Creativity

Innovation

Originality

Imagination

 

Salient

Salient is an excellent design with a fresh approach for the ever-changing Web. Integrated with Gantry 5, it is infinitely customizable, incredibly powerful, and remarkably simple.

Download

Διδακτορική διατριβή τής Άννας Κουλικούρδη με θέμα «Πληροφοριακή Συμπεριφορά των Ατόμων με Αναπηρία (ΑμεΑ) και οι Υποστηρικτικές Τεχνολογίες σε Περιβάλλον Βιβλιοθηκών». Δωδέκατο μέρος (Κεφάλαιο τέταρτο: Πληροφοριακή Συμπεριφορά των ΑμεΑ - Άτομα με Κινητικές Αναπηρίες).

Άτομα με Κινητικές Αναπηρίες

Στο κεφάλαιο αυτό μελετάται η πληροφοριακή συμπεριφορά των ατόμων με κινητικές αναπηρίες (τετραπληγία, παραπληγία, ημιπληγία, κ.ά.). Η πρόσβαση στην πληροφορία πάντοτε απασχολούσε την κοινότητα των ατόμων με κινητικές αναπηρίες. Όταν κάποιος ζει κάτω από τέτοιες συνθήκες, όλα γίνονται δύσκολα και απροσπέλαστα. Τα άτομα αυτά έχουν προβλήματα χειρισμού (κράτημα και ξεφύλλισμα) των έντυπων συλλογών των βιβλιοθηκών και χρήσης του ηλεκτρονικού υπολογιστή, του Διαδικτύου και γενικότερα των ηλεκτρονικών υπηρεσιών με τις κοινές συσκευές εισόδου.

• Γενικά
• Πληροφοριακή Συμπεριφορά
• Σχέση των Ατόμων με Κινητικές Αναπηρίες & των Βιβλιοθηκών
• On‐line Τεχνολογίες

Γενικά

Τα άτομα με κινητικές αναπηρίες (motor disabilities) χωρίζονται σε δυο βασικές κατηγορίες:

1. Άτομα με ανικανότητα επιδεξιότητας, δηλαδή με ανικανότητα λαβής, κρατήματος ή γενικότερες ανικανότητες στα χέρια

2. Άτομα με σκελετικές βλάβες (δηλαδή βλάβες κεφαλιού ή κορμού), με μηχανικές και κινητικές βλάβες των άκρων (παραλύσεις ή διάφορες άλλες βλάβες), ανεπάρκειες των άκρων και λοιπές παραμορφώσεις

Τα είδη κινητικής αναπηρίας διακρίνονται σε τετραπληγία, παραπληγία, ημιπληγία, κρανιοεγκεφαλική κάκωση, ακρωτηριασμός κάτω άκρου, άνω άκρου, μεταξύ των οποίων η τετραπληγία και η ημιπληγία συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο ποσοστό. Όσον αφορά την πρόσβαση στην πληροφορία, αυτή που την επηρεάζει περισσότερο είναι η αναπηρία των άνω άκρων διότι ο χρήστης δεν μπορεί να κρατήσει το βιβλίο ή να εργασθεί στον υπολογιστή. Επιπλέον, τα άτομα με κινητική αναπηρία θα μπορούσαν να διαχωριστούν σε άτομα με αναπηρία μετακίνησης (ικανότητα βηματισμού, να ανεβαίνουν σκάλες, ικανότητα για σκαρφάλωμα, για σκύψιμο, για ισορροπία), αναπηρία επιδεξιότητας (ικανότητα να πιάνουν κάτι, να κρατάνε κάτι, να μεταφέρουν και να στριφογυρίζουν κάτι) και τέλος, τεντώματος‐φτασίματος.

Τα στατιστικά στοιχεία που αφορούν τα άτομα με κινητική αναπηρία είναι πενιχρά και πολλές φορές δεν καλύπτουν με ακρίβεια και αξιοπιστία την κατάσταση στην Ελλάδα και στην Ευρωπαϊκή Ένωση γενικότερα. Βέβαια η έλλειψη ακριβών αριθμών των ατόμων αυτών και η δυσκολία ανάκτησής τους σε παγκόσμιο επίπεδο δεν πρέπει να λειτουργεί ως δικαιολογία για την μη παροχή υπηρεσιών σε αυτούς (Krishnan, 1996; Marshall, 1991; Wright & Davie, 1983). Η έρευνα και συλλογή στατιστικών σίγουρα είναι επιθυμητή και απαραίτητη αλλά η κατάλληλη δράση μπορεί να ληφθεί ακόμη και αν δεν είναι διαθέσιμα ακριβή δεδομένα για τα ΑμεΑ.

Στη χώρα μας, κατά πλειονότητα, οι εκπαιδευτικές ανάγκες των ατόμων με κινητική αναπηρία ανάγονται στην κατώτερη βαθμίδα. Σε ποσοστό περίπου 90% το άτομο που έχει κάποια μορφή αναπηρίας ζει μαζί με την οικογένειά του. Τα άτομα με κινητική αναπηρία σε ποσοστό 44% είναι μερικώς αυτοεξυπηρετούμενα, το 17.4% πλήρως αυτοεξυπηρετούμενα και το 38.5% μη αυτοεξυπηρετούμενα. Το 33% χρησιμοποιεί αναπηρικό αμαξίδιο ενώ το 60.6% δεν το χρησιμοποιεί ποτέ. Επίσης, το 74,3% των ΑμεΑ δεν έχει αναζητήσει ποτέ εργασία (Μαρινάκου, 2003).

Ο μεγαλύτερος αριθμός ατόμων με κινητική αναπηρία στη χώρα μας προέρχεται από τροχαία ατυχήματα και οι ηλικίες των ΑμεΑ από τροχαία κυμαίνονται από 18‐35 ετών. Πρόκειται δηλαδή για ένα κατεξοχήν ενεργό εργατικό δυναμικό, άτομα που εργάζονταν ή επρόκειτο να μπουν στην αγορά εργασίας, αντιπροσωπεύοντας σημαντικό εκπαιδευτικό, επαγγελματικό και κοινωνικό κεφάλαιο, το οποίο παραμένει αναξιοποίητο.


Πληροφοριακή Συμπεριφορά

Παρόλο που υπάρχουν αρκετές αναφορές στη βιβλιογραφία για υπηρεσίες βιβλιοθηκών, ελάχιστες από αυτές αναφέρονται σε άτομα με κινητικές αναπηρίες και ιδιαίτερα σε νέους σε αναπηρικό αμαξίδιο.

Η πρόσβαση στην πληροφορία πάντοτε απασχολούσε την κοινότητα των ατόμων με κινητική αναπηρία. Όταν κάποιος ζει κάτω από συνθήκες κινητικής αναπηρίας, όλα γίνονται δύσκολα και απροσπέλαστα. Τα άτομα αυτά έχουν προβλήματα χειρισμού (κράτημα και ξεφύλλισμα) των έντυπων συλλογών των βιβλιοθηκών και χρήσης του ηλεκτρονικού υπολογιστή, του Διαδικτύου και γενικότερα των ηλεκτρονικών υπηρεσιών με τις κοινές συσκευές εισόδου.

Οι πληροφοριακές τους ανάγκες δεν διαφέρουν πολύ παρόλο που τα μέσα με τα οποία λαμβάνουν και μεταδίδουν την πληροφορία μπορεί να διαφέρουν. Τα άτομα με κινητική αναπηρία έχουν τις ίδιες ανάγκες, απλά χρειάζονται ειδικό εξοπλισμό που να τα καθιστά ικανά να πετυχαίνουν το στόχο τους. Σίγουρα μια αναπηρία μπορεί αυτόματα να θέσει περιορισμούς που επηρεάζουν την επιλογή του υλικού. Αναλυτικότερα, η πλειονότητα των ατόμων με φυσικές αναπηρίες μπορεί να χρησιμοποιεί το έντυπο υλικό αλλά δεν παύουν να υπάρχουν και εκείνα που δεν μπορούν, γι’ αυτό είναι σημαντικό να τους παρέχει η βιβλιοθήκη ένα πιο προσβάσιμο τρόπο ανάγνωσης.

Τα άτομα με κινητική αναπηρία έχουν ανάγκη από φθηνή και αντικειμενική πληροφόρηση. Το κύριο πρόβλημα είναι πώς θα ενημερώνεται το κάθε μεμονωμένο άτομο με αναπηρία για όλα όσα εκδίδονται και όσα το αφορούν. Δυστυχώς είναι τεράστιος ο όγκος των νέων δεδομένων που ανατρέπουν τα προγενέστερα για τους ανθρώπους που ζουν κάτω από συνθήκες αναπηρίας. Καθημερινά δημοσιεύονται πολλά κείμενα που αφορούν τους ανθρώπους με αναπηρία. Η πραγματικότητα είναι πως καθημερινά υπάρχουν το λιγότερο οκτώ ειδήσεις που αφορούν τα ΑμεΑ. Επιπλέον, υπάρχουν περισσότερα από δέκα άρθρα που με κάποιο τρόπο μπορούν να συμβάλλουν στην εξοικείωση του Έλληνα με αναπηρία με τον προφορικό και γραπτό λόγο. Υπάρχουν πολλές ειδήσεις και άρθρα που είναι σημαντικό να διαβάζονται από ΑμεΑ διότι με αυτόν τον τρόπο εξοικειώνονται περισσότερο με το λόγο και μπορούν να κάνουν ενημερωμένες επιλογές ανεξαρτησίας. Όσοι δεν καταφέρνουν να ενημερώνονται από βιβλιοθήκες, βιβλία, περιοδικά, πληροφορούνται από φήμες, από την τηλεόραση, από συζητήσεις με γνωστούς, συγγενείς, κ.ο.κ., όπου αυτοί οι τρόποι είναι οι πλέον απαράδεκτοι.

Μια λύση για αυτή την κατηγορία ατόμων είναι μια καλή ενημέρωση από τα ειδικά περιοδικά για την αναπηρία π.χ. το Paraplegia News, το Mainstream, το Accent on Living, κ.ά. που κυκλοφορούν στο εξωτερικό. Ωστόσο και σε αυτή την περίπτωση συναντούν δυσκολίες διότι ο πολύ ειδικός τύπος είναι περιορισμένος (π.χ. το περιοδικό Spinal Cord δημοσιεύει ιατρικές μελέτες για κακώσεις νωτιαίου μυελού) και επιπλέον απαιτεί από τον αναγνώστη πολύ καλή γνώση Αγγλικών και πολλών επιστημονικών όρων, που τα άτομα με κινητική αναπηρία δεν κατέχουν.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα των Ελλήνων με αναπηρία είναι η ελλιπής πρόσβαση στις πληροφορίες και γενικότερα στην πληροφόρηση. Για την ακρίβεια, η πληροφόρηση που παρέχεται είναι μετ’ εμποδίων. Πάντα το μεγάλο πρόβλημα ήταν η πρόσβαση των Ελλήνων με αναπηρία στην αυθεντική πληροφορία, στο πλήρες κείμενο της νομολογίας, στην πρωτότυπη είδηση, στο αυθεντικό άρθρο και στην πραγματική ανακοίνωση, μιας και τις περισσότερες φορές τα κείμενα ξαναγράφονται για να εξυπηρετήσουν τις πληροφοριακές ανάγκες του μέσου αναγνώστη.

Η B. Krishnan, στο πλαίσιο έρευνας όπου συμμετείχαν 74 άτομα με φυσική αναπηρία (ηλικίας 16‐45 ετών), προσπάθησε να μελετήσει τον τρόπο και τις πηγές από τις οποίες πληροφορούνται για τις αναπηρίες τους καθώς και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν στην πληροφόρησή τους. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, το 52.7% των συμμετεχόντων ανακτά αυτές τις πληροφορίες από το ιατρικό προσωπικό των νοσοκομείων ενώ το 46% από οικογενειακά μέλη. Το 33.8% εκείνων που διαβάζουν βιβλία και περιοδικά, δεν καταφέρνει να βρει στη βιβλιοθήκη τις πληροφορίες που αναζητά ενώ το 63.5% τις ανακτά από άλλες πηγές. Το 97.3% των ανταποκριθέντων τόνισε την ανάγκη περισσότερης πληροφόρησης για τις αναπηρίες τους ενώ το 95.9% επεσήμανε πως τέτοιες πληροφορίες βοηθούν στη βελτίωση του ποιοτικού επιπέδου της ζωής τους. Τέλος, η πλειονότητα αυτών δεν επισκέπτεται τις βιβλιοθήκες διότι πολύ απλά δεν μπορεί να μεταβεί σε αυτές (Krishnan, 1996).

Το προσωπικό δεν πρέπει να εικάζει ότι ένα άτομο σε αναπηρικό αμαξίδιο αυτόματα θέλει να ανακτήσει περισσότερες πληροφορίες για την αναπηρία του. Αν μια βιβλιοθήκη αποφασίσει να αναπτύξει μια συλλογή με υλικό βασισμένο στις αναπηρίες, έρευνες δείχνουν ότι δεν υπάρχει επείγουσα ανάγκη να το κάνει. Αν είναι να γίνει μια τέτοια συλλογή, μπορεί να αποδειχτεί πιο χρήσιμη για τους ικανούς σωματικά εφήβους που θέλουν να μάθουν περισσότερα για τα ΑμεΑ παρά τα άτομα με κινητική αναπηρία να μάθουν για τους ίδιους τους εαυτούς τους. Αυτό βέβαια έρχεται σε αντίθεση με τα πορίσματα όλων των άλλων ερευνών που προτείνουν ότι η βιβλιοθήκη πρέπει να παρέχει υλικό σχετικό με την κοινότητα των ΑμεΑ που φιλοξενεί (Krishnan, 1996).

Σημαντικά συμπεράσματα για την πληροφοριακή συμπεριφορά των ατόμων με κινητική αναπηρία εξάγονται επίσης από έρευνα που διεξήχθη στη Σιγκαπούρη, μια χώρα που υστερεί στην πρόβλεψη υπηρεσιών δημοσίων βιβλιοθηκών για ΑμεΑ. Στην έρευνα αυτή συμμετείχαν έντεκα άτομα σε αναπηρικό αμαξίδιο 12‐20 ετών με διαφορές στο βαθμό αναπηρίας τους και στο εκπαιδευτικό τους υπόβαθρο (Leong & Higgins, 2002). Σύμφωνα με τα πορίσματα της έρευνας αυτής, οι πληροφοριακές ανάγκες τους εξαρτώνται κατά πολύ από παράγοντες όπως το γένος, τα προσωπικά ενδιαφέροντα, η ηλικία και η φοίτηση τους σε σχολείο ή όχι. Η αναπηρία αυτή καθεαυτή δεν φαίνεται να είναι καθοριστικός παράγοντας στις πληροφοριακές τους ανάγκες παρόλο που είναι κριτικός παράγοντας στον τρόπο με τον οποίο μεταβαίνουν στη βιβλιοθήκη.

Τα χόμπι και τα ενδιαφέροντα των νέων με κινητική αναπηρία είναι παρόμοια με αυτά ενός τυπικού εφήβου και όπως είναι λογικό, κλίνουν προς δραστηριότητες που απαιτούν λιγότερη φυσική δραστηριότητα. Στην έρευνα οι συμμετέχοντες αναφέρουν πιο συχνά τα παιχνίδια στον υπολογιστή και μόνο τέσσερις από τους συμμετέχοντες ανέφεραν την ανάγνωση ως χόμπι. Οι νέοι με κινητική αναπηρία φαίνεται πως προτιμούν περισσότερο περιοδικά αναψυχής παρά οποιοδήποτε άλλο είδος περιοδικού. Ακόμη και τα ηλεκτρονικά μέσα τα χρησιμοποιούν πρωταρχικά για ψυχαγωγικούς σκοπούς, και στη συνέχεια για πρόσκτηση γνώσης και για εργασιακούς λόγους. Η ανάγνωση εφημερίδας δεν αποτελεί δημοφιλή δραστηριότητα των νέων με κινητική αναπηρία. Ως προς το είδος των βιβλίων που διαβάζουν προτιμούν κυρίως μυθιστορήματα, ρομαντικές ιστορίες, μυστηρίου και τρόμου.

Ο χαμηλός αριθμός των βιβλίων που διαβάζουν δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι δεν τους αρέσει η ανάγνωση. Η αιτία θα μπορούσε να είναι η ανεπάρκεια αναγνωστικού υλικού. Παραδείγματος χάρη αν υποτεθεί ότι ένα άτομο με κινητική αναπηρία στα άνω άκρα ενδιαφέρεται να βρει πληροφορίες για την τοπική ιστορία ή τη γενεαλογία, οι οποίες υπάρχουν διαθέσιμες σε αναγνώστη μικροφιλμ, θα διερωτάτο κανείς πώς το άτομο αυτό θα μπορούσε να φτάσει όλα τα κουμπιά ελέγχου ή να φορτώσει το φιλμ στη μηχανή. Πολλά τοπικά κυβερνητικά αρχεία και γενεαλογικό υλικό είναι πια διαθέσιμα σε εκδόσεις μικροφόρμας αλλά η διάταξη αυτή, πέρα από την καλή οπτική ποιότητα, δεν παρέχει ευκολία πρόσβασης για τους χρήστες αυτούς. Έτσι αυτόματα ο χρήστης με την κινητική αναπηρία αποκλείεται από το υλικό αυτό.


Σχέση των Ατόμων με Κινητικές Αναπηρίες & των Βιβλιοθηκών

Τα άτομα με κινητική αναπηρία γνωρίζουν ελάχιστα για τις υπηρεσίες βιβλιοθηκών που έχουν στη διάθεσή τους. Συνήθως δεν γνωρίζουν τον εξοπλισμό της βιβλιοθήκης, τα δικαιώματά τους ως χρήστες ή νομίζουν ότι στις βιβλιοθήκες μπορούν να βρουν μόνο βιβλία και υπολογιστές. Επίσης, πολλές φορές δεν θεωρούν τα βιβλιοθηκονομικά προγράμματα και τις εκδηλώσεις της βιβλιοθήκης ενδιαφέροντα, κάτι που πρέπει να διερευνηθεί περισσότερο για να εξεταστεί αν το πρόβλημα έγκειται στο περιεχόμενο των προγραμμάτων ή σε κάτι άλλο.

Το αισιόδοξο είναι πως όσοι έχουν χρησιμοποιήσει τις βιβλιοθήκες έχουν θετική γνώμη για αυτές ενώ όσοι πάλι αρνούνται να τις επισκεφτούν, το κάνουν πιο πολύ από έλλειψη ενδιαφέροντος παρά από αρνητική γνώμη. Όσοι δεν συνηθίζουν να διαβάζουν ή δεν είναι συνεπείς αναγνώστες, είναι αυτονόητο πως δεν έχουν κίνητρο να επισκεφτούν τις βιβλιοθήκες, τις οποίες θεωρούν απλά αποθετήρια βιβλίων. Σε άλλη έρευνα οι περισσότεροι από τους μισούς ερωτηθέντες δήλωσαν πως δεν χρησιμοποιούν τακτικά τη δημόσια βιβλιοθήκη λόγω της έλλειψης χρόνου και κινήτρου (Mohsen, 1997). Από τη στιγμή όμως που το προσωπικό τους ενημερώνει για την πλήρη γκάμα υπηρεσιών και εξοπλισμού της βιβλιοθήκης, το ενδιαφέρον τους αυξάνεται.

Κάποιοι άλλοι με κινητική αναπηρία χρησιμοποιούν τη βιβλιοθήκη ως τελευταία λύση επειδή η χρήση της είναι δύσκολη. Με την έννοια δύσκολη μπορεί βέβαια οι χρήστες να εννοούν ότι δυσκολεύονται στη φυσική πρόσβαση και/ ή δυσκολία στην κατανόηση οργάνωσης των πραγμάτων στη βιβλιοθήκη. Παραδείγματος χάρη, ένα άτομο σε αναπηρικό αμαξίδιο έχει άνοιγμα γύρω στα 60,69 εκατοστά που σημαίνει ότι τα βιβλία, οι σταθμοί εργασίας και τα υπόλοιπα εργαλεία πρέπει να είναι εντός αυτής της περιοχής αλλιώς η χρήση τους γίνεται πολύ δύσκολη. Επίσης, ένα άτομο σε αναπηρικό αμαξίδιο φτάνοντας πάνω και κάτω περιορίζεται σε μια ακτίνα γύρω στις 152.4 εκατοστά. Οτιδήποτε μέσα στη βιβλιοθήκη πάνω από 5 πόδια ή περισσότερο από 50.8 εκατοστά κάτω από τη μέση του χρήστη είναι απροσπέλαστο (π.χ. δελτιοκατάλογος σε ύψος που δεν τον φτάνουν οι χρήστες στο αναπηρικό αμαξίδιο).

Πολλά άτομα με κινητικές αναπηρίες γίνονται συχνοί χρήστες βιβλιοθηκών διότι οι βιβλιοθήκες αποτελούν ήσυχα μέρη για σκάκι, παιχνίδια, κτλ. Επίσης, οι βιβλιοθήκες αποτελούν ασφαλή μέρη διότι δεν υπάρχει κάποιος να τους σπρώξει από το δρόμο τους ή να τους παραγκωνίσει. Πολλοί άνθρωποι σε αναπηρικό αμαξίδιο αναφέρουν πως οι βιβλιοθήκες αποτελούν ένα διάλειμμα από την ανησυχία τους να έρχονται αντιμέτωποι με πεζοδρόμια και εμπορικά κέντρα. Πολλές μεγάλες βιβλιοθήκες της βόρειας Αμερικής άρχισαν να προσαρμόζουν τις εγκαταστάσεις τους για πρόσβαση σε αναπηρικά αμαξίδια στις αρχές του 1960. Σαράντα οκτώ χρόνια αργότερα οι περισσότερες από αυτές τις δημόσιες βιβλιοθήκες έχουν χώρους στάθμευσης για άτομα με αναπηρία, ράμπες, πλατιές εισόδους, κατάλληλη σήμανση, κ.ά (Robertson, 2004).

Επίσης, η στάση και η συμπεριφορά του προσωπικού προς τους χρήστες σε αναπηρικά αμαξίδια έχει βελτιωθεί κατά πολύ. Πολλές φορές μάλιστα οι βιβλιοθηκονόμοι παραβλέπουν την πολιτική της βιβλιοθήκης και βοηθούν το χρήστη (ηλικιωμένοι χρήστες σε αναπηρικά αμαξίδια που νυστάζουν εύκολα και κοιμούνται στα τραπέζια, νεότεροι χρήστες που μπορεί να απαιτούν συνεχή επιτήρηση) παραπάνω από το προβλεπόμενο επίπεδο. Βέβαια σε κάποιους χρήστες δεν αρέσει η υπερβολική προσοχή. Δεν θέλουν να τους ακολουθούν από πίσω οι βιβλιοθηκονόμοι και να ελέγχουν κάθε κίνησή τους.

Γι’ αυτό οι βιβλιοθήκες πρέπει να είναι άνετα και φιλόξενα μέρη, όπου ο χρήστης με την κινητική αναπηρία θα μπορεί να βρει χαμηλούς πάγκους, ειδικά ασανσέρ, ειδικά καθίσματα και δυνατότητα ανάκτησης υλικού με εναλλακτικούς τρόπους, π.χ. μέσω τηλεφώνου.

Όσον αφορά την προβολή των υπηρεσιών των βιβλιοθηκών στα άτομα με κινητική αναπηρία, η διαφήμιση βιβλιοθηκονομικών γεγονότων, νέων υπηρεσιών και εγκαταστάσεων στον Τύπο έχει περιορισμένη αποτελεσματικότητα διότι οι περισσότεροι εξ αυτών δεν διαβάζουν εφημερίδες. Τα φυλλάδια και τα πόστερς είναι διαθέσιμα μόνο στο εσωτερικό της βιβλιοθήκης, όπου πολλές φορές οι χρήστες με κινητική αναπηρία δεν καταφέρνουν να μπουν.

Γι’ αυτό οι βιβλιοθηκονόμοι πρέπει να συμπεριλαμβάνουν τα άτομα με κινητική αναπηρία σε mailing lists για να τα ενημερώνουν για τρέχοντα γεγονότα. Επίσης, για όσους έχουν σύνδεση από το σπίτι, η βιβλιοθήκη πρέπει να φροντίζει να προωθεί τις δραστηριότητες και τα προγράμματά της μέσω της ιστοσελίδας της. Τέλος, καλό είναι η προβολή και προώθηση των υπηρεσιών των βιβλιοθηκών να απευθύνεται και στους γονείς των ΑμεΑ ή άλλα βοηθητικά πρόσωπα καθώς αυτοί είναι που τους μεταφέρουν από το σπίτι στις βιβλιοθήκες.

Βέβαια με τη διαφήμιση, δεν σημαίνει ότι το ενδιαφέρον θα αυξηθεί απότομα ή ότι θα διαρκέσει για πολύ. Γι’ αυτό οι βιβλιοθήκες δεν πρέπει να μοιράζουν σωρεία γραπτών φυλλαδίων ή παρουσιάσεων ούτε να δίνουν στους χρήστες μεγάλο όγκο πληροφοριών που τους είναι δύσκολο να απορροφήσουν.

Άλλο εμπόδιο που συναντούν οι εν λόγω χρήστες είναι το πρόβλημα της μετακίνησής τους στη βιβλιοθήκη. Το πόσο κοντά είναι η βιβλιοθήκη στο σπίτι του χρήστη είναι καθοριστικός παράγοντας για το αν θα την επισκεφτούν ή όχι. Μερικοί δεν βρίσκουν τόσο δύσκολη την πλοήγηση μέσα στη βιβλιοθήκη, όσο μέχρι να μπουν σε αυτή. Παρόλα αυτά πολλές σχολικές βιβλιοθήκες βρίσκονται στο δεύτερο ή τρίτο όροφο κτιρίων, καθιστώντας δύσκολη την πρόσβαση για τα άτομα σε αναπηρικό αμαξίδιο.

Επίσης, η προσπέλαση στη βιβλιοθήκη δεν είναι εύκολη για τα άτομα που κάθονται σε τροχοκάθισμα, κινούμενα με αυτοοδηγούμενα καροτσάκια, με συνοδό, με μπαστούνια, κ.ά. όταν οι πόρτες δεν είναι πλατιές. Αναλυτικότερα το άνοιγμα της πόρτας πρέπει να είναι 71.12‐91.44 εκατοστά ή τουλάχιστον η μια είσοδος πρέπει να είναι αρκετά φαρδιά για να περνάει το αναπηρικό αμαξίδιο (81.28‐91.44 εκατοστά).

Άλλα προβλήματα που εντοπίζονται πιο συχνά αφορούν το κτίριο, τα έπιπλα, τους υπολογιστές, φυσικά εμπόδια καθώς επίσης και το κόστος (π.χ. να πληρώνει ο χρήστης κάποιο ποσό ανά ώρα για να χρησιμοποιεί τους υπολογιστές της βιβλιοθήκης).

Επίσης, συνήθως οι βιβλιοθηκονόμοι που είναι υπεύθυνοι για τα ΑμεΑ εργάζονται με μερική απασχόληση (part‐time) με αποτέλεσμα πολλές φορές, λόγω του περιορισμένου ωραρίου, οι χρήστες με αναπηρία να χρειάζεται να περιμένουν στη σειρά προκειμένου να ρωτήσουν κάτι. Σε πολλές βιβλιοθήκες, το ωράριο των βιβλιοθηκονόμων που είναι υπεύθυνοι για τις υπηρεσίες των ΑμεΑ δεν ξεπερνά τις 3,5 ώρες την ημέρα. Η έλλειψη αυτή προσωπικού δημιουργεί και κάποια προβλήματα ασφαλείας για τους χρήστες με κινητικές αναπηρίες. Παραδείγματος χάρη, δεν υπάρχει αρκετό προσωπικό στη βιβλιοθήκη τις βραδινές ώρες ώστε να συνοδεύσει τους φοιτητές με κινητική αναπηρία στο αυτοκίνητο ή το ταξί που τους περιμένει.

Τέλος, ένα πιο λεπτό και ευαίσθητο θέμα είναι οι αντιδράσεις των υπολοίπων χρηστών και των βιβλιοθηκονόμων απέναντι στα άτομα με κινητική αναπηρία. Χαρακτηριστικές είναι οι δηλώσεις χρηστών με κινητική αναπηρία πως οι άλλοι δεν τους αφήνουν χώρο να περάσουν με το αναπηρικό τους αμαξίδιο μέσα στη βιβλιοθήκη, ότι τους αγνοούν, κ.ο.κ. Επιπλέον, οι αντιδράσεις του κοινού επηρεάζουν όχι μόνο τα ΑμεΑ αλλά και εκείνους που τα συνοδεύουν.

Τα άτομα με κινητική αναπηρία έχουν στιγματιστεί ότι στηρίζονται στους άλλους και γι’ αυτό συνήθως δεν ζητάνε βοήθεια γιατί δεν θέλουν να επιβαρύνουν τους βιβλιοθηκονόμους. Ιδιαίτερα για τα άτομα εκείνα που δεν έχουν παρακολουθήσει σχολείο και δεν έχουν εμπειρία στις κοινωνικές επαφές, οι επισκέψεις σε δημόσιες βιβλιοθήκες μπορεί να είναι τραυματικές. Οι εν λόγω χρήστες είναι επιφυλακτικοί να προσεγγίσουν τους βιβλιοθηκονόμους για βοήθεια, γι’ αυτό το προσωπικό πρέπει να γνωρίζει ότι πιθανότατα δεν θέλουν να τους πλησιάζουν ξένοι.

Όταν ο βιβλιοθηκονόμος συνομιλεί περισσότερο από 1‐2 λεπτά με ένα χρήστη σε αναπηρικό αμαξίδιο, είναι σημαντικό ο πρώτος να σκύβει στο ύψος του δεύτερου ή να κάθεται σε μια καρέκλα ώστε τα μάτια τους να βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο και να μην χρειάζεται ο χρήστης να τεντώνει το λαιμό του. Ωστόσο, δεν πρέπει και να επεμβαίνει στο χώρο του π.χ. σκύβοντας αδιάκριτα πάνω από το αναπηρικό αμαξίδιό του.

Τέλος, οι βιβλιοθηκονόμοι πρέπει να αποφεύγουν όρους όπως “ανάπηρα άτομα”, “ειδικές υπηρεσίες”, κτλ και να υιοθετούν όρους που είναι αποδεκτοί όχι μόνο από τα ΑμεΑ αλλά και από τους γονείς τους και τον περίγυρό τους.

Βέβαια, υπάρχει ο κίνδυνος όλη αυτή η καλά προτιθέμενη συμπεριφορά του βιβλιοθηκονόμου να αποφέρει το αντίθετο αποτέλεσμα. Οι χρήστες σε αναπηρικό αμαξίδιο λαμβάνουν συχνά ασυνήθιστα γενναιόδωρη βοήθεια από άλλους όταν βρίσκονται σε δημόσια μέρη με αποτέλεσμα αυτή η ανεξήγητα ευγενική συμπεριφορά να τους κάνει να νιώθουν στο στόχαστρο και αμήχανα (Cahill & Eggleston, 1995).

Εν κατακλείδι, τα άτομα με κινητικές αναπηρίες χρειάζονται βοήθεια στη φωτοτύπηση, το δανεισμό βιβλίων και στην πλοήγηση στο χώρο της βιβλιοθήκης. Πολλές φορές το ασανσέρ που οδηγεί στη βιβλιοθήκη δεν βρίσκεται σε κεντρικό σημείο, οι εσωτερικές πόρτες της βιβλιοθήκης είναι βαριές για τα άτομα αυτά, κ.ά. Επίσης, όταν υπάρχουν πολλά άτομα στη σειρά που περιμένουν να χρησιμοποιήσουν τους υπολογιστές, τα άτομα με κινητική αναπηρία δεν μπορούν να περιμένουν ή δεν μπορούν να σταθούν για πολλή ώρα.


On‐line Τεχνολογίες

Τα άτομα με κινητική αναπηρία μπορεί να έχουν δυσκολία φυσικής πρόσβασης σε ένα σταθμό εργασίας, σε ένα πληκτρολόγιο, στο πάτημα ταυτόχρονα πολλαπλών πλήκτρων ενός υπολογιστή (π.χ. ALT‐SHIFT‐DEL) ή στο συντονισμό της κίνησης του ποντικιού με το πάτημα ενός πλήκτρου. Ωστόσο, στη σημερινή εποχή, τα άτομα με κινητική αναπηρία όπως αγοράζουν αναπηρικό αμαξίδιο, πλέον με τον ίδιο ρυθμό πρέπει να αγοράζουν ηλεκτρονικό υπολογιστή διότι ο Η/Υ αποτελεί εργαλείο ενημέρωσης, επικοινωνίας και επιβίωσης. Ο υπολογιστής πρέπει να αποτελεί το “στυλό” και το “χαρτί” για όσους αδυνατούν να χρησιμοποιήσουν τα χέρια τους.

Το Διαδίκτυο για τους τετραπληγικούς είναι ένα μοναδικό εργαλείο, το οποίο τους εξομοιώνει με τους ικανούς σωματικά χρήστες, χωρίς να τους διακρίνει ευμενώς ή δυσμενώς. Μέσα από τον ηλεκτρονικό υπολογιστή αποκτούν πρόσβαση σε τεράστιους όγκους δεδομένων που τους παρέχουν οι ακαδημαϊκές ή άλλες βιβλιοθήκες αλλά και σε μεμονωμένα έντυπα. Το κυριότερο είναι πως μέσα από το Διαδίκτυο δεν χρειάζεται ούτε να φυλλομετρήσουν το έντυπο ούτε να αλλάξουν σελίδα, μια διαδικασία ιδιαιτέρως κοπιαστική για τους τετραπληγικούς. Όλα μπορούν να γίνουν με απλά κλικ και με λέξεις κλειδιά. Ο ηλεκτρονικός τύπος και το Διαδίκτυο έχουν πολλά πλεονεκτήματα επειδή παρουσιάζουν την πιο πρόσφατη είδηση και δίνουν πολλές δυνατότητες στον αναγνώστη να επιλέξει τον τρόπο εμφάνισης της ύλης με σειρά καταχώρισης, σχετικότητας, ανά θεματική ενότητα, με λέξεις‐κλειδιά, κ.ο.κ. Το κυριότερο είναι πως το αποτέλεσμα αναζήτησης μπορεί να είναι άψογα ταξινομημένο και ο αναγνώστης έχει τη δυνατότητα να πάρει την είδηση που θέλει με τον τρόπο που θέλει. Η άνεση είναι ο κύριος λόγος που τα άτομα με κινητικές αναπηρίες προτιμούν το Διαδίκτυο από τις έντυπες πηγές, καθώς τους βοηθά να ξεπερνούν οποιαδήποτε αρχιτεκτονικά εμπόδια.

Ένα μειονέκτημα όμως που παρουσιάζει το Διαδίκτυο είναι ότι πρέπει να ψάξουν πολύ για να βρουν αυτό που χρειάζονται, ψάξιμο όμως που δεν συγκρίνεται και πάλι με αυτό στο έντυπο υλικό. Ένα δεύτερο μειονέκτημα είναι ότι οι άνθρωποι με φυσικές αναπηρίες δεν μπορούν πάντα να κινούνται γρήγορα ή με τόση ακρίβεια ώστε να αλληλεπιδρούν αποτελεσματικά με κινούμενα αντικείμενα. Γι’ αυτό, μπορεί να χρειάζονται κάποια άλλη συσκευή, πλην του ποντικιού ή του πληκτρολογίου για να πλοηγούνται στο Διαδίκτυο.

Γενικότερα, οι συσκευές με τις οποίες ο χειριστής καταχωρεί τα δεδομένα, δηλαδή το πληκτρολόγιο και το ποντίκι, αποτελούν το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν τα άτομα με κινητική αναπηρία σε έναν Η/Υ. Τα άτομα αυτά δεν μπορούν να πληκτρολογήσουν, να χρησιμοποιήσουν το ποντίκι, να πατήσουν ένα διακόπτη ή να δώσουν εντολές που περιλαμβάνουν πολλαπλές επιλογές πλήκτρων. Γι’ αυτό όλες οι λειτουργίες πρέπει να είναι διαθέσιμες μέσω εναλλακτικών πληκτρολογίων και ποντικιών ή άλλων ρυθμισμένων εντολών (π.χ. να κινούνται από σύνδεσμο σε σύνδεσμο με το tab).

Τα μεγάλα πληκτρολόγια γύρω από τα πλήκτρα έχουν μεγάλες επιφάνειες δήθεν για να προλαμβάνουν το σύνδρομο του καρπιαίου σωλήνα αλλά πολλές φορές δεν είναι προσπελάσιμα διότι επιδεινώνουν τη σκολίωση. Όταν πρόκειται για χειριστές αναπηρικών αμαξιδίων που θα εργαστούν στον Η/Υ, είναι πολύ σημαντικό το πληκτρολόγιο να καταλαμβάνει τόση έκταση όση έχουν και τα πλήκτρα. Επίσης η σωστή θέση του πληκτρολογίου συνδράμει στη μείωση της κούρασης και στην ελάττωση της φυσικής προσπάθειας που σχετίζεται με τον ηλεκτρονικό υπολογιστή.

Πολλοί τετραπληγικοί παραπονιούνται πως κουράζονται πολύ, ιδιαιτέρως όσοι ασχολούνται με τη συγγραφή και τις εκδόσεις έργων και πολλές φορές παθαίνουν υπερκόπωση διότι η αλλαγή σελίδων για αυτούς είναι πολύ κοπιαστική. Σε αυτή την περίπτωση είναι χρήσιμες οι συσκευές αλλαγής σελίδων, οι οποίες εξυπηρετούν ικανοποιητικά έναν ερασιτέχνη, όχι όμως ένα συνεπή και συστηματικό αναγνώστη.

Οι νέοι με κινητικές αναπηρίες αντιμετωπίζουν τον υπολογιστή ως ένα μέσο για να παίζουν παιχνίδια. Συνήθως δεν είναι σε θέση να δουν την πλήρη δυναμική του ως εργαλείο. Ωστόσο και εκείνοι που αντιλαμβάνονται το Διαδίκτυο ως κύριο εργαλείο πληροφόρησης, δεν δείχνουν να κατανοούν πώς να αναζητούν ή να αξιολογούν την ανακτημένη πληροφορία.

Τα άτομα με κινητική αναπηρία προτιμούν τα φόρουμ συζητήσεων για την πληροφόρησή τους. Το φόρουμ συζητήσεων π.χ. του ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΤΩΡΑ στην Ελλάδα είναι ένα καταπληκτικό σύστημα επικοινωνίας και ανταλλαγής απόψεων και ένας χώρος ανάδειξης νέων εκδοχών της αναπηρίας που το επισκέπτονται περισσότεροι από 45.0000 επισκέπτες το μήνα.

Επίσης, μια επιθυμία των ατόμων με κινητική αναπηρία είναι όταν πηγαίνουν σε μια βιβλιοθήκη, να μη χρειάζεται να μοιράζονται τον ίδιο υπολογιστή με άλλα 3‐4 άτομα διότι όπως αναφέρει και ένας μαθητής “ο υπολογιστής είναι η αναπηρική καρέκλα του μυαλού” και όπως δεν μπορούν να μοιραστούν μια αναπηρική καρέκλα πολλά άτομα, είναι λάθος να μοιράζονται πολλά άτομα τον ίδιο υπολογιστή (Anterson‐Inman, 1999).