα που έχουν λάβει χώρα σε βιβλιοθήκες πανεπιστημίων:

Το 1970, στο πλαίσιο ενός ακαδημαϊκού τριμήνου, ένας καθηγητής παρέδωσε ένα διαγώνισμα κοινωνιολογίας σε ένα πρωτοετή φοιτητή με αναπηρία όρασης και του είπε να βρει ένα ήσυχο μέρος όπου, μαζί με το άτομο που πλήρωνε για να του το διαβάσει, θα έλυνε το διαγώνισμα. Ο φοιτητής αμέσως σκέφτηκε ότι η βιβλιοθήκη θα ήταν ένα ήσυχο και άνετο μέρος να κάνει το διαγώνισμά του και έτσι μαζί με τον αναγνώστη, βρήκαν ένα άδειο, γωνιακό τραπέζι στον δεύτερο όροφο και ξεκίνησαν την εξέταση. Ωστόσο ο βιβλιοθηκονόμος ύστερα από 5 λεπτά τους πλησίασε και τους ζήτησε είτε να σταματήσουν να μιλάνε είτε να εγκαταλείψουν τη βιβλιοθήκη. Ο φοιτητής εξήγησε ότι είχε αναπηρία όρασης και πως δεν υπήρχε κανένα άλλο μέρος στο πανεπιστήμιο να πάει αλλά ο βιβλιοθηκονόμος είπε πως αυτός ήταν ο κανόνας και δεν επιτρεπόταν σε καμία περίπτωση να μιλάει κάποιος δυνατά. Τελικά ο φοιτητής έκανε το διαγώνισμα μέσα στο αυτοκίνητο του αναγνώστη‐βοηθού του, με τη βοήθεια της λάμπας του αυτοκινήτου. Δυστυχώς το επεισόδιο αυτό δεν είναι παραλογισμός, αντίθετα συνέβαινε πολύ συχνά σε πολλά άτομα με αναπηρία όρασης που γράφονταν στα πανεπιστήμια και κολέγια των ΗΠΑ στις αρχές του 1970 (Wilhelmus, 1996). Τέτοια περιστατικά τονίζουν την ανάγκη για αλλαγή και ευτυχώς η αλλαγή στον τρόπο που αντιμετωπίζονται τα ΑμεΑ έχει αρχίσει να λαμβάνει χώρα.

Άλλες φορές μπορεί η έλλειψη συμφωνίας ή κοινής πολιτικής μεταξύ μιας κεντρικής βιβλιοθήκης και των παραρτημάτων της που στεγάζονται μέσα στην ίδια πανεπιστημιακή κοινότητα να δημιουργεί σοβαρά προβλήματα προσβασιμότητας. Ο Wilhelmus, όσο σπούδαζε στην Πανεπιστημιακή Σχολή της Νομικής στην Ινδιανάπολη κατά την περίοδο 1977‐1980, ήθελε να χρησιμοποιεί τις υποστηρικτικές συσκευές που βρίσκονταν στο δωμάτιο ΥΤ της κεντρικής πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης. Ο κανονισμός όμως δεν επέτρεπε σε κανέναν φοιτητή με αναπηρία να δανείζεται υλικό από τις άλλες βιβλιοθήκες των παραρτημάτων με σκοπό να το μεταφέρει στο δωμάτιο ΥΤ της πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης, όπου μόνο εκεί θα μπορούσαν να το διαβάσουν τα ΑμεΑ, με αποτέλεσμα να είναι άχρηστο και το υλικό και οι ΥΤ. Από τότε αισίως ο κανονισμός έχει τροποποιηθεί και επιτρέπει στα ΑμεΑ να δανείζονται υλικό και να το μεταφέρουν για χρήση στο κέντρο ΥΤ της κεντρικής βιβλιοθήκης.

Το 1994 το Indiana University‐Purdue University στην Ινδιανάπολη εγκαινίασε μια νέα τεχνολογικά εξοπλισμένη πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη, όπου στον 1ο όροφο διέθετε ένα “adaptive learning center” με μερικές από τις πιο εκλεπτυσμένες ΥΤ προς όφελος των ΑμεΑ. Στον δεύτερο όροφο υπήρχε μια αίθουσα εξοπλισμένη με τερματικά για να έχουν οι χρήστες πρόσβαση στις βάσεις δεδομένων.

Το 1995 ο Wilhelmus για τις ανάγκες κάποιων μαθημάτων χρειάστηκε να έχει πρόσβαση σε πηγές, όπως οι WEST‐LAW και LEXIS. Διαπίστωσε όμως ότι οι βάσεις αυτές δεν ήταν προσβάσιμες από το κέντρο ΥΤ παρά μόνο από τον 2ο όροφο, από όπου ήταν απροσπέλαστες. Δυστυχώς σε μια βιβλιοθήκη όπως αυτή, γνωστή για τη χρήση των οπτικών ινών της, καμία οπτική ίνα δεν ανέβαινε έναν όροφο επάνω για να διασυνδέσει την αίθουσα με τους πληροφοριακούς πόρους με το κέντρο ΥΤ. Έτσι, παρά την ύπαρξη των ΥΤ, οι φοιτητές στηρίζονταν πάλι σε αναγνώστες επί πληρωμή, οι οποίοι δεν ήταν εκπαιδευμένοι στη χρήση πληροφοριακών συστημάτων και βάσεων δεδομένων (Wilhelmus, 1996).

Άλλο ένα τελευταίο παράδειγμα είναι η Napier University Library, η οποία στα μέσα του 1990 παρείχε ένα υπολογιστή, με λογισμικό αναγνώρισης οθόνης και έξοδο braille αλλά χρέωνε ένα αρκετά υψηλό ποσό για κάθε φοιτητή. Το αποτέλεσμα ήταν να μην τα χρησιμοποιεί κανείς, μέχρι που απαρχαιώθηκαν και αχρηστεύτηκαν.

Όπως διαπιστώνει κανείς, οι ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες αντιμετωπίζουν προκλήσεις όπως όλοι οι άλλοι φορείς, και μάλιστα τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν τα ΑμεΑ μέσα σε αυτές κάποιες φορές είναι τεράστια. Ένα από αυτά είναι η προσωπική βοήθεια. Ακόμη και αν κάποιες βιβλιοθήκες εξοπλίστηκαν με ΥΤ, η τεχνολογία δεν μείωσε σημαντικά την ανάγκη των ΑμεΑ να έρχονται σε επαφή, πρόσωπο με πρόσωπο, με τον βιβλιοθηκονόμο και να ζητάνε τη βοήθειά του (π.χ.μερικοί ακαδημαϊκοί βιβλιοθηκονόμοι διενεργούν εκ μέρους των ΑμεΑ τις αναζητήσεις τους στους καταλόγους).

Ένα άλλο εμπόδιο είναι το γεγονός πως η ειδική τεχνολογία συχνά στεγάζεται σε μονάδες της πανεπιστημιακής κοινότητας, πλην της βιβλιοθήκης, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει συντονισμός μεταξύ τους. Ο σχεδιασμός φιλοξενίας για ΦμεΑ σπάνια αποτελεί ευθύνη της βιβλιοθήκης. Συνήθως τον χειρίζεται το γραφείο για ΦμεΑ ή φοιτητικής μέριμνας. Επιπλέον, είναι δύσκολο για τους ακαδημαϊκούς βιβλιοθηκονόμους να μετρήσουν την ποιότητα των υπηρεσιών τους και ένας λόγος είναι ότι ένα αξιοσημείωτο ποσοστό των φοιτητών τους δεν εκμεταλλεύεται αυτές τις υπηρεσίες. Γι’ αυτό κάποιοι ακαδημαϊκοί βιβλιοθηκονόμοι καταβάλλουν λίγη ή καθόλου προσπάθεια να παρέχουν υπηρεσίες σε ΦμεΑ επειδή πιστεύουν ότι δεν υπάρχουν στα ινστιτούτα τους.

Δυστυχώς οι μύθοι για μια ακαδημαϊκή βιβλιοθήκη έχουν γίνει συχνά εμπόδιο για όσους αντιμετωπίζουν δυσκολίες με το συμβατικό έντυπο. Πολλοί υπεύθυνοι πανεπιστημίων έχουν την λανθασμένη αντίληψη ότι με την εγκατάσταση προηγμένης υποστηρικτικής εκπαιδευτικής τεχνολογίας το πρόβλημα της προσβασιμότητας έχει λυθεί και ότι το πανεπιστήμιο δεν έχει πια την υποχρέωση να παρέχει π.χ. στους τυφλούς αναγνώστες που να τους πληρώνει το ίδρυμα. Δυστυχώς όμως είναι πολύ δύσκολο να εξαλειφθεί ολοκληρωτικά η ανάγκη των ΑμεΑ να στηρίζονται σε αναγνώστες επί πληρωμή για να έχουν πρόσβαση στις πανεπιστημιακές συλλογές και βάσεις δεδομένων. Σε πολλούς πρωτοετείς ΦμεΑ που πρωτομπαίνουν στο κολέγιο, η διοίκηση του πανεπιστημίου τους διαβεβαιώνει ότι οι πόροι των βιβλιοθηκών είναι πλήρως προσβάσιμοι χωρίς στην πραγματικότητα να είναι.

Οι Linda Lou Wiler & Eleanor Lomax διεξήγαγαν μια διερευνητική μελέτη των ακαδημαϊκών βιβλιοθηκών στις Νοτιοανατολικές ΗΠΑ προκειμένου να ελέγξουν αν συμμορφώνονται με τη νομοθεσία ADA (Wiler & Lomax, 2000). Στο πλαίσιο μιας άλλης έρευνας το 1991 η Association of Research Libraries έστειλε ερωτηματολόγιο σε 131 μέλη της Association of Academic Health Sciences Library Directors και διαπίστωσε πως οι συνηθέστερες υπηρεσίες που παρείχαν στα ΑμεΑ ήταν ανάκτηση υλικού από τις στοίβες βιβλίων και βοήθεια στη φωτοτύπηση. Αντίθετα, έδιναν πολύ λιγότερη προσοχή στη χρήση των ΥΤ. Αναλυτικότερα, λιγότερες από τις μισές βιβλιοθήκες (42%) δήλωσαν πως διαθέτουν κάποια ΥΤ, με πιο κοινή αυτή της μεγέθυνσης κειμένου. Η έρευνα αυτή έδειξε ότι μερικές ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες στο χώρο των επιστημών της υγείας (academic health science libraries) προσπαθούν πραγματικά να εξυπηρετήσουν τα ΑμεΑ, κάποιες στηρίζονται σε άλλες μονάδες της πανεπιστημιακής κοινότητας και μερικές απαρνιούνται να ασχοληθούν με το ζήτημα. Οι τελευταίες το αγνοούν επειδή νιώθουν ότι η συμμόρφωση δεν τις αφορά είτε γιατί το ζήτημα αυτό θα το αναλάβει το ινστιτούτο είτε γιατί δεν έχουν την υποστήριξη του ινστιτούτου για να κάνουν τις αλλαγές που απαιτούνται (Nelson, 1996). Λίγες κολεγιακές βιβλιοθήκες έχουν συγκροτήσει συλλογές υλικού εναλλακτικής μορφής παρόλο που οι ΦμεΑ χρειάζονται πρόσβαση στην ίδια γκάμα πόρων, όπως ο γενικός πληθυσμός.

To CERLIM διεξήγαγε το REVIEL κατά τη χρονική περίοδο 1997‐1999 για να μελετήσει το επίπεδο των προσβάσιμων υπηρεσιών στα ινστιτούτα πανεπιστημιακής εκπαίδευσης του Ηνωμένου Βασιλείου. Το REVIEL τόνισε την ανάγκη περισσότερης ενημέρωσης στις πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες κατά το σχεδιασμό και την ανάπτυξη προσβάσιμων ιστοσελίδων βιβλιοθηκών.

Ακόμη και αν κάποιες ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες δεν διαθέτουν το υλικό ή το ανθρώπινο δυναμικό για να προσαρμόσουν το σύνολο των υπηρεσιών τους, οφείλουν τουλάχιστον να μελετήσουν το θέμα της άρσης των εμποδίων προσβασιμότητας και να προχωρήσουν σε μια σταδιακή εφαρμογή μέτρων. Βέβαια, η προσβασιμότητα στις υπηρεσίες μιας ακαδημαϊκής βιβλιοθήκης δεν εξασφαλίζει από μόνη της την ισότιμη συμμετοχή των ΑμεΑ στην εκπαιδευτική διαδικασία. Στην κατεύθυνση αυτή μπορούν να συμβάλουν και άλλοι παράγοντες όπως:

• Η δημιουργία μιας υπηρεσίας υποδοχής και υποστήριξης των ΦμεΑ.
• Η βιβλιοθήκη θα μπορούσε να ζητά από τους διδάσκοντες να διαθέτουν τις σημειώσεις τους σε ψηφιακή μορφή
• Οι βιβλιοθήκες θα μπορούσαν να συνάπτουν ειδικές συμφωνίες με εκδότες για τη διάθεση των βιβλίων τους σε ψηφιακή μορφή, κ.ο.κ.