Creativity

Innovation

Originality

Imagination

 

Salient

Salient is an excellent design with a fresh approach for the ever-changing Web. Integrated with Gantry 5, it is infinitely customizable, incredibly powerful, and remarkably simple.

Download

Διδακτορική διατριβή τής Άννας Κουλικούρδη με θέμα «Πληροφοριακή Συμπεριφορά των Ατόμων με Αναπηρία (ΑμεΑ) και οι Υποστηρικτικές Τεχνολογίες σε Περιβάλλον Βιβλιοθηκών». Πεντηκοστό τέταρτο μέρος (Όγδοο παράρτημα: Υλικό εναλλακτικής μορφής).

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 8
Υλικό Εναλλακτικής Μορφής

Υλικό Εναλλακτικής Μορφής (Alternative Format Material)

Τι είναι το υλικό εναλλακτικής μορφής; Είναι το υλικό οποιασδήποτε άλλης μορφής, πλην της συμβατικής, π.χ. braille βιβλία, βιβλία μεγαλογράμματης γραφής (large‐print), ομιλούντα βιβλία (talking books), ψηφιακά ομιλούντα βιβλία (digital talking books), απτικό υλικό (tactile material), κασέτες, υποτιτλισμένα βίντεο (captioned videos), high‐content/low skill ή hi interest/low vocabulary βιβλία.

Ποιός παράγει αυτό το υλικό; Κατά κύριο λόγο το υλικό αυτό που απευθύνεται σε ΑμεΑ παράγεται από μικρά, ιδιωτικά τυπογραφεία ή από μη κερδοσκοπικές εταιρείες, που δεν έχουν όμως την κατάλληλη χρηματοδότηση ή πείρα για να το προωθήσουν. Υπάρχουν βέβαια και εκδοτικοί οίκοι ή ακόμη και βιβλιοθήκες που αναλαμβάνουν την έκδοση τέτοιου υλικού αλλά σε μικρότερο βαθμό. Λόγω του υψηλού κόστους παραγωγής τους και του μικρού αναγνωστικού κοινού αυτών, οι εναλλακτικές μορφές υλικού έχουν κατά παράδοση συνδεθεί με τον εθελοντικό τομέα και τους φορείς ΑμεΑ, όπου έχουν αναπτυχθεί εθνικά συστήματα παραγωγής όπως το RNIB Talking Book Service, κ.ά.

Κόστος και χρόνος παραγωγής: Το υλικό αυτό συνήθως είναι πολύ ακριβό και χρονοβόρο στην παραγωγή του, γι’ αυτό και οι επιλογές σε τίτλους υλικού εναλλακτικής μορφής είναι πολύ περιορισμένες. Πολλές φορές καθυστερεί τόσο πολύ μέχρι ένας τίτλος να καταστεί διαθέσιμος, αποτρέποντας έτσι τις περισσότερες βιβλιοθήκες να ενσωματώνουν το υλικό αυτό στις παραδοσιακές συλλογές τους.

Μελλοντικές προβλέψεις: Ακόμη και αν στο μέλλον παράγεται ένας πολύ μεγαλύτερος αριθμός βιβλίων σε εναλλακτική μορφή από ότι σήμερα σε επικρατούσες γλώσσες όπως η αγγλική, πάλι είναι απίθανο να φτάσει το ποσοστό των καθιερωμένων, έντυπων δημοσιευμάτων της αγοράς. Το αποτέλεσμα θα είναι οι βιβλιοθήκες για τυφλούς να συνεχίζουν να διαδραματίζουν τον ρόλο του παραγωγού‐εκδότη υλικού εναλλακτικής μορφής προκειμένου να καλύπτουν τις ανάγκες των χρηστών τους.


Μεγαλογράμματη γραφή

Τι είναι η μεγαλογράμματη γραφή; Η μεγαλογράμματη γραφή (large‐print ή large‐type ή large‐font) περιγράφει τον τύπο εκείνο βιβλίου ή οποιουδήποτε άλλου δημοσιευμένου μέσου στο οποίο οι χαρακτήρες εκτύπωσης είναι αξιοσημείωτα μεγαλύτεροι από το συνηθισμένο (τουλάχιστον 16 στιγμές σε μέγεθος), ώστε να φιλοξενούν άτομα με μειωμένη όραση. Το καθιερωμένο έντυπο είναι 10‐12 στιγμές αλλά πολλοί βρίσκουν πιο άνετη την ανάγνωση με μέγεθος χαρακτήρων 14 στιγμές. Κάποιοι άλλοι μπορεί να προτιμούν 18, 21, 24, 36 ακόμη και 44 στιγμές. Οι εκδόσεις βιβλίων μεγαλογράμματης γραφής στην Αγγλική γλώσσα ξεκίνησαν το 1964 στο Leicester της Αγγλίας όταν ο Frederick Thorpe, ένας συνταξιούχος διανομέας βιβλίων και περιοδικών, αποφάσισε να καλύψει τις ανάγκες ηλικιωμένων αναγνωστών με φτωχή όραση, επανατυπώνοντας παλαιότερα κλασικά βιβλία σε εκδόσεις σχεδόν διπλάσιες από το φυσικό μέγεθος του πρωτότυπου βιβλίου. Επειδή όμως αυτές οι εκδόσεις ήταν ογκώδεις και δύσχρηστες, το 1969 η εταιρεία του Thorpe, η Ulverscroft, ξεκίνησε να επανατυπώνει τα βιβλία στο μέγεθος των 16 στιγμών και σε βιβλιοδεσία κανονικού μεγέθους με έγχρωμα εξώφυλλα. Αυτή η αλλαγή αύξησε σημαντικά την αποδοχή της μεγαλογράμματης γραφής στις δημόσιες βιβλιοθήκες, σημειώνοντας ακμή στα τέλη του 1980. Ο Thorpe ταξίδεψε στις αγγλόφωνες χώρες και προώθησε το υλικό με αποτέλεσμα σήμερα πολλές, αν όχι οι περισσότερες δημόσιες βιβλιοθήκες στον Αγγλόφωνο κόσμο, να διαθέτουν τμήματα μεγαλογράμματης γραφής και τα περισσότερα βιβλιοπωλεία αντίστοιχες εκδόσεις. Σε άλλες όμως χώρες οι βιβλιοθήκες εξακολουθούν να έχουν μικρά αποθέματα βιβλίων μεγαλογράμματης γραφής με πολύ περιορισμένο αριθμό τίτλων.

Σε τι χρησιμεύει το υλικό αυτό; Η μεγαλογράμματη γραφή καθιστά το βιβλίο χρηστικό σε άτομα που έχουν αναπηρίες όρασης, άτομα με μαθησιακές δυσκολίες και όσους άλλους δυσκολεύονται να επεξεργαστούν την πληροφορία του συμβατικού έντυπου (Mates, 2000).

Παραδείγματα εκδοτών μεγαλογράμματης γραφής: Παραδείγματα εκδοτών μεγαλογράμματης γραφής είναι οι The Large Print Bookshop, Library Reproduction Service (LRS), National Library of Canada Large Print Publishing Program, Specialty Publishing and Printing, Stricker Books, Thorndyke Press, Ulverscroft Large Print Books Ltd., κ.ά. Μάλιστα η G.K. Hall εκδίδει το “Think Big with Large Print”, το οποίο παρέχει συγκεκριμένες ιδέες και τρόπους προώθησης υπηρεσιών μεγαλογράμματης γραφής σε βιβλιοθήκες.

Τιμή ενός βιβλίου μεγαλογράμματης γραφής: Η τιμή ενός βιβλίου σε μεγαλογράμματη γραφή ποικίλλει ανάλογα με τον αριθμό σελίδων.

Εμπορικότητα: Οι εκδότες δεν έχουν προβεί σε εκτενείς μεγαλογράμματες εκδόσεις, ίσως λόγω της μη εμπορικότητάς τους. Ο αριθμός των εφημερίδων και των περιοδικών σε μεγαλογράμματη γραφή είναι υπερβολικά μικρός, περιορίζεται κυρίως σε εξειδικευμένα δημοσιεύματα σχετικά με τις αναπηρίες και παράγεται από υπηρεσίες και φορείς που απευθύνονται σε ΑμεΑ.

Μειονεκτήματα: Η μεγέθυνση δεν είναι πάντα η πιο κατάλληλη απάντηση στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία όρασης. Τις περισσότερες φορές, χρειάζεται λεπτομερής εναρμόνιση στο μέγεθος, τα χρώματα και τις αντιθέσεις. Επίσης, οι τίτλοι που παράγονται είναι πολλοί λίγοι και η πλειονότητα αυτών είναι μυθιστορήματα.


MOON

Τι είναι το Moon; Το Moon αναπτύχθηκε από τον Dr. William Moon στην Αγγλία το 1847 και πρόκειται για ανάγλυφη γλώσσα (embossed) που βασίζεται στις ανάγλυφες εκδοχές των κεφαλαίων γραμμάτων. Παρόλο που υπάρχει ένας αριθμός άλλων ανάγλυφων γλωσσών, κυρίως στις ΗΠΑ, το Moon είναι το μόνο που χρησιμοποιείται ακόμη για την παραγωγή βιβλίων. Χρησιμοποιείται από μειονότητα στο Ηνωμένο Βασίλειο και σε άλλες αγγλόφωνες χώρες.


Braille

Τι είναι το braille; Το braille είναι ένα σύστημα ανάγνωσης και γραφής αποτελούμενο από κελιά έξι (εξάστιγμο) ή οκτώ (οκτάστιγμο) κουκίδων και ανακαλύφθηκε από τον Luis Braille (1809‐1825) το 1825, αποτελώντας την παλαιότερη διάταξη υλικού και το μοναδικό διεθνώς αναγνωρισμένο σύστημα ανάγνωσης και γραφής που φέρει την έγκριση της UNESCO. Το braille αποτελεί ενεργητική μορφή ανάγνωσης (active reading), όχι παθητική.

Βαθμίδες braille: Υπάρχουν 2 βαθμίδες braille: • Το Grade‐1 Braille που δεν περιέχει συντομεύσεις ή γραμματικές εκθλίψεις. • Το Grade‐2 Braille που χρησιμοποιείται κυρίως στη βόρεια Αμερική και χρησιμοποιεί σχεδόν 200 διαφορετικές γραμματικές εκθλίψεις που αναπαριστούν κεφαλαιοποίηση, αριθμούς και σημεία στίξης.

Τι απαιτεί η ανάγνωση braille; Απαιτεί καλή αίσθηση της αφής. Γι’ αυτό οι νέοι, που έχουν περισσότερο αναπτυγμένη την ευαισθησία στα δάχτυλα και τα επίπεδα συγκέντρωσης από ότι οι ηλικιωμένοι, μαθαίνουν ευκολότερα braille.

Στατιστικά χρήσης: Μόνο το 10% του τυφλού πληθυσμού διαβάζει braille. Έρευνες έχουν δείξει ότι οι τυφλοί άνθρωποι που γνωρίζουν braille, έχουν υψηλότερο εργασιακό και κοινωνικό επίπεδο εργασίας, είναι περισσότερο ευκατάστατοι και ξοδεύουν περισσότερο χρόνο στην ανάγνωση. Δυστυχώς, λόγω του ότι ο Αυστραλιανός, ο Αγγλικός και ο Αμερικάνικος κώδικας braille διαφέρουν μεταξύ τους, δεν επιτρέπουν την ανταλλαγή αρχείων braille μεταξύ διαφόρων χωρών. Σε καταγραφή που έγινε το 1991 στις ΗΠΑ διαπιστώθηκε πτώση του αριθμού των αναγνωστών του σε σχέση με τα στοιχεία του 1963. Επίσης, στη Μεγάλη Βρετανία ο πληθυσμός των παιδιών που χρησιμοποιούν braille είναι πολύ μικρός. Πολλά παιδιά με αναπηρία όρασης δεν μαθαίνουν πλέον να διαβάζουν και να γράφουν σε braille. Η πτώση του αριθμού των αναγνωστών του braille έχει συζητηθεί ευρέως από τους ειδικούς και έχει επικριθεί από τις οργανώσεις των τυφλών διότι είναι ένα γεγονός που δημιουργεί αρκετούς φόβους για το μέλλον. Η διδασκαλία των ατόμων με τύφλωση προσανατολίζεται σε άλλα μέσα όπως κασετόφωνα και υπολογιστές με αποτέλεσμα να τείνει να υποτιμηθεί η αξία του braille, το οποίο με την πάροδο των χρόνων, ακολουθεί μια συνεχώς φθίνουσα πορεία.

Μέσος Όρος Ανάγνωσης: Ο μέσος όρος ανάγνωσης braille υπολογίζεται ότι είναι περίπου 104 λέξεις το λεπτό.

Ταχύτητα Ανάγνωσης του Ελληνικού braille: Η ταχύτητα ανάγνωσης του ελληνικού braille είναι 4 φορές μικρότερη από την αντίστοιχη των βλεπόντων.

Τρόποι παραγωγής braille:
Τα βιβλία braille στο παρελθόν παράγονταν πληκτρολογώντας το έντυπο βιβλίο σε braille σε έναν Perkins Brailler. Σήμερα δακτυλογραφούν το βιβλίο σε έναν υπολογιστή και μετατρέπουν το κείμενο σε braille μέσω ενός λογισμικού μετάφρασης braille και το εκτυπώνουν σε έναν εκτυπωτή braille ή σκανάρουν το έντυπο βιβλίο με ένα σαρωτή με OCR, το οποίο φωτογραφίζει και μεταφράζει τα έντυπα γράμματα σε κείμενο, το οποίο αυτό μετατρέπεται σε braille μέσω του κατάλληλου λογισμικού μετάφρασης braille, κ.ο.κ.

Μειονεκτήματα του υλικού braille: Τα άτομα με αναπηρία όρασης δεν μπορούν να ανακτήσουν την ίδια ποσότητα πληροφοριών που θα μπορούσαν μέσω της οπτικής ανάγνωσης. Συνεπώς, η ανάγνωση ενός βιβλίου είναι αργή επειδή η αντίληψη του σχήματος με την αφή (απτική οξύτητα) είναι μικρή, λιγότερο ακριβής και απαιτεί περισσότερο χρόνο από ότι η αντίληψη μέσω της όρασης. Έτσι, ο μεγάλος χρόνος που καταναλώνεται λειτουργεί τις περισσότερες φορές αποτρεπτικά. Επίσης, η ανάγνωση ενός βιβλίου braille δεν επιτρέπει την τυχαία και αποσπασματική ανάγνωση. Δεν μπορεί δηλαδή ο χρήστης με ευκολία να επιλέξει διάφορα τμήματα του βιβλίου, ούτε να εντοπίσει συγκεκριμένα σημεία χωρίς να ψηλαφήσει όλο το βιβλίο. Επιπλέον, ο όγκος δημιουργεί αρνητικά επακόλουθα μιας και το χαρτί που χρησιμοποιείται στο braille είναι πιο παχύ από το απλό χαρτί με αποτέλεσμα τα βιβλία να είναι κατά πολύ μεγαλύτερα σε μήκος, πλάτος και όγκο από τα απλά. Για παράδειγμα ένα θρίλερ του Jonathan Kellerman είναι 14 τόμοι braille που πιάνουν περισσότερο από το μισό μέτρο ενός ραφιού.Ένα άλλο μειονέκτημα του braille είναι το κόστος αγοράς και το συνεκδοχικό κόστος επεξεργασίας και αποθήκευσης για τη βιβλιοθήκη.

Προμηθευτές υλικού braille: Το αναγνωστικό υλικό σε braille είναι διαθέσιμο από ποικίλες πηγές. Κάποιες από αυτές είναι η National Library Service for the Blind and Physically Handicapped της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσσου που παράγει βιβλία braille, όπως επίσης και το American Printing House for the Blind που παράγει εκδόσεις βιβλίων braille, μουσικής και περιοδικών. Γενικώς όμως υπάρχουν λίγοι μεταγραφείς braille και έμπειροι στους κώδικες braille.

Μελλοντικές Προβλέψεις: Ναι μεν θα υπάρχει πάντα η ανάγκη για υλικό braille (η μεταγραφή τίτλων σε braille δεν θα εξαφανιστεί ποτέ τελείως) αλλά η αύξησή της ή όχι θα εξαρτηθεί από την τεχνολογία. Στο μέλλον δηλαδή ίσως οι τυφλοί να μην προτιμούν τόσο το έντυπο braille λόγω του Διαδικτύου. Μάλιστα η αγορά των βιβλίων braille αλλά και ο τρόπος παραγωγής τους θα αλλάξει χάρη στη τεχνολογία και έτσι θα είναι πλέον διαθέσιμα σε ηλεκτρονική μορφή (βλέπε web‐braille).


Web‐Braille

Τι είναι το web‐Braille; Το Web‐Braille είναι μια διάταξη αρχείου δεδομένων που επιτρέπει στα τυφλά άτομα να διαβάζουν ηλεκτρονικά κείμενα από δισκέτες ή από το Διαδίκτυο και τα οποία μπορούν να διαβαστούν σε μια πινακίδα braille ή να εκτυπωθούν σε έναν εκτυπωτή braille. Τα αρχεία web‐braille τυπικά έχουν την προέκταση .brf.

Μέγεθος των αρχείων: Τα αρχεία Web‐Braille γενικά περιέχουν 25 γραμμές ανά σελίδα, με κάθε γραμμή να χωρά μέχρι 39 χαρακτήρες.

Διαθεσιμότητα: Αρκετές χιλιάδες βιβλία Web‐braille βιβλία είναι διαθέσιμα από την National Library Service (NLS) της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσσου μόνο για πολίτες και ινστιτούτα των ΗΠΑ. Γύρω στα 40 νέα βιβλία δημοσιεύονται online σε αυτή τη μορφή κάθε μήνα.

Περιορισμοί: Ο πρώτος περιορισμός είναι ο τύπος των αρχείων και της πληροφορίας, ο οποίος πιθανότατα θα περιορίζεται σε Microsoft Word, Corel’s WordPerfect ή καλά δομημένη HTML. Ο δεύτερος είναι η διάταξη‐τυποποίηση του braille διότι το ebraille δεν θα παράγει τέλεια braille. Οι λέξεις braille και οι εκθλίψεις στις περισσότερες περιπτώσεις θα είναι σωστές αλλά η διάταξη μπορεί να μην είναι σωστή γράμμα προς γράμμα. Σε καμία περίπτωση το ebraille δεν θα αντικαταστήσει τους επαγγελματίες μεταγραφείς braille.


Εύκολα προς ανάγνωση Βιβλία (Easy‐to‐read books)

Τι είναι; Τα εύκολα‐προς‐ανάγνωση βιβλία μπορεί να είναι είτε προσαρμογές υπαρχόντων βιβλίων είτε βιβλία γραμμένα ειδικά για άτομα με αναγνωστικές δυσκολίες. Πολλά τέτοια βιβλία εκδίδονται μάλιστα συνοδευόμενα με κασέτα ώστε ο αναγνώστης να ακούει την κασέτα και να ακολουθεί το κείμενο στο έντυπο βιβλίο. Tο εύκολο‐προς‐ανάγνωση υλικό μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο μέσο στον αγώνα κατά του αναλφαβητισμού και να δώσει πρόσβαση στην πληροφορία.

Οργανισμός Εύκολης‐Προς‐Ανάγνωση Βιβλιογραφίας (ER Foundation): Το ER Foundation ξεκίνησε να λειτουργεί το 1987 στη Σουηδία, επεκτείνοντας τις δραστηριότητές του με την πάροδο των χρόνων, με σκοπό να καθιστά την πληροφόρηση και τη λογοτεχνία κατανοητή για τα άτομα με αναγνωστικές δυσκολίες. Ένα παράδειγμα είναι η “8 PAGES” εφημερίδα, η οποία περιέχει 8 σελίδες και είναι εύκολη προς ανάγνωση. Δημοσιεύεται εβδομαδιαίως και περιέχει νέα από τη Σουηδία και άλλες χώρες, παρέχοντας σύντομο κείμενο και πολλές εικόνες. Η εφημερίδα είναι επίσης διαθέσιμη σε κασέτα. Σήμερα στη Σουηδία υπάρχουν περίπου 350 ER βιβλία και κάθε χρόνο προστίθενται 15‐20 νέα. Τα περισσότερα περιέχουν εικόνες, σχέδια ή φωτογραφίες, είναι όλα διαθέσιμα σε κασέτα και ο οργανισμός φροντίζει να τα δανείζει σε βιβλιοθήκες. Το Τμήμα της IFLA που εξυπηρετεί Μειονεκτούντα Άτομα έχει υποστηρίξει ένθερμα την ιδέα του εύκολου προς ανάγνωση υλικού και στο πρόσφατο φόρουμ “Easy‐to‐Read Network” μπορεί κανείς να βρει πληροφορίες για αυτή την κατηγορία υλικού (π.χ. εκδότες, συγγραφείς, διανομείς, κτλ) (Tronbacke, 2005).

Χαρακτηριστικά του ER υλικού: Το εύκολο προς ανάγνωση βιβλίο ή αλλιώς εύκολο στην κατανόηση (easy to understand) διαθέτει εύκολα κείμενα, όχι μόνο επειδή αποφεύγονται οι δύσκολες λέξεις αλλά και γιατί η δομή τους είναι συγκεκριμένη και εύκολη να την παρακολουθήσει κανείς. Αναλυτικότερα, αποφεύγονται οι αφηρημένες έννοιες και υπάρχει συνοχή στη γραφή, χωρίς μακρόσυρτες εισαγωγές και πολλούς χαρακτήρες. Υπάρχουν πλατιά περιθώρια στο κείμενο για να είναι εύκολα προσβάσιμο. Αποφεύγονται συμβολισμοί ή μεταφορές, που μπορεί να παρερμηνευτούν από τον αναγνώστη. Οι εικόνες παίζουν σημαντικό ρόλο από ότι στους άλλους τύπους βιβλίων διότι μια εικόνα που αποδίδει αυτό που περιγράφεται στο κείμενο βελτιώνει την κατανόηση και διασαφηνίζει το μήνυμα του κειμένου. Τέλος, ενα εύκολο προς ανάγνωση βιβλίο πρέπει να μοιάζει με ένα πραγματικό βιβλίο και όταν απευθύνεται σε ενήλικο κοινό, δεν πρέπει να μοιάζει με παιδικό αλλά να έχει μια αξιοπρεπή εμφάνιση.

Τι είδους υλικό θα έπρεπε να γίνεται διαθέσιμο σε εύκολη‐προς‐ανάγνωση μορφή; Δεδομένων των αναγκών, όλοι οι τύποι υλικού θα έπρεπε να γίνονται διαθέσιμοι σε εύκολη προς ανάγνωση μορφή. Λέγεται μάλιστα ότι υπάρχει πολύ μεγαλύτερο ενδιαφέρον του κοινού για ευκόλως κατανοητά νέα και πληροφορίες από ότι για τα καθιερωμένα βιβλία. Παραδείγματος χάρη, τις εύκολες προς ανάγνωση εφημερίδες Klar Tale και 8 SIDOR, που δημοσιεύονται στη Νορβηγία και Σουηδία αντίστοιχα, τις διαβάζουν αρκετές ομάδες χρηστών. Η ποίηση επίσης μπορεί να γραφτεί σε εύκολη προς ανάγνωση μορφή. Για τη δημοσίευση εύκολου προς ανάγνωση υλικού, πρέπει να συνεργαστούν και να συντονιστούν πολλές χώρες μαζί, ακόμη και αν υπάρχουν μερικές φορές πολιτιστικές διαφορές που πρέπει να λαμβάνονται πάντα υπόψη.

Σε ποιες χώρες συναντάται το εύκολο προς ανάγνωση υλικό; Στη Δανία, Φιλανδία, Νορβηγία, Σουηδία και Ιταλία, δημοσιεύονται εύκολες προς ανάγνωση εφημερίδες για ενήλικες με αναγνωστικές δυσκολίες. Στη Γαλλία δημοσιεύεται μια τέτοια εφημερίδα για παιδιά ενώ τα εύκολα προς ανάγνωση βιβλία για ενήλικες δημοσιεύονται στις Σκανδιναβικές χώρες, Φιλανδία, Νορβηγία και Σουηδία και μερικώς στη Γερμανία. Η ανάγκη για υλικό για άτομα με αναγνωστικά προβλήματα έχει υπάρξει επίσης το θέμα συνεδρίων με συμμετέχοντες από διαφορετικές χώρες.


Προσαρμοσμένη Λογοτεχνία (Adapted Literature)

Τι είναι; Πρόκειται για βιβλία και άλλο αναγνωστικό υλικό του οποίου η μορφή ή το περιεχόμενο έχει τροποποιηθεί για να καλύπτει τις ανάγκες ειδικών χρηστών, π.χ. μεγαλογράμματη γραφή, εύκολα‐προς‐ανάγνωση βιβλία, κ.ο.κ.


Βιβλία με Υφάσματα & Κολάζ (Fabric & Collage Books)

Τι είναι; Τα βιβλία με υφάσματα και κολάζ περιέχουν αντικείμενα ραμμένα ή κολλημένα πάνω στις σελίδες. Από τα υφασμάτινα βιβλία της ClearVision, μιας δανειστικής βιβλιοθήκης βιβλίων με braille, εικόνες, κτλ. στο Ηνωμένο Βασίλειο, πολλά ράβονται είτε από μεγάλες γυναίκες είτε από μαθητές που φοιτούν σε κάποιο πανεπιστημιακό τμήμα υφασμάτων, σχεδίου και μόδας στο πλαίσιο κάποιου μαθήματός τους. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι περισσότερα από εκατό υφασμάτινα, απτικά βιβλία έχουν φτιαχτεί από γυναίκες έγκλειστες σε φυλακές στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου παρέχονται εργαστήρια ραπτικής (Ripley, 2007).


Start‐to‐Finish Books

Τι είναι τα Startto‐Finish Books; Η Don Johnston Company Inc. σε συνεργασία με καθηγητές ειδικής εκπαίδευσης και ειδικούς μαθησιακών δυσκολιών δημιούργησαν τα Start‐to‐Finish Books. Κάθε Start‐to‐Finish βιβλίο εκδίδεται σε cd‐rom και σε έντυπη μορφή ταυτόχρονα. Με την επιλογή “Read All”, ο μαθητής μπορεί να ακούσει την ιστορία μέσα από τη φωνή ενός πραγματικού ηθοποιού. Κάθε λέξη που διαβάζεται, επισημαίνεται στην οθόνη. Οι μαθητές μπορούν να μιμηθούν τον κυματισμό της φωνής και την άνεση του αναγνώστη. Έτσι ο μαθητής εξοικειώνεται με το κείμενο στον υπολογιστή και μετά μπορεί να διαβάσει και το έντυπο κείμενο. Τα βιβλία αυτά περιλαμβάνουν κατά μέσο όρο 5.000 λέξεις σε μήκος (Olszyk, 2002).


Βιβλία σε Αναλογική Κασέτα (Audio‐tape books)

Κασέτα: Στα 1970 η αναλογική κασέτα ξεκίνησε να κυριαρχεί στη βιομηχανία του ομιλούντος βιβλίου και για περισσότερο από 38 χρόνια τυγχάνει της αποδοχής του κόσμου. Η ζήτηση της κασέτας αυξήθηκε ιδιαίτερα κατά τη χρονική περίοδο 1991‐2001 και γενικότερα τα τελευταία χρόνια έχει αποτελέσει δημοφιλέστατη αναγνωστική διάταξη. Με την είσοδο όμως της ψηφιακής τεχνολογίας στην αγορά, έχει γίνει λιγότερο ελκυστική και από πλευρά κόστους και από πλευρά προτίμησης του καταναλωτή.

Πλεονεκτήματα: Τα βιβλία σε κασέτα είναι εύκολα και γρήγορα στην παραγωγή. Μειονεκτήματα Ωστόσο, μειονεκτούν διότι δεν φέρνουν τον τυφλό σε επαφή με τη σωστή ορθογραφία των λέξεων. Τα περισσότερα βιβλία που είναι διαθέσιμα σε ακουστική μορφή στο εμπόριο είναι επίτομα και το κόστος αυτών απαγορευτικό. Για παράδειγμα το βιβλίο “The Blind Assassin” της Margaret Atwood στοιχίζει περίπου 17€ σε χαρτόδετο, 43€ με σκληρό εξώφυλλο και 78€ σε κασέτα. Τέλος, είναι δύσκολο για τον αναγνώστη να πλοηγείται και να εντοπίζει συγκεκριμένες πληροφορίες σε σειριακές ακουστικές ηχογραφήσεις σε μια ή περισσότερες κασέτες.

Πού χρησιμεύουν και πού όχι; Οι κασέτες χρησιμεύουν περισσότερο για υλικό που μπορεί να διαβαστεί από την αρχή ως το τέλος ενώ για επιστημονικά και μαθηματικά βιβλία, στα οποία ο αναγνώστης διαβάζει εξισώσεις, πίνακες κ.ά., αποτελούν φτωχό υποκατάστατο του βιβλίου.


Υποτιτλισμένα Βίντεο (Captioned Videos)

Τι είναι τα υποτιτλισμένα βίντεο; Τα υποτιτλισμένα βίντεο αναφέρονται σε φιλμς ή προγράμματα βίντεο, όπου ο διάλογος φαίνεται στην οθόνη μαζί με το υπόλοιπο της εικόνας.

Open Captioned & Closed Captioned: Ο τυπωμένος διάλογος μπορεί να είναι είτε πάντα ορατός (open captioned) ή ορατός μόνο με την προσθήκη μηχανής αποκωδικοποιητή (closed captioned), που μεταφράζει την αόρατη σήμανση σε ορατό υποτιτλισμό.

Πηγές Υποτιτλισμένου Υλικού: Μια σημαντική πηγή υποτιτλισμένων εκπαιδευτικών μέσων και ανάλογου υποστηρικτικού υλικού είναι το CMP, το οποίο δρα ως πληροφοριακό και εκπαιδευτικό κέντρο υποτιτλισμού και εξυπηρετεί υπηρεσίες κατόπιν αιτήματός τους. Στο Stockport (Cheshire) υπάρχει επίσης Εθνική Βιβλιοθήκη Υποτιτλισμού για Κωφούς.


Εποπτικό ή Απτικό υλικό

Τι είναι; Το εποπτικό υλικό χρησιμοποιείται από άτομα με αναπηρία όρασης προκειμένου να αναγνωρίζουν τα αντικείμενα μέσω της αφής και της κατ’ αίσθηση αντίληψης των πραγμάτων. Παραδείγματα εποπτικού υλικού είναι τα φυσικά αντικείμενα, ομοιώματα, μικρογραφίες, ανάγλυφες εικόνες, κτλ. Ένα σωστό απτικό βιβλίο πρέπει να έχει την κατάλληλη απτική εικονογράφηση. Κάποια βιβλία με απτικές εικονογραφήσεις διαθέτουν επίσης ήχους (π.χ. κουμπιά με ήχους) ή μυρωδιές (λεβάντα, αρωματικά σε υφασμάτινες σακουλίτσες ραμμένες στη σελίδα), κ.ά. Βέβαια τα χειροποίητα αυτά βιβλία συνήθως δεν είναι ασφαλή για μωρά και μικρά παιδιά που μπορούν να καταπιούν μικρά αντικείμενα, γι’ αυτό πρέπει να επιβλέπονται κατά τη χρήση τέτοιων υλικών. Όλα τα απτικά βιβλία για νέα παιδιά πρέπει να είναι ασφαλή, απλά, μικρά, σύντομα και γερά. Για την παραγωγή ανάγλυφων εικόνων έχει δημοσιευτεί τα τελευταία χρόνια ένας αριθμός εγχειριδίων, που αφορούν και την ίδια την τεχνική και το σχηματισμό της ανάγλυφης εικόνας.

Δημοφιλέστερος Τύπος Απτικού Υλικού: Τα “pop‐up” βιβλία αποτελούν τον δημοφιλέστερο τύπο απτικού υλικού.

Διαθεσιμότητα: Σε γενικές γραμμές υπάρχουν πολύ λίγα κατάλληλα απτικά βιβλία διαθέσιμα εμπορικώς σε οποιαδήποτε χώρα. Μάλιστα τα παιδικά βιβλία με απτικές εικονογραφήσεις είναι πολύ λίγα. Η πλειονότητα των απτικών βιβλίων παράγεται από εθελοντές που δεν έχουν εμπειρία της οπτικής αναπηρίας ή του braille, από γονείς και δασκάλους απεγνωσμένους να παράγουν κάτι για να βοηθήσουν τα παιδιά τους, χωρίς όμως να έχουν συγκεκριμένες επιδεξιότητες χειροτεχνίας ή εκπαίδευση με αποτέλεσμα τα βιβλία αυτά να γίνονται συνήθως βιαστικά. Το 2000 το ClearVision αποφάσισε να ξεκινήσει μια βιβλιοθήκη απτικών βιβλίων στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου μέσα στα τελευταία 6 χρόνια έχουν φτιάξει μια συλλογή με περισσότερα από χίλια απτικά βιβλία προς δανεισμό σε παιδιά με αναπηρία όρασης του Ηνωμένου Βασιλείου (Ripley, 2007).


Ηχοβιβλία (Audiobooks) ή Ομιλούντα Βιβλία (Talking books)

Τι είναι τα ηχοβιβλία; Τα ηχοβιβλία δεν είναι παρά ηχογραφημένες αναγνώσεις βιβλίων, που έχουν κατακτήσει ιδιαιτέρως την αμερικανική και βρετανική αγορά και που παρέχουν ανάγνωση μέσω της ακοής (reading with your ears).

Πότε χρησιμοποιούνται; Η ακουστική μορφή μπορεί να χρησιμοποιηθεί από οποιονδήποτε έχει δυσκολία ανάγνωσης του έντυπου λόγου. Γενικότερα το κοινό των ηχοβιβλίων είναι οποιοσδήποτε διαλέγει να ακούσει ένα βιβλίο αντί να το διαβάσει. Η εμπειρία σε αναπτυγμένες χώρες δείχνει ότι τα ομιλούντα βιβλία είναι δημοφιλή σε άτομα ηλικιωμένα και με αναπηρία όρασης που δεν γνωρίζουν να χρησιμοποιούν το braille.

Σημερινή πραγματικότητα: Σήμερα τα ακουστικά βιβλία βιώνουν μια νέα άνθηση, αποτελώντας μια ολοκαίνουργια διαδικτυακή τάση για όλες τις ηλικίες διότι χάρη στα mp3 και τα διάφορα ipod, ο καθένας μπορεί ανά πάσα στιγμή να αφουγκραστεί το αγαπημένο του διήγημα, ποίημα αλλά και περιοδικό. Τον Ιούλιο του 2007 οι συνδρομητές του βρετανικού περιοδικού Economist είχαν τη δυνατότητα να κατεβάσουν από την ιστοσελίδα επτά συναπτές ώρες γεμάτες ηχητικά άρθρα σε μια “πανδαισία” των 130 megabytes. Μέχρι τώρα κάποια περιοδικά έβγαζαν κάποιες ηχητικές εκδόσεις για τους τυφλούς αλλά το Economist είναι το πρώτο που παρουσιάζει όλο το περιεχόμενό του ηχητικά στο Διαδίκτυο. Σε ιστοσελίδες όπως οι amazon, apple (itunes), sonystore, κ.ά. μπορεί κανείς να προμηθευτεί καλά βιβλία, τα οποία δεν περιορίζονται σε μια απλή δραματική αφήγηση αλλά αντιθέτως εμπλουτίζουν το ρεπερτόριό τους με πλούσια ηχητικά εφέ, δίνοντας μια χροιά θεατρικής παράστασης στην όλη ανάγνωση. Στο ελληνικό Διαδίκτυο δεν υπάρχουν παραδείγματα ανάλογα με αυτά του εξωτερικού. Εκτός φυσικά από κάποια διαδικτυακά περιοδικά, όπως το poeticanet ή το e‐poema, τα οποία διαθέτουν κάποια αποσπάσματα συνεντεύξεων ή απαγγελίες ποιημάτων.

Ιστορικό: Το ομιλούν βιβλίο αναπτύχθηκε στην Αμερικανική Ένωση Τυφλών στα τέλη του 1920. Το 1930 η έλευση των ομιλούντων βιβλίων υπήρξε ορόσημο για την πρόοδο των υπηρεσιών βιβλιοθηκών για τα άτομα με αναπηρία όρασης και το αναγνωστικό κοινό σε πολλές χώρες αυξήθηκε. Η ιστορία των ομιλούντων βιβλίων ξεκινάει επίσημα το 1930, όταν για πρώτη φορά στην Αμερική εκδίδονται βιβλία σε δίσκους. Η τεχνική αυτή, ήταν γνωστή από το 1877, όταν ο Thomas Edison ανακάλυψε τον φωνογράφο, του οποίου η ευρεσιτεχνία, εκτός των άλλων χρησιμοποιήθηκε για “φωνογραφικά βιβλία”. Τα βιβλία αυτά μπορούν να διαβαστούν χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια από μέρους του αναγνώστη. Στη Σκανδιναβία μόλις το 1950 μια τεχνική λαμβάνει χώρα και οι βιβλιοθήκες ξεκινούν τις πρώτες προσπάθειες αναπαραγωγής βιβλίων σε κασέτες. Το νέο μέσο ανάγνωσης γίνεται αμέσως αποδεκτό από αναγνώστες αλλά και από τις βιβλιοθήκες, οι οποίες αρχίζουν να αυξάνουν σε σημαντικό αριθμό τις συλλογές τους εφόσον το ομιλούν βιβλίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί χωρίς ιδιαίτερη προϋπάρχουσα εκπαίδευση αλλά συγχρόνως και με μεγάλη ευκολία. Για παράδειγμα, όταν το Βασιλικό Εθνικό Ινστιτούτο για Τυφλούς στην Βρετανία πρωτοεισήγαγε ομιλούντα βιβλία το 1935, το αναγνωστικό κοινό των ομιλούντων βιβλίων μεγάλωσε από 6.600 το 1950 σε 22.000 το 1960, σε 40.000 το 1970 και σε περισσότερους από 66.000 το 1980. Τα ομιλούντα βιβλία το 1936 έλαβαν ενθουσιώδη υποδοχή, τόσο που ένας πρώην στρατιώτης που τυφλώθηκε, σχολίασε στις Times πως “ο άνθρωπος που σκέφτηκε το ομιλούν βιβλίο θα έπρεπε να είχε ένα μνημείο 3 φορές στο μέγεθος με αυτό του Nelson”. Από το 1930 η κυκλοφορία των ομιλούντων βιβλίων (στην αρχή σε δίσκους φωνογράφων και κατόπιν σε κασέτες ήχου) ξεπέρασε τους τίτλους σε μορφή braille και αυτό οφείλεται στον μικρότερο όγκο των κασετών από ότι των braille και στο χαμηλότερο κόστος παραγωγής.

Πώς διανέμονται; Τα ηχοβιβλία συνήθως διανέμονται σε CDs, κασέτες ή ψηφιακές μορφές (π.χ. MP3). Ο όρος “books on tape” συχνά χρησιμοποιείται ως συνώνυμο για τα ηχοβιβλία, αν και οι κασέτες δεν είναι πια το κυρίαρχο μέσο για ηχοβιβλία.

Τα ηχοβιβλία στην Ελλάδα: Παρόλο που οι ελληνικοί εκδοτικοί οίκοι έχουν δείξει περισσότερο ενδιαφέρον για τα ηχοβιβλία από τις άλλες μορφές υλικού εναλλακτικής μορφής, δεν έχουν προβεί σε δραστικές κινητοποιήσεις. Το 1997 από το σύνολο των 370 τίτλων που εξέδωσαν οι εκδόσεις Πατάκη εκείνη τη χρονιά, οι 19 αφορούσαν ηχοβιβλία και κασέτες ήχου και οι 3 cd‐rom. Τα ηχοβιβλία υπάρχουν στην ελληνική αγορά εδώ και μερικά χρόνια, στο χώρο του παιδικού βιβλίου με πρωτεργάτη τις εκδόσεις Άγκυρα, οι οποίες τα εισήγαγαν με τις αναγνώσεις παραμυθιών. Οι εκδόσεις Πατάκη, οι οποίες έχουν στο παρελθόν αναγγείλει την κυκλοφορία παιδικών ηχοβιβλίων, έχουν εγκαινιάσει και σειρά βιβλίων για ενήλικους, όπου για να καταστήσουν τα ηχοβιβλία πιο ελκυστικό μέσο ανάγνωσης, αποφάσισαν να επιλέξουν γνωστούς ηθοποιούς του θεάτρου και της χρυσής εποχής του ελληνικού κινηματογράφου και για τις πιο νεανικές φωνές ονόματα καταξιωμένα στον επαγγελματικό τους χώρο. Μάλιστα το 1998 διοργάνωσαν και συναντήσεις παιδιών, συγγραφέων και ηθοποιών με αφορμή τα ηχοβιβλία που κυκλοφόρησαν σε ψηφιακό δίσκο και κασέτα. Οι εκδόσεις Λιβάνη επίσης παλαιότερα είχαν αναφέρει την κυκλοφορία μυθιστορημάτων σε ηχοβιβλίο. Άλλη προσπάθεια για την κυκλοφορία δίσκων με αναγνώσεις‐ντοκουμέντα ποιητών αποτελεί και αυτή των εκδόσεων Ίκαρος. Δυστυχώς στους Έλληνες δεν υπάρχει παράδοση και ηχογράφηση λογοτεχνικών κειμένων, όπως υπάρχει εδώ και χρόνια στους Αγγλοσάξονες με την ηχογράφηση τέτοιου είδους κειμένων σε βινύλιο και μεταπολεμικά σε κασέτες. Τα πολύ διαδεδομένα στο εξωτερικό audiobooks (ηχοβιβλία) έφτασαν και στην Ελλάδα, έστω και σε μια εμβρυακή κατάσταση, από τις εκδόσεις Μεταίχμιο με την ελπίδα η πρακτική αυτή να βρει ανταπόκριση από το κοινό και σύντομα να διευρυνθεί. Το πρόβλημα στην ακρόαση των ηχοβιβλίων για το ελληνικό κοινό είναι πως τα περισσότερα ηχοβιβλία κυκλοφορούν μόνο σε ξένες γλώσσες.

Πλεονεκτήματα: Εκτεταμένη λειτουργικότητα και χαμηλότερο κόστος

Μειονεκτήματα: Ο ήχος δεν αφομοιώνεται το ίδιο εύκολα από όλους (π.χ. άτομα με μαθησιακές δυσκολίες ή αναπηρίες ακοής). Σε πολλά βιβλιοπωλεία τα διαθέσιμα ακουστικά βιβλία είναι επίτομα και πολύ πιο ακριβά από τα έντυπα.

Ποιος τα παράγει; Τα ομιλούντα βιβλία για τους τυφλούς, κ.ά. γενικώς παράγονται από μη κερδοσκοπικές εταιρείες. Στη Σουηδία η TPB παράγει ομιλούντα βιβλία όπου η αφήγηση είναι διαθέσιμη σε 2 ή 3 ταχύτητες, όπου ο χρήστης ακούει την ταχύτητα που του ταιριάζει, διαβάζοντας παράλληλα και το έντυπο κείμενο.

Άλλες πληροφορίες: Για πολύ καιρό η Σουηδική νοοτροπία προς τα ομιλούντα βιβλία ήταν ότι πρόκειται για πληκτικά βιβλία για ηλικιωμένες κυρίες με απώλεια όρασης ενώ στην πραγματικότητα υπάρχουν είδη ομιλούντων βιβλίων για διάφορες ηλικίες και διαφορετικές προτιμήσεις, π.χ. για άτομα που ναι μεν βλέπουν αλλά δυσκολεύονται στην ανάγνωση. Σημειωτέο πως στην ιστοσελίδα της NLS της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσσου μπορεί να εντοπίσει κανείς την ιστορία των ομιλούντων βιβλίων από το 1973 μέχρι τη δημιουργία των ψηφιακών ομιλούντων βιβλίων το 2004 (ιστορική αναδρομή).

Μελλοντικές Προβλέψεις: Ο κ. Δημήτρης Ψυχογιός πιστεύει πως δεν θα περάσει αυτή η μέθοδος στην Ελλάδα και εκτιμά πως δεν θα έχουν καμιά εμπορική επιτυχία. Έτσι οι Έλληνες εκδότες δεν φαίνεται να αντιμετωπίζουν τα ηχοβιβλία ως αντίπαλο. Από την άλλη ο κ.Στέφανος Πατάκης θεωρεί ότι τα ηχοβιβλία μπορούν να συνυπάρξουν με τα βιβλία στις προθήκες των βιβλιοπωλείων, αρκεί η προώθησή τους να είναι αποτέλεσμα στρατηγικής (Κέζα, 1997).

Special Hybrid: Για το συνδυασμό βιβλίου και κασέτας έχει χρησιμοποιηθεί επίσης και ο όρος “special hybrid”.

Πολυμεσικά CD‐ROMS: 1) Ο αριθμός των τίτλων σε cd‐rom για να γίνει προσβάσιμος πρέπει να χρησιμοποιηθεί υποστηρικτική τεχνολογία, δηλαδή προσθήκη υποτιτλισμών κειμένου για τους Κωφούς και ηχητικής περιγραφής για τους τυφλούς (Lazzaro, 1997). 2) Σήμερα λίγοι cd‐rom τίτλοι απευθύνονται στην κοινότητα των ΑμεΑ. Αυτοί οι τίτλοι έχουν ειδικά γραφτεί και σχεδιαστεί έτσι ώστε να δουλεύουν σε συνεργασία με την υποστηρικτική τεχνολογία ή να παρέχουν πληροφορίες ιδιαίτερης σημασίας στα ΑμεΑ και περιλαμβάνουν καρτοκαταλόγους βιβλιοθηκών, λεξικά και βάσεις δεδομένων (π.χ. The National Library Service’s CD‐Blind: an adaptive database, HarperCollins’ The American Sign Language Dictionary on CD‐ROM, Trace’s Conet Database CD‐ROM: adaptive technology A to Z, το “Library of the Future” της World Library, Inc.). Η αναλογία όμως των προσβάσιμων με ΥΤ cd‐rom ή σχεδιασμένων για την αγορά των ΑμεΑ έναντι των μη προσπελάσιμων είναι ένα έναντι δωδεκάδων τίτλων cd‐rom.


Ψηφιακά Ομιλούντα Βιβλία (Ψ.Ο.Β.)

Ψ.Ο.Β.: Η χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας άνοιξε τον δρόμο για την επόμενη γενιά ομιλούντων βιβλίων που θα ξεπερνούσαν τους περιορισμούς της αναλογικής ηχογράφησης που ως γνωστόν υποχρεώνουν τον χρήστη σε σειριακή ανάγνωση χωρίς δυνατότητες αναζήτησης και απευθείας πρόσβασης σε δομικά στοιχεία του κειμένου όπως σελίδες, κεφάλαια, ευρετήρια, κλπ. Ένα ολόκληρο βιβλίο ή ακόμη και τόμοι μπορούν να ηχογραφηθούν σε ένα cd με ηχογράφηση και έξοδο υψηλής ποιότητας (Morley, 2000). Δεδομένου του ενδιαφέροντος για τα Ψ.Ο.Β., τόσο από τους φορείς των ατόμων με δυσκολία πρόσβασης στα εκτυπωμένα βιβλία, όσο και από το ευρύτερο αναγνωστικό κοινό, ο στόχος που τέθηκε ήταν η δημιουργία προδιαγραφών που θα κάλυπταν εξ αρχής τις ανάγκες όλων των πλευρών. Το 1996, δημιουργείται η κοινοπραξία DAISY η οποία διαμορφώνει τις πρώτες προδιαγραφές, οι οποίες περιγράφουν πώς πρέπει να συνδυάζονται η ψηφιακή ηχογράφηση του κειμένου με τα στοιχεία της δομής του κειμένου κατά τρόπο που να επιτρέπουν την κατ΄ επιλογή πλοήγηση του χρήστη στα σημεία της αφήγησης που επιθυμεί. Το πρότυπο που κατατίθεται το 2001, βασίζεται στις συστάσεις της κοινοπραξίας του Παγκόσμιου Ιστού, χρησιμοποιεί τις προδιαγραφές XHTML, XML και SMIL (Synchronized Multimedia, Integration Language) και ορίζει 6 κατηγορίες ψηφιακών ομιλούντων βιβλίων ανάλογα με τα ποσοστά ανάμειξης του ηχογραφημένου κειμένου με το ψηφιακά αποθηκευμένο κείμενο.

Τι είναι το DAISY; Το DAISY αποτελεί ένα διεθνές πρότυπο για ψηφιακά ακουστικά βιβλία που προσομοιώνει τη χρήση έντυπων βιβλίων με άλλες αισθήσεις (ακουστική και οπτική).

Κατηγορίες βιβλίων DAISY

Οι κατηγορίες βιβλίων DAISY έχουν ως εξής:

• Ψηφιακά Ηχογραφημένο κείμενο, η απλούστερη μορφή χωρίς καμία δυνατότητα πλοήγησης

• Ψηφιακά Ηχογραφημένο κείμενο, συνοδευόμενο από αρχείο με την δομή του κειμένου που επιτρέπει στον χρήστη την πλοήγησή του σε σελίδες, επικεφαλίδες, και άλλα δομικά στοιχεία του κειμένου

• Ψηφιακά Ηχογραφημένο κείμενο, συνοδευόμενο από αρχείο με την δομή του κειμένου, καθώς επίσης και από μέρος του κειμένου (για παράδειγμα το κείμενο του ευρετηρίου, το λεξιλόγιο κλπ), που επιτρέπει στον χρήστη την αναζήτηση με βάση λέξεις κλειδιά και την πλοήγησή του στα δομικά στοιχεία του βιβλίου.

• Ψηφιακά Ηχογραφημένο κείμενο, συνοδευόμενο από το πλήρες κείμενο του ηλεκτρονικού βιβλίου. Αποτελεί το δυσκολότερο στην παραγωγή του ψηφιακό βιβλίο, αλλά και με δυνατότητες πλήρους αναζήτησης και απ΄ ευθείας πρόσβασης στα διάφορα δομικά στοιχεία του βιβλίου.

• Πλήρες κείμενο και μέρος της Ψηφιακής Ηχογράφησης, επιτρέπει στον χρήστη δυνατότητες πλήρους πλοήγησης και αναζήτησης αλλά με περιορισμένη δυνατότητα να ακούσει επιμέρους τμήματα της ψηφιακής ηχογράφησης.

• Πλήρες κείμενο, χωρίς καθόλου Ψηφιακή Ηχογράφηση, επιτρέπει στον χρήστη δυνατότητες πλήρους πλοήγησης και αναζήτησης, χωρίς καμιά δυνατότητα να ακούσει την ψηφιακή ηχογράφηση. Κατάλληλο για ανάγνωση μέσω μόνο του συνθέτη φωνής.