Creativity

Innovation

Originality

Imagination

 

Salient

Salient is an excellent design with a fresh approach for the ever-changing Web. Integrated with Gantry 5, it is infinitely customizable, incredibly powerful, and remarkably simple.

Download
Διδακτορική διατριβή τής Άννας Κουλικούρδη με θέμα «Πληροφοριακή Συμπεριφορά των Ατόμων με Αναπηρία (ΑμεΑ) και οι Υποστηρικτικές Τεχνολογίες σε Περιβάλλον Βιβλιοθηκών». Εικοστό πέμπτο μέρος (Κεφάλαιο έβδομο: Υποστηρικτικές Τεχνολογίες - Υποστηρικτικές τεχνολογίες ανά κατηγορία ΑμεΑ).
Υποστηρικτικές Τεχνολογίες Ανά Κατηγορία ΑμεΑ
Η ραγδαία αύξηση των ηλεκτρονικών πληροφοριών και των ΥΤ έχει καταστήσει τις βιβλιοθήκες ικανές να εξυπηρετούν τους χρήστες με αναπηρία όπως ποτέ άλλοτε. Με την on‐line πληροφορία, το ζήτημα της πρόσβασης στην πληροφορία δεν περιορίζεται πια μόνο στο φυσικό “βασίλειο”. Ακριβώς όπως υπάρχουν “enabling” και “disabling” συνθήκες στο φυσικό περιβάλλον, έτσι πλέον υπάρχουν και ανάλογες συνθήκες στον κυβερνοχώρο, που ανάλογα ενσωματώνουν ή αποκλείουν τα ΑμεΑ.
Σε κάποια έκταση, η ικανότητα του χρήστη να προσπελάσει τις πληροφορίες του Ιστού εξαρτάται από την κατάλληλη ΥΤ, χωρίς αυτή να είναι το παν. Πέρα από τη σωστή τεχνολογία, χρειάζεται και σωστή διάταξη και παρουσίαση του περιεχομένου. Αν δηλαδή ο on‐line πόρος δεν είναι σωστά κωδικοποιημένος ή σχεδιασμένος, τότε δεν είναι προσβάσιμος στο χρήστη, όσες ΥΤ και να έχει στη διάθεσή του (Schmetzke, 2002a).
Σίγουρα υπάρχουν χιλιάδες υποστηρικτικές συσκευές και πολλές επιλογές λογισμικού και υλικού που μπορούν να βοηθήσουν τα ΑμεΑ. Όμως κάθε ομάδα έχει τις δικές της, μοναδικές απαιτήσεις και ενδιαφέροντα, γι’ αυτό και στο σημείο αυτό εξετάζονται οι καταλληλότερες επιλογές ΥΤ για κάθε κατηγορία ΑμεΑ. Σε κάποιες περιπτώσεις τα ΑμεΑ δεν απαιτούν ειδικευμένη ΥΤ και χρησιμοποιούν την ίδια τεχνολογία που χρησιμοποιούν και οι αντίστοιχα αρτιμελείς ενώ σε άλλες περιπτώσεις χρειάζονται επιπρόσθετο εξοπλισμό για να έχουν πρόσβαση στο υλικό ή τις υπηρεσίες που επιθυμούν. Διαφορετικοί τύποι ΥΤ παρουσιάζουν διαφορετικές λύσεις σε διαφορετικά προβλήματα, γι’ αυτό σε καμία περίπτωση δεν μπορούσαν να αναφερθούν όλες. Επιλέχθηκαν οι βασικότερες, αυτές για τις οποίες γίνεται η μεγαλύτερη μνεία στη διεθνή βιβλιοθηκονομική βιβλιογραφία και αυτές που συναντώνται περισσότερο στο χώρο των βιβλιοθηκών (παραδείγματος χάρη δεν αναφέρονται πουθενά στη βιβλιοθηκονομική βιβλιογραφία ΥΤ για άτομα με αναπηρία στη διαπροσωπική επικοινωνία στα οποία ανήκουν πολλά άτομα με νοητική υστέρηση ή χωρίς προφορικό λόγο ή με δυσαρθρία ή με αυτισμό). Επίσης, η παρουσίασή τους είναι μια σύντομη περιγραφή τους με αναφορά στο εκτιμώμενο κόστος τους, χωρίς να υπεισέρχεται σε πολλές τεχνικές λεπτομέρειες και βάθος. Τέλος, τα παρακάτω αναφερόμενα μοντέλα και οι ενδεικτικές τιμές τους ισχύουν κατά τη διάρκεια της έρευνας, διότι μπορεί να αλλάζουν συνεχώς με την πάροδο των χρόνων.

Υποστηρικτικές Τεχνολογίες & Άτομα με Αισθητηριακές Αναπηρίες Όρασης
Λίγα άτομα με αναπηρία έχουν ωφεληθεί τόσο από τις ΥΤ όσο τα άτομα με αναπηρία όρασης. Η ζήτηση μάλιστα από τους τυφλούς για υποστηρικτικές και βοηθητικές συσκευές έχει κάνει αρκετές εταιρείες παγκοσμίως να ασχολούνται σοβαρά με την παραγωγή τέτοιου εξοπλισμού, ο οποίος όμως ως επί το πλείστον είναι κατάλληλος για έμπειρους και επιδέξιους χρήστες (Walraven & Verboom, 1998).
Οι εν λόγω χρήστες χρησιμοποιούν την ακοή και την αφή καθώς στερούνται τη σημαντικότερη ίσως των αισθήσεων, την όραση. Γι’ αυτό οι ΥΤ αξιοποιούν αυτές τις δυο αισθήσεις και λειτουργούν βάσει αυτών. Οι ΥΤ παρέχουν στα άτομα με αναπηρία όρασης ανεξαρτησία και ισότιμη πρόσβαση στην πληροφορία και γι’ αυτό ο αριθμός των τεχνολογιών που απευθύνονται σε αυτή την ομάδα είναι μεγάλος και ολοένα αυξανόμενος:
• Οι μεγεθυντές (magnifiers) είναι οι πιο απλές συσκευές προς χρήση, αρκεί ο χρήστης να έχει κάποιο βαθμό όρασης. Μια βιβλιοθήκη δεν έχει λόγο να αγοράσει μια τέτοια συσκευή αν οι χρήστες της δεν έχουν κάποια υπολείπουσα όραση
• Οι χρήστες με υπολείπουσα όραση μπορούν να χρησιμοποιήσουν λογισμικό μεγέθυνσης (magnification software) προκειμένου να μεγαλώσουν το μέγεθος του κειμένου (μια γραμμή, μια λέξη, μια εικόνα ή ολόκληρη την οθόνη), τα μενού επιλογών, τις εικόνες, κ.ά. Το λογισμικό μεγέθυνσης είναι ειδικό πρόγραμμα δραστικής μεγέθυνσης της οθόνης και συγκεκριμένα λογισμικό που μεγεθύνει το κείμενο και τα γραφικά που εμφανίζονται σε μια οθόνη υπολογιστή. Λειτουργεί όπως ένας μεγεθυντικός φακός που μετακινείται σε μια σελίδα και μεγεθύνει την πληροφορία από 2 ως 16 φορές. Ο χρήστης μπορεί να χρησιμοποιήσει το λογισμικό μεγέθυνσης και να χωρίσει την οθόνη σε μεγεθυμένη και μη μεγεθυμένη περιοχή και να μετακινείται στη σελίδα με μια προκαθορισμένη ταχύτητα.
Επίσης, το λογισμικό αυτό μπορεί να επιτρέπει στο χρήστη να χειριστεί το χρώμα (αλλαγή χρωμάτων φόντου και προσκηνίου) ή την ένταση για όσους έχουν πρόβλημα να διακρίνουν συγκεκριμένους χρωματικούς συνδυασμούς. Βέβαια χρειάζεται προσοχή διότι αν ο χρήστης μεγεθύνει κατά πολύ την πληροφορία, παύει να είναι χρηστικό το προϊόν.
Αυτά τα συστήματα μεγέθυνσης έχουν βρεθεί στην εμπροσθοφυλακή των ΥΤ διότι είναι έτοιμα, διαθέσιμα και φθηνά, διευκολύνοντας την πρόσβαση στο σπίτι, στη βιβλιοθήκη, κ.ο.κ. (Lazzaro, 1994). Παραδείγματος χάρη, κάθε νέος υπολογιστής στις βιβλιοθήκες του Έσεξ εξοπλίζεται με το λογισμικό μεγέθυνσης Zoom Text της AiSquared. Παρομοίως και η Bournemouth Βιβλιοθήκη διαθέτει Zoom Text. Ωστόσο δεν είναι όλα τα είδη λογισμικού ιδανικά και υπάρχουν αρκετά χαρακτηριστικά που πρέπει να λάβουν υπόψη οι βιβλιοθηκονόμοι πριν αποφασίσουν ποιο τύπο λογισμικού θα αγοράσουν. Το λογισμικό αυτό μπορεί να αγοραστεί απλά για να μεγεθύνει πληροφορίες της οθόνης ή να συνδυαστεί με την προσθήκη λόγου για να βοηθήσει άτομα με μειωμένη όραση. Η τιμή αυτών των προγραμμάτων μπορεί να ποικίλλει από 85€ ως 520€. Ιδιαίτερα δημοφιλή είναι το ZoomText, το MAGic της Freedom Scientific, κ.ά.
• Μεγεθυντές οθόνης Κλειστού Κυκλώματος Τηλεόρασης (CCTV). Η συσκευή αυτή αποτελείται από μια μικρή κάμερα τηλεόρασης σε ειδικό βραχίονα, η οποία συνδέεται με την οθόνη του υπολογιστή για την απεικόνιση του μεγεθυμένου εγγράφου ή αντικειμένου. Επιπλέον, υποστηρίζει τη μεγέθυνση εγγράφων και αντικειμένων και ταυτόχρονη μεγέθυνση της οθόνης του Η/Υ. Μερικά από αυτά τα συστήματα μπορούν να μεγεθύνουν μέχρι και 60 φορές και ο χρήστης μπορεί να ελέγξει το βαθμό μεγέθυνσης των εγγράφων που βλέπει η κάμερα, την εστίαση, τη φωτεινότητα και την πολικότητα της εικόνας.
Οι παλαιότεροι μεγεθυντές οθόνης CCTV πρόσφεραν ασπρόμαυρη την μεγεθυμένη εικόνα του κειμένου ή των γραφικών ενώ οι πιο σύγχρονοι διαθέτουν έγχρωμες κάμερες και οθόνες, καθιστώντας τις πιο λειτουργικές (δυνατότητα αλλαγής των χρωμάτων του κειμένου και του φόντου, κ.ά.). Τα περισσότερα ΑμεΑ όταν θέλουν απλά να διαβάσουν κείμενο, χρησιμοποιούν την ασπρόμαυρη έκδοση γιατί είναι φθηνότερη.
Η τιμή τους κυμαίνεται από 1.500€ σε 3.000€ και γενικότερα είναι καλό μια βιβλιοθήκη να διαθέτει τέτοιον εξοπλισμό (πολλές είναι εκείνες οι βιβλιοθήκες που έχουν αγοράσει τέτοιες συσκευές).
• Οι χρήστες με πολύ χαμηλή ή καθόλου όραση χρειάζονται τους αναγνώστες οθόνης (screen readers). Ο αναγνώστης οθόνης είναι ένα λογισμικό που εντοπίζει όλες τις μορφές κειμένου (ορατές ή κρυφές) σε μια γραφική διεπαφή χρήστη (εικονίδια, πλαίσια διαλόγου, λίστες, κ.ά.) και τις αποστέλλει σε ένα σύστημα μετατροπής κειμένου σε ομιλία (έτσι ώστε ο χρήστης να αντιλαμβάνεται ακουστικά το γραφικό περιβάλλον και να πλοηγείται με ακουστική υποβοήθηση) ή σε μια ανανεώσιμη πινακίδα braille, επιτρέποντας την απτική πλοήγηση του χρήστη στο GUI και τον έλεγχο της πληκτρολόγησης. Ο πραγματικός ήχος προέρχεται από τις κάρτες ήχου είτε μέσω μεγαφώνων είτε μέσω ακουστικών κεφαλιού.
Ο αναγνώστης οθόνης είναι ικανός να αποφασίσει τι πρέπει να διαβαστεί καθώς εμφανίζεται στην οθόνη και παρέχει στον χρήστη αρκετούς τρόπους επιστροφής της πληροφορίας όσο εκείνος πληκτρολογεί. Ο χρήστης μπορεί να ακούσει είτε ολόκληρες λέξεις όταν πατάει το space bar είτε κάθε γράμμα που πληκτρολογεί.
Τέλος, διαβάζει και άλλες γλώσσες πλην των Αγγλικών, απλά δεν μπορεί να διαβάσει κινούμενο κείμενο. Το κόστος τους κυμαίνεται από 200‐1.000€.
Οι αναγνώστες οθόνης αρχικά αναπτύχθηκαν για να έχουν τα τυφλά άτομα πρόσβαση στον υπολογιστή. Ωστόσο, η χρήση τους έχει επεκταθεί και σε άτομα που δεν μπορούν γενικότερα να διαβάσουν κείμενο π.χ. άτομα με μαθησιακές δυσκολίες, εντυπο‐αναπηρίες, κ.ά. Αυτή τη στιγμή υπάρχουν πολλοί αναγνώστες οθόνης στην αγορά με δημοφιλέστερους (για Windows‐based εφαρμογές) το Window‐Eyes από την GW Micro και το JAWS (Job Access with Speech) από την Freedom Scientific (π.χ. η Bournemouth Library διαθέτει JAWS).
Οι παρακάτω ιστοσελίδες βιβλιοθηκών είναι προσβάσιμες, δημοφιλείς και φιλικές σε χρήστες αναγνωστών οθόνης και γενικότερα YT:
- Cleveland Public Library
- Carnegie Library of Pittsburgh
- Boston Public Library
- Lee County Library, Florida
- Pinellas Talking Book Library
• Σύστημα μετατροπής κειμένου σε ομιλία (TTS‐ text‐to‐speech system): πρόκειται για σύστημα μετατροπής οποιουδήποτε ηλεκτρονικού κειμένου σε πλήρως κατανοητό προφορικό λόγο (συνθετική ομιλία) με προσωδία υψηλής ποιότητας. Ουσιαστικά είναι μια εφαρμογή η οποία εκφωνεί οποιοδήποτε κείμενο σε πραγματικό χρόνο. Η σύνθεση φωνής είναι η τεχνητή παραγωγή ανθρώπινης φωνής και το υπολογιστικό σύστημα που χρησιμοποιείται για αυτή τη λειτουργία λέγεται συνθέτης φωνής. Το σύστημα αυτό πρέπει να έχει ως βασικό χαρακτηριστικό να υποστηρίζει την εκφώνηση κειμένων που συνδυάζουν περισσότερες της μιας γλώσσας π.χ. την ελληνική και αγγλική γλώσσα ή την αγγλική και γερμανική.
Η τιμή των συνθετών λόγου ποικίλλει κατά πολύ, με τους φτηνότερους να ακούγονται πιο μηχανικοί και τους ακριβότερους να επιτρέπουν στο χρήστη την επιλογή μέχρι και 9 διαφορετικών φωνών. Το πρώτο πράγμα που πρέπει ωστόσο να κοιτάξει κανείς όταν επιλέγει συνθέτη είναι να είναι συμβατός με τον αναγνώστη οθόνης. Παραδείγματα συνθετών φωνής είναι το DecTalk της Digital Equipment Corporation, το SynPhonix της Artic, το Keynote GOLD της HumanWare, το GW Micro’s Sounding Board, κ.ά.
Ως προς τους αναγνώστες οθόνης και το σύστημα μετατροπής κειμένου σε ομιλία, σίγουρα αποτελούν μια από τις πιο ισχυρές συσκευές πρόσβασης για τους τυφλούς. Δυστυχώς όμως αναγκάζει τους χρήστες να πλοηγούνται στις σελίδες με σειριακό ή γραμμικό τρόπο ενώ πολλές σελίδες έχουν σχεδιαστεί με παράλληλο τρόπο (π.χ. με πλαίσια και πίνακες). Επίσης, πολλές σελίδες διαθέτουν μεγάλο αριθμό συνδέσμων ενώ οι αναγνώστες οθόνης παρουσιάζουν ένα ένα σύνδεσμο. Έτσι είναι πολύ δύσκολο να θυμάται ο χρήστης όλους τους συνδέσμους και να πρέπει να πηγαίνει πίσω και να ξανακούει τους συνδέσμους για να βρει αυτόν που θέλει. Αυτό κάνει την πλοήγηση μακρά και απογοητευτική για τους χρήστες, ειδικά αν ψάχνουν κάτι απλό (Craven, 2003).
• Τα συστήματα αναγνώρισης ομιλίας (speech recognition) δίνουν τη δυνατότητα αυτόματης εισαγωγής σε μορφή κειμένου της ομιλίας του χρήστη σε επεξεργαστή κειμένου. Τα συστήματα αυτά πρέπει να υποστηρίζουν και άλλες γλώσσες, πλην της αγγλικής και απαιτούν κάποιο χρόνο εξοικείωσης του χρήστη με αυτά. Αν επιτευχθούν καλές αποδόσεις και χαμηλός ρυθμός σφαλμάτων, ο τρόπος αυτός συγγραφής είναι πολύ εξυπηρετικός για τους χρήστες με αναπηρία. Πολλά τέτοια πακέτα είναι hands‐free, διότι συνοδεύονται με ακουστικά, με ενσωματωμένο μικρόφωνο για λειτουργία χωρίς χέρια και χωρίς πρόσβαση στο ποντίκι ή το πληκτρολόγιο. Αρχικά οι εφαρμογές αυτές αναγνώρισης φωνής φτιάχτηκαν για άτομα με σοβαρές κινητικές αναπηρίες και όρασης, ανίκανα να χρησιμοποιήσουν ένα πληκτρολόγιο ενώ σήμερα μπορεί να τις χρησιμοποιούν και άτομα με δυσκολίες στην ορθογραφία, κ.ά. (ITNR, 2000).
• Ανανεώσιμη Διάταξη braille (braille display ή softBraille ή Paperless braille display ή Refreshable braille): πρόκειται για μια συσκευή που προορίζεται για την απτική ανάγνωση σε γραφή braille των γραμμών κειμένου της οθόνης. Είναι μια συσκευή απτικής ανάγνωσης, που συνδέεται με οποιονδήποτε Η/Υ.  Η πινακίδα χρησιμοποιεί μικρές ακίδες, έξι ή οκτώ (οι δυο επιπρόσθετες ακίδες στο οκτάστιγμο braille μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να αποδώσουν επιπρόσθετες πληροφορίες για το κείμενο όπως αν είναι κεφαλαία τα γράμματα, έντονα, κτλ) για κάθε κελί braille για να δείξει κείμενο braille, οι οποίες ανανεώνονται σε πραγματικό χρόνο με έλεγχο του χρήστη. Οι ακίδες της πινακίδας ανασηκώνονται ή χαμηλώνουν για να αντιστοιχούν κάθε φορά στα γράμματα που εμφανίζονται στην οθόνη, μεταφρασμένα σε κώδικα braille. Οι πινακίδες braille μπορεί να είναι σταθερές αλλά και φορητές.
Το κύριο πλεονέκτημα της πινακίδας braille είναι το έμφυτο υψηλό επίπεδο πληροφορίας και ακρίβειάς της. Επιτρέπει στο χρήστη να μετακινηθεί γρήγορα από το ένα σημείο της οθόνης στο άλλο, να διαβάζει σύμφωνα με τον προσωπικό του ρυθμό, να παρατηρεί πράγματα όπως η ορθογραφία, η στίξη, κτλ. Το μειονέκτημά της είναι ότι η πινακίδα braille προσπελαύνει μόνο μια γραμμή κειμένου τη φορά, δεν μεταγράφει δηλαδή ολόκληρη τη σελίδα της οθόνης, γεγονός που επηρεάζει πολύ τη σειριακή πληροφοριακή συμπεριφορά των τυφλών χρηστών. Είναι αρκετό να φανταστεί κανείς τι σημαίνει να μεταφράζει όλες τις πληροφορίες που εμφανίζονται σε μια οθόνη των Windows σε μια ακολουθία των οκτώ χαρακτήρων. Το αποτέλεσμα είναι μερικοί χρήστες να κουράζονται ή να έχουν πόνους στον ώμο όταν διαβάζουν μεγάλα κείμενα.
Το κύριο όμως μειονέκτημα αυτών των συσκευών είναι ότι είναι αρκετά ακριβές (1.300€ ‐ 13.000€) και ότι πολλοί τυφλοί δεν χρησιμοποιούν braille. Γι΄ αυτό μια βιβλιοθήκη προτού αγοράσει την πινακίδα, πρέπει να επιβεβαιώσει ότι έχει αρκετούς τυφλούς χρήστες και να λάβει υπόψη τον αριθμό αυτών που γνωρίζουν braille και χρησιμοποιούν τέτοιο υλικό, δεδομένου ότι η πλειονότητα των τυφλών δεν χρησιμοποιεί braille. Παραδείγματος χάρη μόνο το 7% των τυφλών χρηστών που έχουν γραφτεί στις υπηρεσίες της Louisiana State Library χρησιμοποιούν υλικό braille, άρα δεν συντρέχει λόγος να προβούν στην αγορά μιας τόσο ακριβής συσκευής (Deines‐Jones, 1995). Αντίθετα χρησιμοποιούν περισσότερο τους αναγνώστες οθόνης που αποδίδουν την on‐screen πληροφορία μέσω συνθετικής φωνής.
Δημοφιλείς πινακίδες braille είναι η ALVA από την HumanWare, η Braille Window Refreshable Display επίσης από την HumanWare και ηNavigator [Telesensory].
• Εκτυπωτής braille (braille embosser): η συσκευή αυτή εκτυπώνει σε ειδικό χαρτί χαρακτήρες braille σε ανάγλυφη μορφή. Για να γίνει όμως κάτι τέτοιο, χρειάζεται και μεταφραστής κώδικα braille. Ο εκτυπωτής καλό θα είναι να στηρίζει π.χ. ελληνικό και αγγλικό κώδικα braille και κώδικα Nemeth για τα επιστημονικά σύμβολα και τη δημιουργία γραφικών παραστάσεων. Με λίγα λόγια, ο εκτυπωτής braille είναι ό,τι ο συμβατικός εκτυπωτής για έναν βλέποντα αναγνώστη. Στις περισσότερες περιπτώσεις αυτοί οι εκτυπωτές τυπώνουν braille μόνο στη μια πλευρά του χαρτιού. Αλλά υπάρχουν και εκτυπωτές braille διπλής όψεως όπου οι κουκίδες της μιας πλευράς δεν διαπερνούν τις κουκίδες της άλλης.
Η τιμή τους ποικίλλει από 520€ ‐ 30.000€ ανάλογα με το αν τυπώνουν και στις δυο όψεις, με την ταχύτητα εκτύπωσης (π.χ. 340‐380 σελίδες/ώρα), δυνατότητα άμεσης εκτύπωσης από φυλλομετρητές Διαδικτύου και με την αντοχή τους στο χρόνο. Δημοφιλείς εκτυπωτές braille είναι ο Braille Blazer (επιτρέπει την εκτύπωση σε κανονικό χαρτί και στοιχίζει σχεδόν 1.500€), οι Index Basic‐D & Index Basic‐S της Sighted Electronics, κ.ά.
Το υψηλό κόστος του εκτυπωτή braille (παρόλο που έχει πέσει αξιοσημείωτα τα τελευταία χρόνια) σε συνδυασμό με την πιθανή χαμηλή χρήση του, μπορεί να αποτρέψει τις περισσότερες βιβλιοθήκες από την αγορά τέτοιων προϊόντων. Άλλωστε δεν είναι λίγες οι βιβλιοθήκες ανά τον κόσμο που έχουν έναν αχρησιμοποίητο εκτυπωτή braille.
Οι εκτυπωτές αυτοί είναι πολύ θορυβώδεις, γι’ αυτό και το προσωπικό πρέπει να τους τοποθετεί μακριά από τους χώρους μελέτης. Επειδή όμως και αυτό ίσως να μην είναι αρκετό, πρέπει να αγοράζει περιφράξεις ή καμπίνα μείωσης θορύβου (η οποία καλό είναι να διαθέτει κλειδαριά ασφαλείας), οι οποίες ναι μεν μειώνουν τον ήχο αλλά δεν τον εξαφανίζουν. Οι εκτυπωτές braille δεν μολύνουν τον αέρα και είναι φιλικοί προς το περιβάλλον (Kheng, 1999).
• Σαρωτής με λογισμικό οπτικής αναγνώρισης χαρακτήρων (OCR‐ Optical Character Recognition): Ο σαρωτής έντυπου υλικού μπορεί να διαβάσει και να μεταφέρει στην οθόνη οποιουδήποτε Η/Υ σε μορφή εικόνας οτιδήποτε βρίσκεται σε έντυπη μορφή. Συνήθως χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με λογισμικό οπτικής αναγνώρισης χαρακτήρων. Το OCR μετατρέπει την ακατέργαστη πληροφορία που προέκυψε από την ψηφιοποίηση σε κείμενο ηλεκτρονικής μορφής διακριτών χαρακτήρων. Η μορφή είναι αναγνωρίσιμη στις εφαρμογές επεξεργασίας κειμένου και μπορεί να αποθηκευτεί σαν αρχείο κειμένου σε Η/Υ. Στη συνέχεια αυτό μπορεί να εξαχθεί με τη μορφή ομιλίας ή γραφής braille είτε μέσω πινακίδας braille ή εκτυπωτή braille. Τα OCR συστήματα δεν έχουν φτάσει ακόμη την τελειότητα, ωστόσο το τρέχον επίπεδο ακρίβειας των περισσοτέρων κυμαίνεται γύρω στο 95%‐98%.
Το καλό με τα OCR προϊόντα είναι ότι είναι αυτόνομα (stand‐alone) συστήματα. Μερικά από αυτά είναι το VERA (Very Eαsy Reading Appliance) της Arkenstone, το WYNN (What You Need Now) της Freedom Scientific, το Omni 3000, το Kurzweil 3000 και το OsCaR scanning system της Telesensory.
• Μεταφραστής Braille (Braille translation software): Είναι ένα απαραίτητο λογισμικό μετατροπής κειμένου σε μορφή braille. Μια βιβλιοθήκη με πολλούς χρήστες που προτιμούν το braille, όταν θα αγοράσει έναν εκτυπωτή braille, πρέπει να αγοράσει και ένα πρόγραμμα μετάφρασης braille. Στα σημαντικά χαρακτηριστικά του μεταφραστή braille πρέπει να είναι π.χ. στις ελληνικές βιβλιοθηκές η υποστήριξη της ελληνικής και του ελληνικού συστήματος braille. Ένα παράδειγμα λογισμικού μετάφρασης braille είναι το Duxbury, το οποίο κοστίζει 500€ αλλά μαζί με αυτό, θα χρειαστεί σίγουρα και ένας εκτυπωτής Braille, ο οποίος στοιχίζει άλλα 1.600€ ‐ 3.500€. Το λογισμικό αυτό διευκολύνει πολύ την παραγωγή braille ακόμη και για κάποιον που γνωρίζει πολύ λίγα για το braille. Σήμερα είναι πολύ σημαντικό για μερικές βιβλιοθήκες να μπορούν να παράγουν έντυπο braille, όταν ο αριθμός των εκδόσεων σε διάταξη braille είναι ανεπαρκής. Υπάρχουν αρκετά πακέτα που βασίζονται σε DOS, Windows και MAC. Δυο γνωστοί μεταφραστές braille είναι το DBT (Duxbury Braille Translator) και το MegaDots της Duxbury.
• Τα keyguards είναι χαρτιά από πλαστικό ή φύλλα μετάλλου με τρύπες, τα οποία τοποθετούνται πάνω από το πληκτρολόγιο, ώστε να αποφεύγουν τα άτομα με αναπηρία όρασης ακούσιες πληκτρολογήσεις. Κάθε τρύπα αντιστοιχεί σε ένα πλήκτρο. Για να πληκτρολογήσει ο χρήστης ένα χαρακτήρα πρέπει να τοποθετήσει το δάχτυλό του στο αντίστοιχο άνοιγμα του πληκτρολογίου. Επειδή όμως τα keyguards δυσκολεύουν τα άτομα με κινητικές αναπηρίες, καλό θα είναι κάθε βιβλιοθήκη να τα παρέχει όταν τα ζητήσει ο χρήστης. Υπάρχουν keyguards διαθέσιμα για τους περισσότερους τύπους υπολογιστών.
Άλλες λύσεις είναι τα ειδικά πληκτρολόγια, τα εναλλακτικά πληκτρολόγια (alternative keyboards), το λογισμικό μετατροπής πληκτρολογίου (keyboard modification program), οι διακόπτες και τα πληκτρολόγια οθόνης, κ.ά.
Ωστόσο, παρόλο που οι χρήστες με αναπηρία όρασης θέλουν να έχουν στη διάθεσή τους ποικιλία προσαρμογών και ΥΤ, αυτό δεν είναι εφικτό. Κάτι άλλο στο οποίο δεν μπορούν να έχουν πρόσβαση τα άτομα αυτά είναι οι τελευταίες εκδόσεις των τεχνολογιών αυτών. Πέρα όμως από αυτό, αρχικά δεν είναι ενημερωμένοι ούτε έχουν πείρα για το ποιες είναι οι διαφορές μεταξύ αυτών των εκδόσεων ώστε να θελήσουν να τις αγοράσουν κιόλας. Βέβαια υπάρχουν και κάποια άτομα τυφλά και αμβλύωπα με χαμηλή όραση που δεν θεωρούν απαραίτητο μια βιβλιοθήκη να διαθέτει τις παραπάνω τεχνικές συσκευές, καθώς οι ίδιοι έχουν όλες αυτές τις τεχνικές βοήθειες στο σπίτι τους και μέσω αυτών έχουν τέλεια πρόσβαση στις υπηρεσίες των βιβλιοθηκών. Η παρούσα εργασία όμως δεν υιοθετεί την άποψη αυτή. Αντίθετα, θεωρώντας πως οι βιβλιοθήκες αποτελούν ολοένα και περισσότερο σημεία μάθησης, πρέπει να παρέχουν πρόσβαση σε όσους τις επισκέπτονται και να συμβάλουν σε μια ιδανική κοινωνία ενσωμάτωσης.
Σύμφωνα με έρευνα του Εθνικού Ινστιτούτου Τυφλών του Καναδά το 2002:
• Το 38% των ατόμων με αναπηρία όρασης χρησιμοποιεί αναγνώστες οθόνης.
• Το 23% χρησιμοποιεί κείμενα σε μεγαλογράμματη γραφή.
• Το 4% κάνει χρήση λογισμικών μεγέθυνσης οθόνης.
• Το 1% προτιμά την πινακίδα braille.
• Το 31% συνδυάζει όλες τις παραπάνω βοηθητικές τεχνολογίες.
Σύμφωνα με μελέτη του Adaptech Project 800 φοιτητών με αναπηρία όρασης στον Καναδά που διερεύνησε τους λόγους που τα άτομα αυτά χρησιμοποιούν τις ΥΤ, το 41% των φοιτητών δήλωσε πως τις χρειάζεται για αποτελεσματική χρήση του Η/Υ. Ωστόσο μόνο περίπου το μισό αυτών τις χρησιμοποιεί και αυτό οφείλεται κυρίως στο υψηλό κόστος τους (Fossey et al., 2001). Άλλο εμπόδιο χρήσης τους είναι η έλλειψη υποστήριξης και εκπαίδευσης των ατόμων με αναπηρία όρασης στη χρήση των ΥΤ διότι τα άτομα που χρησιμοποιούν ΥΤ, χρειάζονται περισσότερη ενημέρωση για αυτές (ITNR, 2000).
Το σημαντικό είναι ότι ενώ οι παραπάνω τεχνολογίες αρχικά δημιουργήθηκαν για να βοηθήσουν άτομα με αναπηρίες όρασης, σήμερα χρησιμοποιούνται για να βοηθήσουν και άλλα άτομα με αναπηρία, π.χ. η μεγέθυνση οθόνης ή η οπτική αναγνώριση χαρακτήρων μπορεί να βοηθήσει και άτομα με μαθησιακές δυσκολίες. Επίσης, πολλοί δυσλεκτικοί βρίσκουν τους μεγενθυμένους κέρσορες πολύ εξυπηρετικούς (Banks & Noble, 1997). Οι βιβλιοθηκονόμοι συχνά αναφέρουν ότι τα CCTVs, εκτός από τους χρήστες με χαμηλή όραση, τα χρησιμοποιούν και άτομα με μαθησιακές δυσκολίες για να χειρίζονται το έντυπο υλικό πιο άνετα και αποτελεσματικά. Αρχικά τα άτομα με μαθησιακές δυσκολίες ξεκίνησαν να χρησιμοποιούν προϊόντα που απευθύνονταν σε τυφλούς. Σήμερα όμως υπάρχουν και νέα προϊόντα τα οποία απευθύνονται αποκλειστικά σε άτομα που έχουν δυσκολίες με την επεξεργασία της πληροφορίας.
Δυο σημαντικές παραμέτρους τις οποίες πρέπει να υπολογίζει η βιβλιοθήκη είναι η συμβατότητα όλων των παραπάνω τεχνολογιών με τους υπολογιστές της και η υποστήριξη της γλώσσας κάθε χώρας στην οποία ανήκει η βιβλιοθήκη. Αναλυτικότερα, οι βιβλιοθήκες πρέπει να σιγουρεύονται ότι ο εκτυπωτής braille υποστηρίζει το σύστημα braille της χώρας τους, ότι το σύστημα μετατροπής κειμένου σε συνθετική ομιλία υποστηρίζει σωστά την γλώσσα της χώρας (και σε πολλές περιπτώσεις ταυτόχρονα και κάποια άλλη, π.χ. την Αγγλική) και ότι ο μεταφραστής braille υποστηρίζει τη γλώσσα και το σύστημα braille κάθε χώρας.

Υποστηρικτικές Τεχνολογίες & Άτομα με Κινητικές Αναπηρίες
Στην αγορά υπάρχουν διαθέσιμες πολλές ΥΤ για άτομα με κινητικές δυσκολίες π.χ. διακόπτες, χειριστήρια, ιχνόσφαιρες, συστήματα ελέγχου με το κεφάλι, σε συνδυασμό με βοηθητικό λογισμικό πρόσβασης, τεχνικές σάρωσης, κ.ο.κ. Μάλιστα ένα υποστηρικτικό σύστημα μπορεί να αναπτυχθεί έτσι ώστε να ταιριάξει στις ανάγκες του καθενός, ακόμη και αν ο χρήστης μπορεί να κάνει μόνο μια λειτουργική κίνηση, π.χ. να κινήσει ένα δάχτυλο, το πόδι του, να κλείσει το μάτι του ή οτιδήποτε.
Ο εξοπλισμός προσβασιμότητας για άτομα με κινητικές αναπηρίες (ιδιαίτερα των άνω άκρων) μπορεί να είναι:
• Διακόπτες: πρόκειται για επαφές μεγάλης επιφάνειας τις οποίες μπορούν να πιέσουν με αδρές κινήσεις τα άτομα με αναπηρία στα χέρια. Με τη χρήση ενός ως πέντε διακοπτών και τεχνικών σάρωσης, μπορεί κανείς να προσπελάσει το σύνολο σχεδόν των λειτουργιών και των εφαρμογών του Η/Υ.
Οι διακόπτες χεριών ξεκινούν από 30 ευρώ και μπορεί να είναι από μαλακό υλικό, πολύ ανθεκτικοί και ευαίσθητοι. Η αναγκαία πίεση για να τεθούν σε εφαρμογή είναι ελάχιστη και συνήθως κυμαίνεται από 60‐85 γραμμάρια. Είναι συμβατοί σχεδόν με όλους τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές, διαθέσιμοι σε διάφορα χρώματα και η διάμετρος τους ποικίλλει.
• Για τη σύνδεση αυτή των 1‐5 διακοπτών στον υπολογιστή, είναι απαραίτητη η διεπαφή σύνδεσης διακοπτών, η οποία παραμετροποιείται εύκολα, ανάλογα και με τις απαιτήσεις του υπόλοιπου υποστηρικτικού υλικού και λογισμικού.
• Σύστημα στήριξης διακοπτών: πρόκειται για εξοπλισμό στήριξης με τηλεσκοπικό αρθρωτό βραχίονα και μεγάλη αντοχή, ο οποίος προσαρμόζεται στο τραπέζι εργασίας ή στο αμαξίδιο και μπορεί να δεχτεί πλήθος τύπων διακοπτών ώστε να πιέζονται από μέρη του σώματος εκτός των χεριών.
• Διακόπτες ποδιού: για χρήστες χωρίς ικανότητα κίνησης στα χέρια αλλά με ικανοποιητικό έλεγχο στα πόδια. Με μια ελαφριά πίεση που ασκεί το πόδι στον διακόπτη μπορεί να ελεγχθεί το κλικ ή άλλη λειτουργία του Η/Υ. Επίσης, ο διακόπτης αυτός μπορεί να χρησιμοποιείται ταυτόχρονα και με το συμβατικό ποντίκι.
• Χειριστήριο χειρός (joystick) το οποίο απαιτεί την ικανότητα σφιξίματος γροθιάς για χρήστες που δυσκολεύονται να χρησιμοποιήσουν το κοινό ποντίκι και πληκτρολόγιο. Τα χειριστήρια αυτά συνδυάζονται με λογισμικό εξομοίωσης του ποντικιού.
• Σύστημα ελέγχου Η/Υ με το κεφάλι: για άτομα με ακρωτηριασμένα μέλη ή χωρίς καμία παραμένουσα ικανότητα στα χέρια. Το σύστημα αυτό λειτουργεί με υπέρυθρες ακτίνες και ειδικό λογισμικό εξομοίωσης του ποντικιού και δίνει τη δυνατότητα πλήρους ελέγχου του Η/Υ μόνο με τις κινήσεις του κεφαλιού.
• Ασύρματος διακόπτης στόματος ο οποίος συνδυάζεται με το σύστημα ελέγχου Η/Υ με το κεφάλι αντικαθιστώντας τις λειτουργίες των διακοπτών επιλογής του ποντικιού. Η λειτουργία βασίζεται στις λειτουργίες εκπνοής‐εισπνοής και το σήμα του μεταφέρεται στον υπολογιστή ασύρματα. Οι εκλεπτυσμένες συσκευές κατάδειξης κεφαλής που χρησιμοποιούν τις κινήσεις του κεφαλιού ή οτιδήποτε άλλο για να μεταφράσουν τις εντολές του χρήστη βρίσκονται ακόμη στα πρώτα τους βήματα και προς το παρόν, δεν αποτελούν βιώσιμες εναλλακτικές για τις περισσότερες βιβλιοθήκες (Deines‐Jones, 1995). Με τους sip‐and‐puff διακόπτες (που ονομάζονται και pneumatic switches) ο χρήστης χρησιμοποιεί ένα on‐screen πληκτρολόγιο κουνώντας τον κέρσορα και φυσώντας μέχρι ο κέρσορας να φτάσει στο επιθυμητό γράμμα ή εντολή και τότε ρουφά για να πει στον υπολογιστή να διαλέξει το γράμμα που αναγράφεται. Ένας γνωστός κατασκευαστής τέτοιων διακοπτών, ο Prentke‐Romich, δηλώνει πως “αν μπορείς να κουνήσεις το κεφάλι σου, μπορείς να κουνήσεις τον κόσμο”.
• Αναγνωριστής ομιλίας για υπαγόρευση και φωνητικές εντολές ο οποίος δίνει τη δυνατότητα αυτόματης μετατροπής της ομιλίας του χρήστη σε κείμενο ή αντιστοίχιση φωνητικών εντολών σε εφαρμογές λογισμικού. Η αναγνώριση φωνής συνεχίζει να αποτελεί μια ακριβή λύση (Lazzaro, 1990) και ορισμένα άτομα με κινητική αναπηρία μπορεί να χρειαστούν κάποιους μήνες για να εξοικειωθούν πλήρως μαζί της.
Τα προγράμματα αναγνώρισης ομιλίας (π.χ. Dragon Naturally Speaking Preferred), συνήθως εγκαθίστανται στα πιο ήσυχα μέρη της βιβλιοθήκης όπου η φωνή του χρήστη αναγνωρίζεται εύκολα χωρίς περιβάλλοντα θόρυβο που επηρεάζει την ικανότητα του υπολογιστή να καταλαβαίνει τη φωνή του χρήστη. Επειδή ο θόρυβος του περιβάλλοντος γίνεται ήχος, αναπόφευκτα η εφαρμογή της φωνητικής υπαγόρευσης προσπαθεί να τον μετατρέψει σε λέξεις και γι’ αυτό μπερδεύονται τα συστήματα φωνητικής υπαγόρευσης. Γι’ αυτό πριν γίνει μια αποτελεσματική χρήση της εφαρμογής της φωνητικής υπαγόρευσης είναι πολύ σημαντικό να ρυθμιστεί πάρα πολύ καλά τόσο η κάρτα ήχου όσο και το μικρόφωνο.
Με το σύστημα φωνητικής υπαγόρευσης ο χρήστης μπορεί να μιλά στο μικρόφωνο και αυτά να γράφονται σε μια εφαρμογή επεξεργασίας κειμένου ή σε ένα e‐mail. Δεν χρειάζεται να πληκτρολογεί ιδιαιτέρως όταν πρόκειται για μεγάλα κείμενα. Απλώς χρειάζεται να τα εκφωνήσει. Γι’ αυτό στους σταθμούς που παρέχουν σύστημα φωνητικής υπαγόρευσης, πρέπει να υπάρχουν μικρόφωνα κεφαλής και επιτραπέζια μικρόφωνα. Με τη χρήση του λογισμικού αυτού, αναγνωρίζεται η φωνή του κάθε χρήστη και έτσι μπορεί εύκολα να ανακτά τα δεδομένα που έχει ήδη καταχωρήσει. Αυτό όμως προϋποθέτει ότι κάθε φορά πρέπει να χρησιμοποιεί τον ίδιο υπολογιστή, πράγμα το οποίο βέβαια δεν είναι πάντοτε εφικτό.
• Εικονικό πληκτρολόγιο: Το εικονικό πληκτρολόγιο εμφανίζεται στην οθόνη του υπολογιστή. Σε ένα τέτοιο πληκτρολόγιο πληκτρολογεί ο χρήστης κατευθύνοντας το ποντίκι πάνω στο γράμμα που θέλει. Η χρήση των πληκτρολογίων, όπως κατασκευάζονται μέχρι σήμερα, μπορεί να δημιουργήσει φλεγμονή των τενόντων ή των ελύτρων τους στις άκρες χείρες, γι’ αυτό κατασκευάστηκαν τα εργονομικά πληκτρολόγια (Μουχτάρη, 2004).
• Εναλλακτικά Πληκτρολόγια: Είναι λογισμικό ή υλικό που παρέχει έναν εναλλακτικό τρόπο παραγωγής πληκτρολογήσεων που φαίνονται ότι προέρχονται από ένα συνηθισμένο πληκτρολόγιο. Μερικά παραδείγματα είναι τα πληκτρολόγια οθόνης, τα πληκτρολόγια που χρησιμοποιούνται με το ένα χέρι, τα πληκτρολόγια με ενσωματωμένο ποντίκι, κ.ά. Ειδική περίπτωση των εναλλακτικών πληκτρολογίων είναι τα “membrane keyboards” ή αλλιώς το λογισμικό εξομοίωσης λειτουργιών των πλήκτρων του ποντικιού, στα οποία ο χρήστης μπορεί να επανακαθορίσει τα πλήκτρα χρησιμοποιώντας ειδικό λογισμικό. Ο χρήστης καθορίζει τη νέα διάταξη του πληκτρολογίου και στη συνέχεια εκτυπώνει ένα ειδικό κάλυμμα πληκτρολογίου που αντιστοιχεί στη νέα διάταξη και τοποθετείται πάνω από το πληκτρολόγιο. Η TASH (Technical Aids & Systems for the Handicapped) παράγει μια σειρά τέτοιων προσαρμοσμένων πληκτρολογίων. Το κόστος ενός πληκτρολογίου με χαρακτήρες σε μεγαλογράμματη γραφή (π.χ. κίτρινα πλήκτρα και μεγάλους, έντονους μαύρους χαρακτήρες) στοιχίζει γύρω στα 42€.
• Trackball (ιχνόσφαιρα χειρισμού): αντικαθιστά το γνωστό ποντίκι και λόγω της κατασκευής του απαιτεί από τον χειριστή πολύ μικρότερου εύρους κινήσεις από αυτές που απαιτεί το ποντίκι. Εξομοιώνει την κίνηση και τα πλήκτρα του ποντικιού. Οι ιχνόσφαιρες διαθέτουν και προγραμματισμένα πλήκτρα για συντομεύσεις ενεργειών.
• Βιβλιοστάτης (Book holder): Το κράτημα ενός βιβλίου ή ενός περιοδικού ανοιχτού μπορεί να κουράζει τα χέρια, τους ώμους, κτλ όσων έχουν χάσει την αίσθηση κίνησής τους, όσων έχουν δεξιοχειρία, φτωχή δύναμη χεριών, βλάβες στα άνω άκρα ή μειωμένη επιδεξιότητα στα δάχτυλα. Έτσι τα άτομα αυτά αποθαρρύνονται και μπορεί να μη βρίσκουν το διάβασμα τόσο ευχάριστο όπως παλιά. Όπως προκύπτει και από την ονομασία του, ο βιβλιοστάτης, μια σχετικά απλή συσκευή, επιτρέπει στο άτομο να διαβάζει χωρίς πραγματικά να κρατάει το βιβλίο. Οι συσκευές αυτές μπορούν να ανακουφίσουν τα προβλήματα ανάγνωσης και να κάνουν το διάβασμα πιο άνετο. Οι βιβλιοστάτες είναι σχεδιασμένοι να κρατούν τα βιβλία (οποιουδήποτε μεγέθους ή πάχους) σε μια γωνία που να είναι άνετη για διάβασμα. Οι βιβλιοστάτες αποδεικνύονται πολύ χρήσιμοι ιδιαίτερα για τις εφημερίδες, οι οποίες μπορεί να είναι μεγάλες και φορτικές για τα άτομα με αναπηρία στα άνω άκρα που δυσκολεύονται να τις κρατήσουν ανοιχτές και να γυρίζουν τις σελίδες τους.
• Συσκευές Αλλαγής Σελίδων (page turners): Το διάβασμα και η διαδικασία αλλαγής σελίδων είναι κάτι που το θεωρούν όλοι δεδομένο. Για εκείνους όμως που δεν μπορούν να γυρίσουν τις σελίδες (άτομα με σκλήρυνση κατά πλάκας, ασθένειες Πάρκινσον, κινητικές αναπηρίες, κτλ), έχει αναπτυχθεί ένας αριθμός συσκευών αλλαγής σελίδων (π.χ. ο GEWA Page Turner BLV‐6) προκειμένου να μην στερούνται την πληροφορία. Η αυτόματη συσκευή αλλαγής σελίδων επισυνάπτεται στις σελίδες των βιβλίων, περιοδικών, κτλ, τις οποίες γυρίζει ο χρήστης ενεργοποιώντας έναν διακόπτη.
Βέβαια, οι αυτόματες αυτές συσκευές δεν μπορούν να αισθανθούν το μέγεθος του χαρτιού, το πάχος, την υφή, τις μονές ή πολλαπλές σελίδες, την πυκνότητα του μελανιού, κ.ά. και επίσης είναι πολύ ακριβές. Ο καθηγητής Ernesto Blanco αναφέρει πως υπάρχουν λίγες συσκευές αλλαγής σελίδων στην αγορά, οι οποίες είναι πολύ ακριβές και μερικές φορές αναξιόπιστες. Άτομα με περιορισμένη κίνηση στο πάνω μέρος του σώματος μπορεί να βρίσκουν αυτή τη συσκευή χρήσιμη διότι απαιτεί ελάχιστη κίνηση από τον χρήστη. Επίσης, η συσκευή αυτή μπορεί να χρησιμοποιηθεί με μια ποικιλία διακοπτών, όπου ο τύπος του διακόπτη προσαρμόζεται ανάλογα με τις ανάγκες του χρήστη. Άλλοι π.χ. μπορεί να προτιμούν ένα κουμπί ή έναν μοχλό καλύτερα ως διακόπτη. Για παράδειγμα, ο διακόπτης‐πετάλι με το πόδι αποδεικνύεται πιο χρηστικός για εκείνους που μπορούν να ελέγξουν το γύρισμα των σελίδων με τα πόδια τους ή με διακόπτη εισπνοής‐εκπνοής (sip‐and‐puff) όπου ενεργοποιείται με αναπνοή μέσα ή έξω σε ένα μικρό σωλήνα.
• Eye Gaze συστήματα: Σήμερα στην αγορά είναι διαθέσιμες πολύπλοκες συσκευές που βοηθούν το χρήστη να έχει τον πλήρη έλεγχο ενός μόνο μυ του σώματός του για να χρησιμοποιεί τον υπολογιστή. Τα eye gaze συστήματα μπορούν να τεθούν σε λειτουργία από ένα μυ που ελέγχει την κίνηση του ματιού και είναι διαθέσιμα για άτομα με πολύ σοβαρό βαθμό κινητικής αναπηρίας. Ο υπολογιστής ανιχνεύει πού κοιτάει το άτομο και ανταποκρίνεται παρέχοντάς του τις επιλογές στην οθόνη.
• Το λογισμικό πρόβλεψης λέξεων είναι ένα άλλο χρήσιμο εργαλείο για άτομα με περιορισμένες ικανότητες δακτυλογράφησης. Το λογισμικό πρόβλεψης λέξεων περιέχει λίστες λέξεων. Όταν ο χρήστης πληκτρολογεί ένα γράμμα, μια λίστα λέξεων ξεκινά με το γράμμα αυτό να αναβοσβήνει. Ο χρήστης τότε μπορεί να επιλέξει την επιθυμητή λέξη που εμφανίζεται, γλιτώνοντας αρκετά χτυπήματα πλήκτρων ή πληκτρολογεί το 2ο γράμμα που φέρνει μια 2η λίστα λέξεων που να ξεκινά και με τα 2 γράμματα. Τα πιο εκλεπτυσμένα τέτοια προγράμματα επιτρέπουν στους χρήστες να προσθέτουν λέξεις στη λίστα ή να μπορούν να “μάθουν” ποιες λέξεις χρησιμοποιούν πιο συχνά οι χρήστες.
Γενικότερα, για το άτομο με κινητική αναπηρία καλός είναι ο υπολογιστής εκείνος πάνω στον οποίο ο χειριστής με αναπηρία μπορεί να είναι δημιουργικός αντίστοιχα με τον ικανό σωματικά χρήστη. Υπάρχουν άπειρες συσκευές προσπελασιμότητας που εξασφαλίζουν ναι μεν την πρόσβαση στον Η/Υ, εμποδίζουν όμως τον χρήστη να είναι παραγωγικός, άλλοτε επειδή σκέφτεται περισσότερο τον τρόπο χρήσης των βοηθημάτων που χρησιμοποιεί και άλλοτε γιατί ο τρόπος που μπορούν να χρησιμοποιηθούν αυτά τα βοηθήματα είναι πολύ αργός. Ο χειριστής πρέπει να αισθάνεται πολύ οικείος με τον τρόπο που χειρίζεται όλα τα βοηθήματα και το σύνολο του Η/Υ επειδή μόνο έτσι θα μπορέσει να εστιάσει στο αντικείμενο της δουλειάς του και όχι στη συσκευή αυτή καθεαυτή.

Υποστηρικτικές Τεχνολογίες & Άτομα με Μαθησιακές Δυσκολίες
Οι ΥΤ, οι οποίες αρχικά σε γενικές γραμμές δεν χρησιμοποιούνταν για τα άτομα με μαθησιακές δυσκολίες, σε καμία περίπτωση δεν σκοπεύουν να θεραπεύσουν τις μαθησιακές δυσκολίες. Παραδείγματα τέτοιων τεχνολογιών είναι οι:
• Επεξεργαστές λέξεων (word processors). Ένα πρόγραμμα επεξεργασίας λέξεων επιτρέπει στον μαθητή να χειριστεί το κείμενο που έχει γράψει. Από τη στιγμή που το κείμενο έχει εισαχθεί στο πρόγραμμα, ο χρήστης μπορεί να κάνει εύκολα αλλαγές, να προσθέσει, να σβήσει, να μεταφέρει κείμενο από το ένα μέρος στο άλλο, κτλ. Μερικά μάλιστα τέτοια προγράμματα περιέχουν και εργαλεία συγγραφής, όπως spelling dictionaries ή θησαυρούς.
• Σύνθεση φωνής (speech synthesis), η οποία απλοποιεί την πρόσκτηση της πληροφορίας για τα δυσλεξικά άτομα
• Λογισμικό ελέγχου ορθογραφίας και γραμματικής ειδικά για άτομα με δυσλεξία, προγράμματα πρόβλεψης λέξεων, κ.ά.
• Συστήματα αναγνώρισης φωνής
• Συστήματα αναγνώρισης χαρακτήρων OCR
• Ομιλούσες αριθμομηχανές και επεξεργαστές μαθηματικών για άτομα με μαθηματικές δυσκολίες
Διαπιστώνει κανείς πως οι χρήστες αυτοί ωφελούνται από τις ίδιες υπολογιστικές τεχνολογίες που εξυπηρετούν άτομα με οπτικές ή κινητικές αναπηρίες π.χ. προγράμματα ανάγνωσης οθόνης και συνθέτες φωνής, ελεγκτές γραμματικής, μεθόδους τροποποίησης του μεγέθους ή χρώματος του κειμένου, μιας και τα άτομα με μαθησιακές δυσκολίες μπορεί να αντιμετωπίζουν τις ίδιες προκλήσεις με τα άτομα με οπτικές, ακουστικές ή φυσικές αναπηρίες (Coombs & Cunningham, 1997). Σίγουρα π.χ. τα άτομα με δυσλεξία δεν βρίσκουν την έξοδο φωνής (speech output) τόσο χρήσιμη όσο οι τυφλοί χρήστες αλλά δεν παύουν να επωφελούνται από αυτήν.
Η επιλογή της καταλληλότερης τεχνολογίας από τις παραπάνω απαιτεί προσεχτικό και συστηματικό σχεδιασμό διότι δεν είναι όλες ιδανικές για όλα τα ΑμεΑ σε όλες τις καταστάσεις, ιδιαίτερα για τα άτομα με μαθησιακές δυσκολίες που παρουσιάζουν μοναδικό σύνολο δυνατοτήτων, αδυναμιών, ενδιαφερόντων και εμπειριών. Παραδείγματος χάρη, κάποιοι μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες δεν κάνουν τίποτα διαφορετικό από τα ικανά σωματικά άτομα ενώ κάποιοι άλλοι χρησιμοποιούν αυξητικά ΥΤ (είτε υλικό είτε λογισμικό) για να έχουν πρόσβαση στις τεχνολογίες της πληροφορίας.

Υποστηρικτικές Τεχνολογίες & Άτομα με Αισθητηριακές Αναπηρίες Ακοής
Εν αντιθέσει με τις άλλες κατηγορίες ΑμεΑ, για τα άτομα με αναπηρίες ακοής, δεν υπάρχουν τόσες πολλές ΥΤ, παρόλο που για περισσότερο από είκοσι χρόνια, οι Κωφοί στηρίζονται σε συσκευές τηλεπικοινωνιών για τις ανάγκες της καθημερινής επικοινωνίας τους (π.χ. TDD). Μερικές από αυτές είναι:
• Ακουστικά κεφαλιού, που μπορεί να χρησιμοποιεί το άτομο με την αναπηρία ακοής για την επαύξηση του ήχου
• Υποτιτλισμός (captioning): Η χρήση υποτιτλισμών είναι η πιο κοινή μορφή ΥΤ για τους Κωφούς χρήστες καθώς αποτελεί μια συγχρονισμένη εναλλακτική κειμένου αντί για τον ήχο. Υπάρχουν οι ανοιχτοί υπότιτλοι, οι οποίοι είναι ορατοί σε όλους και οι κλειστοί, οι οποίοι φαίνονται μόνο όταν αυτή η επιλογή ενεργοποιείται από το χρήστη. Οι υποτιτλισμοί συνήθως φαίνονται στο κάτω μέρος της οθόνης, αν και μπορούν να χρησιμοποιηθούν και εναλλακτικές θέσεις. Ο υποτιτλισμός, παρόλο που σχεδιάστηκε για τα άτομα με αναπηρία ακοής, χρησιμοποιείται επίσης από τους ακούοντες οι οποίοι θέλουν να μάθουν μια δεύτερη γλώσσα ή να βοηθούνται όταν διαβάζουν σε θορυβώδες περιβάλλον, κτλ. Οι υποτιτλισμοί μπορεί να χρησιμοποιηθούν σε πολυμεσικά βίντεο, cd‐rom, κ.ά. όπου ο Κωφός χάνει όλη την ακουστική πληροφορία. Το πρόβλημα με τους υποτιτλισμούς είναι ότι μερικοί Κωφοί έχουν περιορισμένο επίπεδο αλφαβητισμού και συνεπώς προβλήματα κατανόησής τους.
• Μια από τις πιο χρήσιμες συσκευές που πρέπει να έχει μια βιβλιοθήκη για χρήστες με αναπηρία ακοής, αλαλίας, κτλ. είναι το TTY ή TTs (teletypewriter) ή TDD (Telecommunication Devices for the Deaf) αφού το σημαντικότερο πρόβλημα που συναντούν οι περισσότεροι άνθρωποι με αναπηρία ακοής είναι η επικοινωνία. Ουσιαστικά πρόκειται για τηλέφωνο το οποίο χρησιμοποιεί κείμενο. Τα TDDs προσαρτώνται στο τηλέφωνο και αποτελούνται από 3 μέρη: α) ένα πληκτρολόγιο για να εισάγει ο χρήστης τα μηνύματα β) μια μικρή περιοχή οθόνης που φαίνονται τα εισερχόμενα και εξερχόμενα μηνύματα (σε σύμβολα, νοηματική ή κατάλληλες εικόνες ανάλογα με την περίπτωση) και γ) μια θήκη όπου τοποθετείται το τηλέφωνο. Το κόστος του είναι 500‐960€.
Η βιβλιοθήκη πρέπει να έχει δικό της άμεσο TTY αριθμό και το προσωπικό να είναι εκπαιδευμένο στη χρήση του. Ο χρήστης που χρησιμοποιεί ένα TTY στο σπίτι μπορεί να επικοινωνήσει με τη βιβλιοθήκη που αντίστοιχα έχει ένα TTY για να ζητήσει βιβλία, κ.ο.κ. Οι βιβλιοθήκες δεν μπορούν να ισχυρίζονται πως σέβονται την Κωφή κοινότητα όταν δεν έχουν ή δεν χρησιμοποιούν ένα TTY. Η συσκευή αυτή πρέπει να είναι δεδομένη στις περισσότερες, μεγάλες και μεσαίου μεγέθους δημόσιες βιβλιοθήκες και η διαθεσιμότητά της πρέπει να προβάλλεται στα newsletters ή στα φυλλάδια των βιβλιοθηκών.
Τέλος, ακολουθούν μερικές ειδικές βιβλιοθήκες με προγράμματα ΥΤ, όπου επισημαίνεται ο χρόνος και το συνολικό κόστος απόκτησης του εξοπλισμού:
• Η San Jose State University Library (SJSUL) για να φτιάξει το DRC (Disability Resource Center) του Πανεπιστημίου, αγόραζε και απέσυρε εξοπλισμό επί 10 χρόνια
• Η San Francisco Public Library στεγάζει Κέντρο Υπηρεσιών για Τυφλούς και Κωφούς καθώς επίσης και “Συλλογή Πόρων για τις Μαθησιακές Διαφορές”. Για να φτιαχτούν αυτά χρειάστηκαν 6 χρόνια ενώ οι αναβαθμίσεις και οι βελτιώσεις συνεχίζονται ακόμη. Στη βιβλιοθήκη αυτή έχει οριστεί η θέση του “adaptive technology technician” (τεχνικού ΥΤ) ειδικά για να εκπαιδεύει το προσωπικό και τους χρήστες.
• Η Seattle Public Library χρειάστηκε 7 χρόνια και 43.500€ για να εξοπλιστεί με ΥΤ
• Η Johnson County Library χρειάστηκε 52.000€ και 2 χρόνια προκειμένου να προμηθευτεί με ΥΤ
• Η Fairfax County Library χρειάστηκε 10 χρόνια και 260.000€ για να αποκτήσει τον εξοπλισμό της σε ΥΤ
Επίσης, ακολουθούν οι σταθμοί εργασίας με ΥΤ στις βιβλιοθήκες του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ), παρέχοντας εναλλακτικά πληκτρολόγια, Kurzweil σύστημα μετατροπής κειμένου σε ομιλία, JAWS λογισμικό ανάγνωσης οθόνης, ZoomText λογισμικό μεγέθυνσης.
Κάθε βιβλιοθήκη που διαθέτει ένα εργαστήριο Υποστηρικτικής Τεχνολογίας (Adaptive Technology Lab) εντός των εγκαταστάσεών της, πρέπει να διαθέτει και πολιτική χρήσης του. Αυτά τα εργαστήρια ή αλλιώς “κέντρα ειδικών αναγκών” στεγάζονται συνήθως στο κεντρικό κτίριο της βιβλιοθήκης ή στις εγκαταστάσεις του παραρτήματός της και εστιάζουν στις πληροφοριακές ανάγκες των ΑμεΑ. Τα κέντρα αυτά αποτελούν μια εξαιρετικά αποτελεσματική μέθοδο εξυπηρέτησης των αναγκών των ΑμεΑ και προσφέρουν ποιότητα στις προσφερόμενες υπηρεσίες των βιβλιοθηκών.
Μια βιβλιοθήκη, ανεξαρτήτως από το πού θα εγκαταστήσει τους προσβάσιμους σταθμούς εργασίας, πρέπει να λαμβάνει υπόψη παραμέτρους όπως το ύψος και η πλάτη της καρέκλας, το ύψος του τραπεζιού, η σωστή θέση της οθόνης, κ.ά. ώστε να πετυχαίνει την καλύτερη δυνατή αποτελεσματικότητά του.
Σε γενικές γραμμές, όλοι οι προσβάσιμοι σταθμοί εργασίας πρέπει να έχουν κυκλικό σχήμα και να τοποθετούνται στο κέντρο του δωματίου ώστε ο χρήστης να μπορεί να κάνει μανούβρες, χωρίς να εμποδίζεται από τοίχους και μεσοτοιχίες. Οι προσβάσιμοι σταθμοί πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πλησιέστερα στο γραφείο εξυπηρέτησης και ο διάδρομος που οδηγεί σε αυτούς να είναι πάντα ελεύθερος από εμπόδια και με ειδική σήμανση. Εξαίρεση ίσως αποτελούν οι σταθμοί για άτομα με μαθησιακές δυσκολίες, οι οποίοι πρέπει να τοποθετούνται σε πιο ήσυχα μέρη, με ελάχιστες οπτικές ή ακουστικές αποσπάσεις.