Creativity

Innovation

Originality

Imagination

 

Salient

Salient is an excellent design with a fresh approach for the ever-changing Web. Integrated with Gantry 5, it is infinitely customizable, incredibly powerful, and remarkably simple.

Download

Διπλωματική εργασία τής Μαρίας Στεργίου με θέμα «Η Πρόσβαση των Ατόμων με Προβλήματα Όρασης σε Χώρους Πολιτισμικού Ενδιαφέροντος: Κοινωνικές & Εκπαιδευτικές Διαστάσεις». Δωδέκατο μέρος (Τρίτο κεφάλαιο: Ανάλυση δεδομένων - Υποκεφάλαιο πρώτο: Ανάλυση Ζητημάτων Προσβασιμότητας σε χώρους πολιτιστικού ενδιαφέροντος).

3. Ανάλυση Δεδομένων

3.1. Ανάλυση Ζητημάτων Προσβασιμότητας σε χώρους πολιτιστικού ενδιαφέροντος

Στο γράφημα αναφέρονται οι πολιτισμικοί χώροι που έχουν επισκεφθεί οι μετέχοντες. Ένας από τους συμμετέχοντες ως ξεναγός τέτοιων χώρων συμμετέχει σε όλες τις κατηγορίες, διότι κρίνεται απαραίτητη η παρουσία του στους συγκεκριμένους χώρους κι αποτελεί πρώτη επιλογή των ατόμων αυτών όταν τους επισκέπτονται. Συγκεκριμένα, 2 άτομα (12,5%) τα οποία διαθέτουν μερική όραση επισκέφθηκαν Σπήλαια, 4 από τους συμμετέχοντες (25%) επισκέφθηκαν υπαίθριους αρχαιολογικούς χώρους όπως την Αρχαία Αγορά, το Βράχο της Ακρόπολης και τα Ανάκτορα της Κνωσού. Ακόμη, 9 άτομα (56,25%) αναφέρθηκαν στα μουσεία, της Ακρόπολης, του Βρέλλη, το μουσείο Μπενάκη, το μουσείο Αφής του Φάρου, το Αχίλλειο στην Κέρκυρα, το μουσείο του Λούβρου στη Γαλλία. Και τέλος, 4 άτομα (25%) επισκέφθηκαν θεατρικούς χώρους. Οι πολιτισμικοί χώροι οφείλουν πλέον να λειτουργούν και να κατασκευάζονται με τέτοιο τρόπο ώστε να επιτρέπουν την ισότιμη συμμετοχή όλων των πολιτών. Έτσι λοιπόν σε αυτό το σημείο οι μετέχοντες απαντούν κι αναλύουν για: α) τον εκπαιδευτικό και κοινωνικό ρόλο των πολιτισμικών χώρων και το ζήτημα της προσβασιμότητάς τους σε αυτούς, β) τις αντιλήψεις τους σχετικά με το σύγχρονο ρόλο των πολιτιστικών χώρων, γ)  επίσης τις εμπειρίες που βιώνουν ή έχουν βιώσει  κατά την επίσκεψή τους σε αυτούς και δ) τέλος διερευνόνται οι προτάσεις των ίδιων των ανθρώπων με πρόβλημα όρασης για τη βελτίωση της προσπελασιμότητάς τους στους συγκεκριμένους χώρους.

Δυστυχώς όμως θα διαπιστωθεί μέσω των απαντήσεων των συμμετεχόντων, ότι η εξασφάλιση της πρόσβασης και της εξυπηρέτησης των ατόμων με αναπηρία και γενικότερα των εμποδιζόμενων ατόμων, αποτελεί ένα περίπλοκο ζήτημα, στο οποίο διαδραματίζουν πολλοί παράγοντες ρόλο, όπως η σωστή ενημέρωση, η άρτια εκπαίδευση, ο απαραίτητος σχεδιασμός, οι κοινωνικές νοοτροπίες, η επαγγελματική συνέπεια καθώς κι η οικονομική ενίσχυση από το κράτος. Ο «καθολικός σχεδιασμός» ενός τέτοιου χώρου δεν αναφέρεται αποκλειστικά στην πρόσβαση και στη μετακίνησή του ατόμου μέσα στο χώρο, αλλά κυρίως για τα τυφλά άτομα και τα άτομα με μειωμένη όραση απαιτείται η σύνθεση κι άλλων πραγμάτων όπως, η υποβοήθηση στην αντίληψη του χώρου, ο κατάλληλος έντονος φωτισμός και χρωματικές αντιθέσεις, καλή ηχητική αναπαράσταση των γεγονότων, αλλά κυρίως απτική προσέγγιση με τα μουσειακά αντικείμενα. Αξίζει λοιπόν να επισημανθεί, πως κρίνεται πολύ σημαντική η εξασφάλιση ενός προσπελάσιμου πολιτιστικού περιβάλλοντος, το οποίο θα ικανοποιεί και θα εξυπηρετεί τις ανάγκες όλων των επισκεπτών. 

Γράφημα 10:  Επίσκεψη πολιτιστικών χώρων

* Ένας από τους συμμετέχοντες, ως ξεναγός τέτοιων χώρων συμμετέχει σε όλες τις κατηγορίες πολιτιστικών χώρων διότι, κρίνεται αναγκαία η παρουσία του καθότι αποτελεί την πρώτη επιλογή των ατόμων αυτών όταν επισκέπτονται αυτούς τους χώρους.

Οι δύο πρώτες ερωτήσεις της συγκεκριμένης ενότητας αναφέρονται στις εντυπώσεις που τους άφησε η επίσκεψή τους σε τέτοιους χώρους, καθώς κι αν πιστεύουν πως οι χώροι αυτοί ενισχύουν τη διαδικασία της μάθησης. Η διασύνδεση μουσείου κι εκπαίδευσης, οδήγησε στην αντιμετώπιση του μουσείου ως  εκπαιδευτικού οργανισμού, μέσα στον οποίο υλοποιούνται δραστηριότητες, οι οποίες έχουν διδακτικό κι εκπαιδευτικό χαρακτήρα. Στην Ελλάδα δε διοργανώνονται  συχνά εκπαιδευτικά προγράμματα για άτομα με προβλήματα όρασης, αν και στο εξωτερικό έχει μεγαλύτερη απήχηση όπως στο Museum of Fine Arts στη Βοστώνη και στο Victoria  & Albert Museum στο Λονδίνο,  παρόλα αυτά τέτοιου είδους απτικές διαδρομές θα μπορούσαν να πραγματοποιούνται πιο συχνά. Όπως υποστήριξαν κι οι συμμετέχοντες η επίσκεψη σε ιστορικούς χώρους αποτελεί μια βιωματική εμπειρία & μέσω μιας επιτυχημένης κι ολοκληρωμένης ξενάγησης ο επισκέπτης έχει  τη δυνατότητα να φεύγει από την όραση του ματιού, μεταβαίνοντας στα μάτια του μυαλού και του πνεύματος. Όσοι συμμετέχοντες επισκέφθηκαν το Μουσείο της Ακρόπολης έμειναν ευχαριστημένοι από τη διέλευσή τους και την πρόσβασή τους σε αυτό. Ικανοποιημένοι επίσης έμειναν κι όσοι επισκέφθηκαν το μουσείο Μπενάκη, ενώ όσοι περιηγήθηκαν στο χώρο της Αρχαίας Αγοράς και σε άλλους υπαίθριους αρχαιολογικούς χώρους επισήμαναν πως είναι χώροι οι οποίοι εξιστορούν το ιστορικό μας παρελθόν, και δήλωσαν μάλιστα πως δυσκολεύτηκαν  στη μετακίνησή τους σε αυτούς, αλλά κατανοούν και σέβονται ότι δεν μπορούν να γίνουν οικοδομικές και κατασκευαστικές επεμβάσεις στους χώρους αυτούς, εξαιτίας της προστασίας και του αναλλοίωτου του χώρου. Τέλος, όσοι αναφέρθηκαν σε θεατρικούς/ ψυχαγωγικούς χώρους επισήμαναν πως σχεδόν σε κανένα θέατρο δεν παρέχεται κατάλληλη πρόσβαση για άτομα με αναπηρίες, που σίγουρα είναι  εκπαιδευτικοί και βιωματικοί χώροι ανεξαρτήτως ηλικίας.

Ενδεικτικές Απαντήσεις ερωτηθέντων

Ποιες οι εντυπώσεις σας από την επίσκεψη σε πολιτιστικούς χώρους;

Η επίσκεψη σε ιστορικούς χώρους αποτελεί μια βιωματική εμπειρία, περιπλανιέσαι σε χώρους που διαδραματίστηκαν ιστορικά γεγονότα και μέσω μιας ολοκληρωμένης ξενάγησης ο επισκέπτης φεύγει από την όραση του ματιού και πηγαίνει στα μάτια του μυαλού, του πνεύματος  και του συναισθήματος. (Συμ. 1)

Η επίσκεψη σε τέτοιους χώρους ενισχύουν τη διαδικασία της μάθησης;

Και βέβαια ενισχύουν τη διαδικασία της μάθησης, για εμάς όμως αυτό πραγματοποιείται κυρίως μέσω της αφής στα μουσειακά αντικείμενα, οι χώροι και τα αντικείμενα είναι αυτά που μας εξιστορούν την ιστορία μας και μόνο μέσω της αφής μπορούμε να τα αντιληφθούμε. (Συμ. 2)

Το Μουσείο της Ακρόπολης που επισκέφθηκα πρόσφατα ήταν αρκετά προσβάσιμο, αφήνοντας μου πολλές θετικές εντυπώσεις. Αλλά αν το συγκρίνω με μουσεία του εξωτερικού για παράδειγμα της Πολωνίας είμαστε αρκετά πίσω και στο κομμάτι των ξεναγήσεων αλλά και σε θέματα προσβασιμότητας. (Συμ. 3)

Από την επίσκεψή μου στο Μουσείο της Ακρόπολης έμεινα πολύ ευχαριστημένος γιατί μου δόθηκε μέχρι και μουσειακός οδηγός στη γραφή Braille που περιέγραφε όλα τα μουσειακά εκθέματα. (Συμ. 3)

Το θέατρο Ραντάρ που επισκέφθηκα πρόσφατα μου άφησε πολύ καλή εντύπωση, μάλιστα σε σχέση με άλλα θέατρα ήταν αρκετά προσβάσιμο. (Συμ. 4)

Επισκέφθηκα πρόσφατα το Μουσείο Μπενάκη, έμεινα εντυπωσιασμένη, η έκθεση με τις παραδοσιακές φορεσιές διέθετε κι απτική προσέγγιση για εμάς. (Συμ.5)

Ναι το πιστεύω το έχω δει κι από την πρακτική μου άσκηση, οι μαθητές ενθουσιάζονται με την παρατήρηση των ιστορικών γεγονότων μέσα από τα μουσειακά αντικείμενα κι ως αυριανή ξεναγός ευελπιστώ να προσφέρω στους μικρούς & μεγάλους επισκέπτες μια ολοκληρωμένη ξενάγηση. (Συμ.6)

Εννοείται πως ενισχύουν τη διαδικασία της μάθησης και μας φέρνουν σε επαφή με το ιστορικό παρελθόν μας, αλλά για εμάς η επαφή κρύβει μέσα της, την αφή κι αν δεν μας επιτρέπεται όπως γίνεται στα περισσότερα μουσεία της Ελλάδας τότε καταλήγει σε μια ανιαρή ξενάγηση. Αν και έχουν γίνει πολλές προσπάθειες βελτίωσης για την προσβασιμότητα παρόλα αυτά οι εκθέσεις αφής είναι περιορισμένου χρόνου & αντικειμένων. (Συμ. 7)

Αν και οι θεατρικές παραστάσεις μου αρέσουν πολύ και προσπαθώ να πηγαίνω πολύ συχνά, παρόλα αυτά τα θέατρα δεν παρέχουν την αναγκαία πρόσβαση για κανέναν άνθρωπο με αναπηρία. Όσον αφορά τα μουσεία το μεγαλύτερο μειονέκτημα για εμάς είναι ότι δεν μας επιτρέπεται η απτική επαφή, οπότε είναι σαν να μην έχεις πάει, το να περνάω μπροστά από βιτρίνες & να μου κάνουν προφορική ξενάγηση δεν μου προσφέρει τίποτα. (Συμ.8)

Οι πολιτισμικοί χώροι για να πραγματώσουν τους σκοπούς και τους στόχους τους, προσκαλούν το κοινό τους για διεύρυνση γνώσεων, παιδείας  και ψυχαγωγίας. Η ξενάγηση αποτελεί βασικό κομμάτι για να έρθει σε επαφή ο επισκέπτης με μουσειακά- ιστορικά  αντικείμενα, αλλά είναι επαρκές μόνο αυτό; Κάποιοι ισχυρίζονται ότι τα αντικείμενα μιλούν από μόνα τους, μπορούμε όμως όλοι να τα αφουγκραστούμε το ίδιο; Δεν αρκεί λοιπόν, μόνο  τα αντικείμενα να είναι εκτεθειμένα σε βιτρίνες με κατατοπιστικές πινακίδες, απαριθμώντας σχετικές πληροφορίες, αλλά η επιτυχία επέρχεται  όταν  ο επισκέπτης δεν παραμένει ένας απλός θεατής, αλλά όταν αντιλαμβάνεται, με το δικό του τρόπο ο καθένας, τα εκθέματα μαθαίνοντας την εποχή τους, το λόγο ύπαρξής τους, τους δημιουργούς τους. Αυτοί οι χώροι λοιπόν θα πρέπει σε όλους να δίνουν τη δυνατότητα, της ανακάλυψης, της ανταλλαγής ιδεών και όχι απλά μια στείρα συσσώρευσης  γνώσεων. 

Σύμφωνα με τις απαντήσεις των ερωτηθέντων οι πολιτισμικοί χώροι χρησιμοποιούνται ως χώροι εμπέδωσης γνώσεων, διασκέδασης, ανάπτυξης της φαντασίας, της δημιουργικότητας που όλοι οι άνθρωποι έχουν το δικαίωμα να το βιώνουν με ασφάλεια, παρέχοντάς τους όλα τα απαραίτητα μέσα για την ομαλή μετακίνησή τους μέσα στον εκάστοτε χώρο.  Οι περισσότεροι από τους μετέχοντες υποστήριξαν πως οι χώροι που επισκέφτηκαν ήταν αρκετά προσβάσιμοι. Μάλιστα, ακόμη και σε χώρους όπως τα Σπήλαια που αποτελούν δύσβατους χώρους, δήλωσαν πως ήταν αρκετά προσπελάσιμοι, το ίδιο και στο Δάσος της Δαδιάς (στον Έβρο) που αν και αχανές μέρος λόγω της τεράστιας έκτασής του, ήταν κατάλληλα εξοπλισμένο εξασφαλίζοντας ασφαλές διαδρομές. Όμως όλοι υποστήριξαν πως, σε όποιο χώρο κι περιηγήθηκαν είχαν και τους συνοδούς τους. Εκτός από ένα άτομο με μερική όραση, το οποίο δήλωσε πως στο Αχίλλειο της Κέρκυρας λόγω της ακουστικής ξενάγησης που διέθετε ο χώρος, έλαβε όλες τις απαραίτητες πληροφορίες που επιθυμούσε και χωρίς τη βοήθεια συνοδού ή ξεναγού.  Παρατηρούμε λοιπόν, πως τα άτομα με προβλήματα όρασης, στην Ελλάδα τουλάχιστον, δυσκολεύονται πολύ να επισκεφτούν μόνοι τους μουσεία, γι αυτό επιλέγουν να συμμετέχουν σε οργανωμένες ξεναγήσεις ή να συνοδεύονται από δικούς τους ανθρώπους, για να μπορούν να τους περιγράφουν λεπτομερώς τα εκάστοτε εκθέματα ή γεγονότα.  Δυστυχώς, ακόμη και σήμερα οποιοδήποτε πολιτισμικό χώρο κι αν επιθυμούν να επισκεφτούν χρειάζονται συνοδό, γιατί δεν είναι σε θέση οι ίδιοι οι χώροι να  εξυπηρετήσουν πλήρως ανθρώπους με προβλήματα όρασης. Μάλιστα, σύμφωνα με την απάντηση του πρώτου Έλληνα τυφλού ξεναγού στην ερώτηση σχετικά με την προσβασιμότητα των χώρων αυτών δήλωσε πως, θα πρέπει ο τυφλός να συνοδεύεται από έναν εκπαιδευτή κινητικότητας, τον οποίο φυσικά δεν μας τους παρέχει το κράτος, αλλά ο Σύνδεσμός Τυφλών, και βέβαια όσο αυξάνεται η επισκεψιμότητα των αναπήρων σε τέτοιους χώρους τόσο σταδιακά θα εξοπλίζεται κατάλληλα κι ο εκάστοτε πολιτισμικός χώρος.


Ενδεικτικές Απαντήσεις Ερωτηθέντων

Το συγκεκριμένο χώρο τον επισκεφτήκατε μόνος-η ή ήταν οργανωμένη η ξενάγησή σας σε αυτό;

Το Αχίλλειο της Κέρκυρας που επισκέφθηκα έχει γίνει πολύ προσβάσιμο & μάλιστα με βοήθησε πολύ η χρήση της ακουστικής ξενάγησης, ακόμα και μόνος σου χωρίς τον ξεναγό μπορείς να ακούσεις και να αποκτήσεις όλες τις απαραίτητες πληροφορίες. (Συμ. 1)

Αν και τα Σπήλαια εξαιτίας του δύσβατου γεωλογικού τους χώρου είναι δύσκολα προσπελάσιμα, παρόλα αυτά το Σπήλαιο των Ιωαννίνων (Περάματος) ήταν εύκολο στην πρόσβασή του και με τη βοήθεια της παρέας μου δεν αντιμετώπισα κανένα πρόβλημα. (Συμ. 2)

Έχω επισκεφθεί μουσεία στην Ελλάδα και μόνος μου & με συνοδεία και μάλιστα έχω συμμετάσχει το 2010 στην εκπαίδευση του προσωπικού του νέου Μουσείου της Ακρόπολης για το πώς να ξεναγεί, να υποδέχεται και να αντιμετωπίζει επισκέπτες με πρόβλημα όρασης, το καλοκαίρι του ίδιου έτους το επισκέφθηκαν 200 τυφλοί από όλες τις χώρες κι εκεί διαπίστωσα πως είναι αφενός αρκετά προσβάσιμο όσον αφορά το προσωπικό & το περιβάλλον, αφετέρου όμως πρέπει να προϋπάρξει μια συνεννόηση για την καλύτερη εξυπηρέτησή μας. (Συμ. 3)

Αν και στην Αρχαία Αγορά ήταν δύσκολη η πρόσβασή μας αυτό καλύφθηκε με την επικοινωνία που είχαμε με την ομαδική ξενάγηση που μας έκανε ο πρώτος Έλληνας ξεναγός τυφλός, εάν όμως ήμουν μόνος μου δεν θα κατάφερνα τίποτα γιατί ο χώρος δεν είναι κατάλληλα διαμορφωμένος για να υποδεχτεί άτομα με προβλήματα όρασης. (Συμ. 4)

Δεν είχα πάει σε οργανωμένη ξενάγηση, είχα όμως το συνοδό μου αλλά & το προσωπικό του μουσείου ήταν πολύ εξυπηρετικό. Αρκετά προσβάσιμο ήταν το Μουσείο της Ακρόπολης, πλήρως εξοπλισμένο δεν θεωρώ πως είναι για να μας υποδεχτεί. (Συμ.5)

Για να αντιληφθείς έναν πολιτιστικό χώρο θα πρέπει να έχεις έναν συνοδό κινητικότητας (κι αυτόν δεν μας τον παρέχει το κράτος αλλά ο Σύνδεσμος Τυφλών) κι από ότι είδες κι από την ξενάγησή μας στην Αρχαία Αγορά γίνονται προσπάθειες προσβασιμότητας για τα άτομα με προβλήματα όρασης κι όσο θα αυξάνεται η επισκεψιμότητα τόσο θα εξοπλίζεται κατάλληλα κι ο χώρος. (Συμ.6) 

Σε αρκετά μουσεία της Ελλάδας κυρίως σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη (Μουσείο Μπενάκη, Ακρόπολης, Βυζαντινό Μουσείο Θεσσαλονίκης, Αρχαία Αγορά Αθήνας), στα πλαίσια αναβάθμισης των υπηρεσιών τους παρέχουν ηχητικές- απτικές ξεναγήσεις για επισκέπτες τυφλούς ή με περιορισμένη όραση και τους συνοδούς τους. Τα τυφλά άτομα μπορούν να αντιληφθούν με τον ήχο, την αφή, την όσφρηση, την ακοή. Μπορούν θαυμάσια να περιηγηθούν σ έναν εκθεσιακό χώρο και να βοηθηθούν στην κατανόηση των εκθεμάτων με μια σωστή περιγραφή, ηχητική αναπαράσταση γεγονότων αλλά κυρίως μέσω της αφής- του αγγίγματος των αντικειμένων αυτών, συλλέγοντας έτσι τις απαραίτητες πληροφορίες που χρειάζονται. Επίσης, τα άτομα με μειωμένη όραση δεν κρίνουν αναγκαία τόσο την αφή όσο να διαθέτουν οι χώροι έντονο φωτισμό, τονικές ή χρωματικές αντιθέσεις των διαφόρων αντικειμένων, χωρίς να υπάρχουν ανακλάσεις, ή λάθος τοποθετημένοι καθρέπτες μέσα στο χώρο καθώς και μη σημαινόμενα ή μη προστατευμένα υαλοστάσια. 

Πολλοί από τους συμμετέχοντες επιθυμούν να επισκέπτονται πολύ συχνά πολιτιστικούς χώρους, ωστόσο διαπιστώνουν κάθε φορά πως δεν είναι πλήρως προσβάσιμοι γι αυτούς, αλλά και για άλλα άτομα με αναπηρίες. Προσβασιμότητα δεν ορίζεται μόνο η τοποθέτηση ράμπας 300 μέτρων μακριά από την είσοδο των χώρων ή η διαθεσιμότητα μπάρας σε κοινόχρηστους χώρους, αλλά η προσβασιμότητα επιτυγχάνεται με το σεβασμό προς όλα τα εμποδιζόμενα άτομα για την αντίληψη του χώρου και κυρίως των εκθεμάτων που βρίσκονται σε αυτόν. Σύμφωνα και με τις απαντήσεις των ερωτηθέντων υποστήριξαν πως, σε αρκετά μουσεία της Ελλάδας, έχουν γίνει προσπάθειες όπως, με την έκδοση μουσειακών οδηγών σε Braille (στο Μουσείο της Ακρόπολης και στον Αρχαιολογικό Χώρο της Κνωσού), με την τοποθέτηση ηχητικών πληροφοριών, οι οποίες εξηγούν βασικές πληροφορίες του χώρου και των εκθεμάτων και με την πλήρης ηχητική ξενάγηση (στο Αχίλλειο της Κέρκυρας) όπου αυτή η ενέργεια απέσπασε πολύ θετικά σχόλια, η οποία όμως  μπορεί να εξυπηρετήσει κυρίως άτομα με μερική όραση. Αλλά αυτό που εξέφρασαν ως βασική έλλειψη είναι η απτική επαφή, αφενός γίνονται εκθέσεις αφής περιορισμένου όμως χρόνου κι εκθεμάτων όπως στο Μουσείο Μπενάκη «Βλέποντας με τις αισθήσεις»   , στο Βυζαντινό Μουσείο Θεσσαλονίκης (η οποία είναι μόνιμη από το 2015) ,αφετέρου όμως δεν τους δίνετε η δυνατότητα να αγγίξουν όλα τα αντικείμενα ενός χώρου. Η αφή των αντικειμένων όπως εξέφρασε ο πρώτος Έλληνας τυφλός ξεναγός, θα κέντριζε το ενδιαφέρον και σε μαθητές καθώς θα τους βοηθούσε να αποτυπώσουν  καλύτερα τα εκθέματα στη μνήμη τους. 

Εν συνεχεία, μια πολύ καλή πρόταση που έγινε από την Κα. Π.Τ. είναι η δημιουργία μιας συνεργασίας των πολιτισμικών χώρων με τη Σχολή Καλών Τεχνών κατασκευάζοντας πιστά αντίγραφα των πρωτότυπων εκθεμάτων.  Αν δεν μπορέσει ο τυφλός να αγγίξει τα αντικείμενα, ποιος ο λόγος να επισκεφθεί αυτούς τους χώρους. Μπορεί κάλλιστα να τα διαβάσει κι από ένα βιβλίο. Με τη απαγόρευση της αφής είναι σαν να μας  απαγορεύεται η πρόσβασή μας σε αυτούς τους χώρους. Όταν εμείς αγγίζουμε είναι σαν να έχουμε απτική επαφή, τα ακροδάχτυλα μας είναι η συνέχεια των ματιών μας, αυτά είναι για εμάς τα μάτια μας. Επιπλέον, μου εμπιστεύτηκαν πως με τη χρήση γαντιών πάλι δεν έχουν την ίδια αίσθηση, σέβονται όμως ότι μπορεί μέσω της συχνής αφής χωρίς τη χρήση τους να υπάρξει αλλοίωση των αντικειμένων, επίσης η ύπαρξη μακέτας άλλους τους διευκόλυνε άλλους όχι ενώ ο εκτυπωτής 3D είναι αρκετά δαπανηρός για να τοποθετηθεί σε όλους τους χώρους, όλοι όμως επιζήτησαν την απτική επαφή για την καλύτερη κατανόηση των αντικειμένων. 

Όσον αφορά αν έκριναν απαραίτητο την ύπαρξη βοηθημάτων προσανατολισμού, η απτική χαρτογράφηση του χώρου, οι ηχητικές πληροφορίες προσανατολισμού σίγουρα θα τους βοηθούσαν να αισθανθούν πιο οικεία και πιο ασφαλείς σε αυτούς. Αντιλαμβανόμαστε λοιπόν, πως γίνονται ορισμένες δράσεις- ενέργειες στην Ελλάδα αλλά ακόμη οι προδιαγραφές που έχουν συνταχθεί από την εκάστοτε υπηρεσία, μπορούν να ικανοποιούν εν μέρει τις απαιτήσεις της πρόσβασης, παραμονής και εξυπηρέτησης των αναπήρων, αλλά οι εκθέσεις δυστυχώς ακόμη δεν είναι προσβάσιμες ή απολύτως κατανοητές για τα άτομα αυτά.

Ενδεικτικές Απαντήσεις Ερωτηθέντων

Διέθετε ο συγκεκριμένος χώρος κατάλληλο οπτικοακουστικό εξοπλισμό;

Ναι, το Αχίλλειο στην Κέρκυρα διέθετε ηχητική ξενάγηση μέσω της οποίας σου δίνεται η δυνατότητα να κάτσεις 3ώρες λαμβάνοντας μια πολύ ωραία εικόνα του μουσειακού χώρου κι όλες τις χρήσιμες πληροφορίες. Τους αμβλύωπες αυτός ο τρόπος τους βοηθάει πολύ, στα άτομα με ολική τύφλωση σίγουρα εν μέρει τους βοηθά αλλά θα είναι αποτελεσματικότερο με συνοδεία κι άλλων βοηθημάτων. Παρόλα αυτά μέσω της σχολής των ξεναγών για άτομα με Π.Ο προσπαθούμε να δούμε πως μπορούν οι πολιτιστικοί χώροι να γίνονται προσβάσιμοι για ανθρώπους με αναπηρίες, δεν αρκούμαστε στο περιορισμό ορισμένων αιθουσών με εκθέσεις & εκθέματα περιορισμένου χρόνου. Σίγουρα το ηχητικό κομμάτι είναι πολύ σημαντικό και θεωρούνται από τα πιο εύκολα που μπορούν να υλοποιηθούν, η ύπαρξη ρύθμισης στο κάθε αντικείμενο με κάποιες ηχητικές πληροφορίες είναι κάτι απαραίτητο.. Αρκεί όμως μόνο αυτό; (Συμ. 1)

Πιστεύετε είναι απαραίτητο οι πολιτιστικοί χώροι να διαθέτουν βοηθήματα προσανατολισμού; (απτική χαρτογράφηση του χώρου, μουσειακοί οδηγοί σε Braille, ηχητικές πληροφορίες);

Ο συγκεκριμένος χώρος (Δάσος Δαδιάς) δε διέθετε απτικά μέσα αλλά δεν ήταν και κάτι που με ενόχλησε κιόλας, ενώ ο Ναός του Απόλλωνα που επισκέφθηκα διέθετε απτικά αντικείμενα για να αγγίξεις αλλά κι ακουστική ξενάγηση. Θεωρώ πολύ σημαντική την ύπαρξη βοηθημάτων προσανατολισμού γιατί θα μου προσέφεραν περισσότερη ασφάλεια στο χώρο. (Συμ. 2) 

Ναι το Σπήλαιο (Περάματος) διέθετε σε κάποια σημεία κι ακουστική ξενάγηση πέραν της ξεναγού που μας έκανε λεπτομερή περιήγηση. (Συμ. 3)

Πιστεύω πως κρίνεται αναγκαίο οι πολιτισμικοί χώροι να συνεργαστούν με τη σχολή Καλών Τεχνών και να φτιάξουν γύψινα αγάλματα, πιστά αντίγραφα των πρωτοτύπων. Για εμένα και πιστεύω και για κάθε τυφλό αν δεν μπορέσω να αγγίξω τα αντικείμενα ποιος ο λόγος να πάω στο μουσείο, απαγορεύοντας μου την αφή είναι σαν να μου απαγορεύουν την πρόσβασή μου σε αυτά. Αρκετά είναι τα μουσεία που πραγματοποιούν κι ηχητική ξενάγηση  αλλά δεν μπορεί να υποκαταστήσει την αφή. Όταν εμείς αγγίζουμε είναι σαν να έχουμε οπτική επαφή. Τα ακροδάχτυλά μας είναι η συνέχεια των ματιών μας, αυτά είναι για εμάς τα μάτια μας! (Συμ. 4)

Η απτική επαφή με τα αντικείμενα δεν αφορά μόνο εμάς ακόμη και σε μικρά παιδιά βοηθά να τους αποτυπωθεί καλύτερα στη μνήμη τους. Γι αυτό στο μουσείο αφής του Φάρου (το οποίο ανήκει στα 5 καλύτερα μουσεία αφής στην Ευρώπη),  έχουν γίνει ανάλογες προσπάθειες και για εμένα θα πρέπει να θεωρείται πρότυπο προσβασιμότητας για όλα τα εμποδιζόμενα άτομα. Γενικότερα γίνονται πράγματα αλλά είναι σκόρπια για παράδειγμα, η Αρχαία Αγορά δε διέθετε ακουστικά μέσα αλλά είχε κάποια εκθέματα για να αγγίξεις. Επίσης σε όσα μουσεία χρησιμοποιούνται οπτικοακουστικά μέσα πρέπει η διαχείρισή τους να είναι εύχρηστη, για παράδειγμα το μουσείο της Ακρόπολης διαθέτει 50 οθόνες- video wall με προγραμματισμένη αφήγηση των ιστορικών γεγονότων άριστη δουλειά μεν, αλλά ένας κωφός θα μπορέσει να καταλάβει μόνο από την εικόνα; Διαθέτει υπότιτλους;  (Συμ. 5)

Τα θέατρα πρέπει να διαθέτουν πολύ καλή ακουστική, κι ίσως βοηθητικές ράμπες και αναμφίβολα να μειωθούν τα σκαλοπάτια για να έχουμε καλύτερη πρόσβαση σε αυτά. (Συμ.6)

Το σύγχρονο μουσείο αλλά και κάθε πολιτισμικός χώρος, σύμφωνα με το μοντέλο Διαδραστικής Μουσειακής Εμπειρίας, οφείλει να ικανοποιεί σε τρία επίπεδα τους επισκέπτες του. (Νικονάνου, 2002)  Το Προσωπικό επίπεδο  στο οποίο αναπτύσσονται οι γνώσεις του επισκέπτη καθώς κι ο τρόπος που επεξεργάζεται τις πληροφορίες από το περιβάλλον, το Κοινωνικό επίπεδο- πολιτισμικό επίπεδο, που αφορά τις συνθήκες της μουσειακής επίσκεψης και τις σχέσεις που αναπτύσσονται μέσω δραστηριοτήτων μεταξύ κοινού και του εκάστοτε χώρου και τέλος το Φυσικό πλαίσιο το οποίο αναφέρεται στον περιβάλλοντα χώρο και στις μνήμες/ εμπειρίες που αποκτά ο επισκέπτης από την περιήγηση του σε αυτόν.(Σαλή,  2006) Επιπλέον, το τελευταίο επίπεδο αναφέρεται στη γενικότερη εμπειρία της επίσκεψης όπως, στις διαστάσεις του χώρου, στον κατάλληλο φωτισμό καθώς και στη διάταξη των εκθεμάτων. Επίσης, το ανθρώπινο δυναμικό που πλαισιώνει τους εκάστοτε χώρους πολιτισμικούς χώρους οφείλει να είναι άρτια καταρτισμένο σε θέματα που σχετίζονται με τους συγκεκριμένους χώρους, αλλά και σε θέματα που αφορούν τη διαχείριση, την αντιμετώπιση κι εξυπηρέτηση των επισκεπτών όλων των κοινωνικών ομάδων. 

Στην Ελλάδα σύμφωνα με τις απαντήσεις των μετεχόντων, το προσωπικό των πολιτισμικών χώρων είναι αρκετά εξυπηρετικό και πρόθυμο να καλύψει οποιαδήποτε ανάγκη τους. Βέβαια, κρίνουν απαραίτητη τη συνεχή επιμόρφωση του προσωπικού τέτοιων χώρων, διότι σε περιπτώσεις που επιθυμούν να επισκεφτούν μόνοι τους ένα χώρο, οφείλει να είναι καλά εκπαιδευμένο στον τρόπο εξυπηρέτησής τους. Ο τυφλός εισερχόμενος σ’ ένα χώρο θα δυσκολευτεί να εντοπίσει το προσωπικό, γι αυτό πρέπει να είναι επαρκώς προετοιμασμένο για την άμεση και καλύτερη εξυπηρέτησή του. Επιπρόσθετα, αυτό που επισημάνθηκε ως αναγκαίο είναι η ενημέρωση του προσωπικού σε θέματα που αφορούν αφενός, τα δικαιώματά τους σε αυτούς τους χώρους, όπως για παράδειγμα η έκπτωση των εισιτηρίων τους και των συνοδών τους, χωρίς να είναι σε θέση οι ίδιοι να ενημερώνουν συνεχώς  τους αρμόδιους για τους κανονισμούς που ισχύουν, κι αφετέρου να μην αδιαφορούν για την επιτακτική ανάγκη τους για άμεση επαφή με τα αντικείμενα του χώρου.

Ενδεικτικές Απαντήσεις Ερωτηθέντων

Στο χώρο που επισκεφτήκατε συνέβη κάποιο περιστατικό που σας έκανε να νιώσετε άβολα; (είτε από το προσωπικό είτε στον περιβάλλοντα χώρο)

Δεν υπήρξε κάποιο περιστατικό που να με κάνει να νιώσω άβολα και φυσικά θεωρώ πολύ απαραίτητη την επιμόρφωση του προσωπικού πρέπει να ξέρουν πώς να φερθούν όχι μόνο σε ένα τυφλό αλλά γενικότερα σε έναν άνθρωπο με αναπηρία. (Συμ. 1) Κρίνετε απαραίτητη την επιμόρφωση του προσωπικού τέτοιων χώρων σε θέματα αντιμετώπισης & υποδοχής ανθρώπων με αναπηρία; Αν ναι γιατί το πιστεύετε αυτό;

Σε άλλο Σπήλαιο που επισκέφτηκα, των Λιμνών στα Καλάβρυτα, με έκανε να νιώσω άβολα η αντιμετώπιση του προσωπικού, εμείς & ο συνοδός μας σε αυτούς τους χώρους μπορούμε να εισέλθουμε είτε δωρεάν είτε δικαιούμαστε έκπτωση 50% κι όταν πήγα να βγάλω το εισιτήριο μου ο υπάλληλος δε γνώριζε την ύπαρξη του συγκεκριμένου νόμου κι ισχυριζόταν φωνάζοντας μάλιστα ότι αυτό δεν ισχύει σε χώρους του δήμου λες κι ο δήμος δεν ανήκει στο κράτος.. Γι αυτό υποστηρίζω  πως το προσωπικό σε πολιτιστικούς χώρους πρέπει να είναι κατάλληλα ενημερωμένο πάνω σε θέματα που θεωρούνται κεκτημένα.  Δεν μπορούμε εμείς κάθε φορά να εξηγούμε τα αυτονόητα! (Συμ. 2)

Βέβαια και το κρίνω απαραίτητο, αλλά κι όσοι δουλεύουν σε πολιτιστικούς χώρους είναι και αρχαιολόγοι & ιστορικοί αλλά και άνθρωποι που απλά έχουν ολοκληρώσει τη Β/βάθμια εκπαίδευση και δε διαθέτουν ούτε τις στοιχειώδεις γνώσεις. Πρέπει όμως όλοι να καταλαβαίνουν την ανάγκη μας να αγγίξουμε τα εκθέματα, και δε σημαίνει πως αν τα αγγίξει ο τυφλός δεν θα τα προσέξει ή δε θα σεβαστεί τα μουσειακά αντικείμενα. (Συμ. 3)

Στο μουσείο της Ακρόπολης ήθελα να αγγίξω τις Καρυάτιδες μετά από αρκετή ώρα και επίμονη απαίτηση δική μου, μου το επέτρεψαν, δε θεωρώ όμως ότι θα φθαρθούν αν τις αγγίξουν και 20 τυφλοί το χρόνο. Επίσης, θα ήθελα να επισημάνω πως η αφή των αντικειμένων με τη χρήση γαντιών δε μας προσφέρει απολύτως τίποτα!  Δεν ζητάμε μερική άδεια για να αγγίξουμε τα αγάλματα ευελπιστούμε όμως να γίνουν κάποια πιστά αντίγραφα των πρωτότυπων αγαλμάτων, γεγονός που θα φέρει κι αρκετό τουρισμό στη χώρα μας, πολλοί είναι οι τυφλοί που θα ήθελαν να ταξιδέψουν για να έρθουν σε επαφή με αυτά τα  ιστορικά μουσειακά αντικείμενα. Ναι θεωρώ απαραίτητη την επιμόρφωση τους για να μπορούν να προσφέρουν άρτια ακουστική ξενάγηση. (Συμ.4)

Όχι δεν αισθάνθηκα άβολα, μάλιστα ζήτησα να με βάλουν μπροστά γιατί έχω κάποια όραση και μπορώ να διακρίνω λίγο εικόνα και με εξυπηρέτησαν αμέσως, αυτό που κρίνω εγώ απαραίτητο είναι να έχουν την αντίληψη ότι όλοι οι χώροι είναι για όλους, δείχνοντας πρωτίστως σεβασμό στις ανάγκες κάθε κοινωνικής ομάδας οι ίδιοι οι χώροι. (Συμ.5)

Στο Μουσείο Κέρινων Ομοιωμάτων του Βρέλλη στα Ιωάννινα δεν μπόρεσα να αγγίξω τίποτα και δεν υπήρχε καμία πρόσβαση για εμάς, μάλιστα αισθάνθηκα πως ήμουν εγκλωβισμένος σε μία σπηλιά ήταν μια άσχημη εμπειρία για εμένα. Το προσωπικό τέτοιων χώρων πρέπει να είναι ενημερωμένο & καταρτισμένο για να διαχειρίζονται τις ανάγκες όλων των αναπήρων. (Συμ. 6)

Σε περιπτώσεις που επισκέπτομαι μόνος μου τέτοιους χώρους θα ήθελα το προσωπικό να είναι καλά εκπαιδευμένο στο πώς να εξυπηρετήσει έναν τυφλό. Ο τυφλός δυσκολεύεται να βρει ποιο και που είναι το προσωπικό γι’ αυτό θα πρέπει να γνωρίζει να το εξυπηρετήσει άμεσα! (Συμ. 7)

Τα μουσεία και γενικότερα οι πολισμικοί χώροι συμπεραίνουμε λοιπόν πως, δε χρησιμοποιούνται μόνο ως χώροι φύλαξης, διατήρησης κι έκθεσης των μουσειακών τους αντικειμένων, αλλά πλέον διαθέτουν εκπαιδευτικό και κοινωνικό ρόλο στοχεύοντας στην ομαλή προσβασιμότητα όλων των επισκεπτών τους.  Σύμφωνα με τις απαντήσεις των συμμετεχόντων της παρούσης έρευνας, η πρόσβαση των ατόμων με αναπηρίες σε τέτοιους χώρους αφενός αποτελεί μείζον ζήτημα, αφετέρου όμως δεν έχουν εξαλειφθεί όλα αυτά τα εμπόδια που επισκιάζουν τις ανάγκες τους. Τα άτομα με πρόβλημα όρασης στο μεγαλύτερο ποσοστό τους αναγνωρίζουν τις προσπάθειες βελτιώσης για την υποδοχή κι αποδοχή  τους στους συγκεκριμένους χώρους, ωστόσο επισημαίνεται πως απαιτείται ακόμη συλλογική και συντονισμένη προσπάθεια για τη διευκόλυνση της προσπελασιμότητά τους σε αυτούς. 

Πιο αναλυτικά, οι συμμετέχοντες αναφέρθηκαν πως επιθυμούν την ύπαρξη μόνιμων συλλογών κι όχι περιορισμένου χρόνου, αναδεικνύοντας έτσι το σύγχρονο ρόλο των μουσείων, το κοινωνικοανθρωπολογικό πρότυπο για την αναπηρία καθώς και την καθολική προσβασιμότητα όλων των επισκεπτών.  Επίσης σημαντικό πρόβλημα αποτελεί η έλλειψη βοηθημάτων προσανατολισμού, η απτική χαρτογράφηση του χώρου αλλά και η ακουστική ξενάγηση εξασφαλίζει στα ίδια τα άτομα ασφάλεια, ελευθερία κινήσεων και καλύτερη αντιληπτικότητα του χώρου. Επιπλέον, αρκετοί από τους ερωτηθέντες υποστήριξαν την άποψη πως ωφέλιμη θα ήταν η συνεργασία μεταξύ μουσείων, ενώσεων τυφλών, πανεπιστημίων και σχολείων για τυφλούς για την αξιοποίηση των κατάλληλων διαφοροποιημένων μουσείων που δημιουργούν γέφυρες μεταξύ τους και την ανταλλαγή γνώσεων μέσω της μεθόδου της έρευνας και δράσης (Aργυρόπουλος, Κανάρη, 2015).    Τέλος, υπογραμμίζουν πως η κατάρτιση, η στάση και η συμπεριφορά του προσωπικού των πολιτισμικών χώρων- κι όχι μόνο στα μεγάλα αστικά κέντρα αλλά και στις επαρχιακές πόλεις – διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο για να αισθανθούν ευπρόσδεκτοι στους συγκεκριμένους χώρους.